Álemdi ózgertken indetke tótep bergender az. Dúnıejúzi qalypty jaǵdaılardyń kún sanap ózgerip jatqanyn úıde otyryp tamashalaýdan árige bara almady. Alǵashqylardyń biri bolyp ekonomıka quldyrady, odan kelip týyndaıtyn másele shash-etekten ekenine kóz jetti. Búkil álemniń kóz aldynda ózgergen salalardyń biri – jýrnalıstıka.
Eń aldymen, birqatar elde osyǵan deıin bir qalypty qyzmet etip kelgen keıbir BAQ pandemııadan zardap shekkenin aıta ketken jón. Indettiń ekonomıkalyq saldary, ásirese, aımaqtyq gazetter men basylymdardy ájepteýir eseńgiretti. Máselen, AQSh-ta kóptegen jergilikti gazetter jabylyp, keıbiri onlaın formatqa ótti. Dál osyndaı jaǵdaı basqa elderde de kezdesedi. Degenmen, kóp ýaqytyn úıde ótkizgen turǵyndar onlaın kontent tutynýdy birneshe ese arttyrdy. Osylaısha belgili onlaın basylymdardyń qaralym sany odan saıyn kóbeıdi, al onlaın álemge endi qadam basqan BAQ-qa úlken múmkindikter ashyldy deýge bolady. Bul – kózge birden túsken iri ózgeris. Al endi sala mamandary mańyzdy sanaıtyn keıbir máselelerge nazar salsaq. Oksford ýnıversıtetinde ornalasqan Reuters Institute jýrnalıstıka zertteý ortalyǵy uıymdastyrǵan talqylaýda baspasóz bostandyǵyna úlken mán berildi. Onda osyǵan deıin jýrnalısterge tisi batpaı júrgender bul múmkindikti bos jibermedi degen pikir aıtyldy. Ortalyqtyń jýrnalısterge arnalǵan taǵylymdama baǵdarlamasynyń dırektory Mıra Selva jalǵan aqparatpen kúresýge baǵyttalǵan zań normalary shynynda jýrnalısterdi shekteýge baǵyttalǵan dedi. «Meniń oıymsha, jýrnalısterge shabýyldaı almaı júrgender byltyr barlyq syltaýdy qoldanyp qaldy. Sonymen, biz COVID-19 týraly ınternette taraǵan jalǵan aqparatqa qatysty alańdaı bastadyq. Sol kezde DDU oılap tapqan «ınfodemııa» termınin avtorıtarlyq kóshbasshylar jýrnalıstıkaǵa shabýyl jasaý úshin qoldandy. Mysaly, Vengrııada jalǵan jańalyq taratyp, qoǵamda dúrbeleń týdyratyn aqparat taratqandardy jazalaıtyn zań qabyldandy. Alaıda is júzinde bul synı pikirler bildirgenderge qarsy qoldanylatyn zańnama boldy. Jaýapqa tartylmaǵan kúnniń ózinde jýrnalısterdi bir qorqytyp tastady. Olar ashyq reportajdardan sekemdenip qaldy», deıdi maman.Sondaı-aq ol jýrnalısterge baspasóz konferensııalarynda nemese suhbat arqyly saıasatkerlerge tikeleı suraq qoıý qıyndaı túskenin aıtady. Qaýipsizdikti saqtaý úshin jasalǵan shekteýlerge baılanysty oqıǵa ornyna barý da múmkin emes. Rasynda, elimizdegi mamandar da tikeleı saýal tastap, keıbir máselelerdi ashyq suraý qıyn bolyp ketkenin aıtyp keledi. Aqparat taratý barysynda sheneýnikterdiń yqpaly basym sekildi kórinedi. О́zderi qalaǵan aqparatty taratyp, qalaǵan suraǵyna jaýap beredi. Mıra Selva aıtqandaı, «kirýge ruqsat joq» degen syltaý keıbir jaǵdaıda jýrnalıstiń zańnamada kórsetilgen tikeleı mindetterin oryndaýyna kedergi keltirýde. Odan bólek, redaksııalardyń qashyqtan jumys isteýi kóbeıgen. Karantın kezinde úıinen aqparat taratqan jýrnalıster keńsege barmaı-aq, ári qaraı da onlaın jumys isteýge bolatynyn alǵa tartqan. Sarapshylar bul redaksııalarǵa ózge aımaqtar men elderden kóbirek maman tartýǵa kómektesetinin alǵa tartady.Sondaı-aq mamandar indettiń bastapqy kezinde aqparatqa suranys kúrt artqanymen, ýaqyt óte kele kórsetkish burynǵy deńgeıge qaıtyp kelgenine toqtaldy. Sondyqtan pandemııanyń aqparat tutynýdy qalaı ózgertkenin kesip aıtý qıyn. Qazir dástúrli BAQ-tyń tabysy azaıyp, jańa medıamen básekede qıyndyqtarǵa kezdesip jatqany belgili. Dese de mamandar naryqta aqparat taratatyn sapaly redaksııalardyń azdyǵy keıbir bedeldi, kásibı deńgeıi joǵary aqparat agenttikterine úlken múmkindik ekenin aıtady. Qazir aýdıtorııa senimdi ári sapaly derekkózge kóbirek júginedi. Sondyqtan kásibılikti tý etken redaksııalardyń tasy órge domalamaq. Al sońǵy oqıǵalar jýrnalıstıkany qalaı ózgertkeni ýaqyt óte kele anyǵyraq kórine jatar. Álemniń qaı túkpirinde bolsyn, qıyndyqtarǵa qaramastan jýrnalıstıkanyń negizgi qundylyqtaryn ustanǵan redaksııalar utylmasy anyq.