Kórme qurylysy bastalady

Tabaldyryǵymyzdy attaǵan Jańa jyldyń elimiz úshin taǵy bir mańyzdylyǵy – bul jyly Astanada EKSPO-2017 kórmesin ótkizýge arnalǵan qurylys jumystary bastalmaq.

Esterińizge salsaq, «EKSPO-­­ 2017» ulttyq kompa­­­nııa­sy­­nyń basqarma tóraǵasy Tal­ǵat Er­megııaev 2014 jyldy EKS­PO- 2017 kórmesine daıyn­­dyq ju­mys­tary úshin mańyzdy bola­dy dep málimdegen edi. «2014 jyldan bastap EKSPO qurylysy bastalady. Sizder bilesizder, biz­diń klımat Eýropanyń jaıma-shýa­ǵy emes. Sondyqtan qurylys óte aýyr bolady. 3 jyl degen uzaq ýaqyt emes. Degenmen, biz 2,5-3 jylda 1 mln. sharshy metrge teń EKSPO nysandaryn salyp bitýi­miz shart. Qazirgi ýaqyt­ta bar­lyǵy jospar boıynsha kele ja­tyr», degen edi Talǵat Erme­gııa­ev.

Tabaldyryǵymyzdy attaǵan Jańa jyldyń elimiz úshin taǵy bir mańyzdylyǵy – bul jyly Astanada EKSPO-2017 kórmesin ótkizýge arnalǵan qurylys jumystary bastalmaq.

Esterińizge salsaq, «EKSPO-­­ 2017» ulttyq kompa­­­nııa­sy­­nyń basqarma tóraǵasy Tal­ǵat Er­megııaev 2014 jyldy EKS­PO- 2017 kórmesine daıyn­­dyq ju­mys­tary úshin mańyzdy bola­dy dep málimdegen edi. «2014 jyldan bastap EKSPO qurylysy bastalady. Sizder bilesizder, biz­diń klımat Eýropanyń jaıma-shýa­ǵy emes. Sondyqtan qurylys óte aýyr bolady. 3 jyl degen uzaq ýaqyt emes. Degenmen, biz 2,5-3 jylda 1 mln. sharshy metrge teń EKSPO nysandaryn salyp bitýi­miz shart. Qazirgi ýaqyt­ta bar­lyǵy jospar boıynsha kele ja­tyr», degen edi Talǵat Erme­gııa­ev.

Iá, bul T.Ermegııaevtiń EKSPO-2017 kórme kesheniniń úz­dik eskız-ıdeıasy Halyqaralyq arhıtektýralyq konkýrsy qory­tyndysy jarııalanǵan kúni sóılegen sózi. Iаǵnı, sol kúni 2014 jyldan qurylysy bas­ta­lýy tıis arhıtektýralyq nysan­nyń jobasy aıqyndalǵan edi. Onda Amerıkalyq «Adrian Smith+Gordon Gill Architecture» kompanııasynyń jobasy jeńim­paz atandy. Jeńimpaz kompa­nııanyń sáýletshileri usynǵan málimetterge súıensek, Asta­na­daǵy EKSPO ótetin alańnyń jalpy aýmaǵy – 173,4 gektar. Onyń ishinde 25 gektar kórme kesheniniń ózine tıesili bolsa, 148 gektar aýmaqta turǵyn úı qurylysy, áleýmettik-mádenı, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý nysandary, saýda jáne oıyn-saýyq ortalyqtary, saıabaqtar, gúlzarlar, joldar ornalasady. Kórme pavılondarynyń boljamdy aýdany – 118620, al qyzmet kórsetý aımaqtary – 95 400 sharshy metrdi quraıdy dep belgilendi. Sondaı-aq, turǵyn úı alańy – 586 465 sharshy metr dep belgilengen.

Arhıtektýralyq eskızde Qazaqstan pavılony shar tektes aıryqsha nysan bolǵaly otyr. Bul EKSPO-2017 kórmesiniń bas­ty sımvoly bolyp tabylatyn ishi birneshe qabattan turatyn nysannyń aýdany 24000 sharshy metrdi quramaq. Pavılon dızaıny «Zamanaýı kıiz úıge» uqsas jasalǵan. Bul joba dástúrli qazaq arhıtektýrasynyń jahandyq órkenıetke ulasqan zamanaýı kelbetin pash etpek. Avtorlardyń kózqarasy boıynsha, osy eskız-joba qazaqtyń ulttyq dástúrlerin «Úshinshi ónerkásiptik revolıýsııa» jáne «Bolashaqtyń energııasy» qaǵı­dattarymen baılanystyrady. Eskızden odan ári óz oryndaryn tapqan nysandar «Energııa álemi», «Tirshilik úshin energııa», «Qoljetimdi energııa», «Meniń bolashaq energııam» taqyryptyq pavılondarynyń aýmaǵy naqty qurylysta shamamen árbireýi 4000 sharshy metrden, jalpy aýmaǵy 16000 sharshy metrdi alady. EKSPO-2017 kórmesine júzden astam qatysýshy elder óz pavılondaryn usynbaq. Ondaı halyqaralyq pavılondardyń árbireýine 95000 sharshy metrden oryn tıedi dep josparlanýda. Al óner ortalyǵy 14000 sharshy metr aýmaqta ornalasady.

Naqtyraq aıtsaq, nysan­dar­dyń qurylysy 2014 jyldyń sáýir aıynda bastalady. 2016 jyly qurylys tolyqtaı aıaqtalýy tıis. Kórmeniń bastalýyna jarty jyl qalǵanda ol iske qosylyp, synaqtan ótkizilýi qajet.

Búginde Kórme daıyndyǵyna jumys isteıtin málimet úılesim­diligin tıimdi qamtamasyz etý úshin shtat irikteldi, jos­par pysyqtaldy. Ulttyq serik­testik­ten basqa «EKSPO-ny» arnaıy qoldaý qory men Astana ákimdigi de ıgilikke óz úlesterin qosyp jatyr. Olar qalada áýejaıdy keńeıtýge, taǵy bir vokzaldy salýǵa qatysty jumystardy júrgizbek.

EKSPO-2017 kórmesine da­ıyndyq jumystary negizgi bes baǵyt boıynsha júrgizilýde. Birinshi baǵyt – jańa logotıp. EKSPO-2017 ulttyq joba bolǵandyqtan, jańa logotıpti qazaqstandyqtar ózderi tańdaǵany jón degen sheshim qabyldandy. Nátıjesinde «Jel energııasy» atty logotıp tańdap alyndy. Ol EKSPO-2017 kórmesin daıyndaý jáne ótkizý jónindegi memlekettik komıssııanyń she­shimimen bekitildi.

Ekinshi baǵyt – tujyrymdama jobasy. Qorshaǵan ortany qor­­ǵaý mınıstrligi «Astana EKSPO-­ 2017» ulttyq kompanııasy­men birlesip ázirlegen kórmeni ótkizý tujyrymdamasynyń joba­sy Úkimetke engizilgen. Tujy­rymdamanyń negizi – tirkeý qujat­tamasy. Bul qujattama buryn EKSPO kórmesin ótkizgen elderdiń ozyq tájirıbesine súıenip jasalypty. Naqtyraq aıtsaq, bul kórmege qajetti nár­se­lerdiń, máselen, qurylys, taqy­ryp, nasıhat, jarnama, aqyly qyzmet, qala ınfraqurylymyn damytý, qarjylandyrý, ınves­tısııalar, kórmeden keıin nysandardy paıdalaný jáne taǵy basqa qujattardyń jıyntyǵy. «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy osy jıyntyqtyń alǵashqy nusqasyn bitirip, Halyqaralyq kórmeler bıýro­sy­nyń qaraýyna jibergen. Halyqaralyq kórmeler bıýrosy tirkeý qujattamamyzdy bekitip berse, ondaǵy jazylǵan nárseler tolyq iske asyrylady. Ol 200 betke jýyq óte úlken qujat. Bul qujatty tek Halyqaralyq kórmeler bıýrosy ǵana emes, halyqaralyq kórmege qatysatyn 100 memleket te maquldaýy kerek. Qatysýshylardyń barly­ǵy óz múddeleriniń de osy qujat­tan kórinis tapqanyn kórýi kerek. Parıj qalasyndaǵy Halyq­aralyq kórmeler bıýrosy bul qujatymyzdy 2014 jyldyń basynda tolyq bekitedi dep kúti­lýde. Jospar boıynsha, kór­me­niń tolyq atrıbýttary 2014 jyl­dyń jazynda ótetin HKB-synyń otyrystarynyń birinde qolymyzǵa tıedi.

Úshinshi baǵyt EKSPO-ǵa qatysty zań shyǵarý bolatyn. Ulttyq jobanyń tıimdi júzege asyrylýy úshin, áýeli zańna­mamyzdy jetildirý qajettigi aıqyn. Osyǵan oraı, Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mı­nıstrliginde qurylǵan jumys tobynyń sheńberinde tıisti zań jobasy jan-jaqty daıyndaldy. Zań jobasy, birinshiden, sheteldik jumys kúshin tartýǵa, ekinshiden, EKSPO-ǵa keletin sheteldik azamattar men týrısterge vıza berýge, qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne basqa normalarǵa qatysty is-sharalardy jeńildetýge múm­kindik beredi. 2013 jyldyń 3 jeltoqsany kúni Memleket basshysy Qazaqstan aýmaǵynda EKSPO-2017 halyqaralyq maman­dandyrylǵan kórmesin uıym­dastyrý jáne ótkizý másele­lerin retteýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Astanada EKSPO-2017 halyq­ara­lyq mamandandyrylǵan kórmesin uıymdastyrý jáne ótkizý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

Tórtinshi baǵyt – elimizdegi jáne shetelderdegi nasıhat. Kórmeni qoldaý aıasynda Qazaq­standa jáne shetelderde roýd-shoý, aýqymdy aksııalar, forýmdar sekildi birqatar úlken-úlken is-sharalar ótedi. Qazaq­standyqtarǵa «EKSPO degen ne?», «Jasyl tehnologııalar­dy qalaı qoldanamyz?» degen saýaldar tóńireginde túsindirý-nasıhattaý jumystary júrgi­zil­se, sheteldikterge ózderin qyzyq­tyratyn nárseler jóninde aqparat beriledi. EKSPO kórmesi úsh aı boıy mıl­­lıondaǵan qonaqtardy ózine tartyp, olardyń nazaryna ár­túrli mádenı, oıyn-saýyq baǵdar­lamalaryn usynbaq. 93 kún boıy kórmege qatysatyn elderdiń áralýandyǵyn bildiretin aýqymdy shoý-qoıylymdar, taqyryptyq merekeler, tanymal sahnalyq óner festıvaldary, konsertter, teatrlandyrylǵan qoıylymdar ótkiziledi.

Al besinshi baǵyt – eń úzdik syzba-ıdeıa baıqaýy bolatyn. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, bul joba búginde bekidi. Endi, mine, osy jyldan bastap qurylys jumystary bastalǵaly otyr.

Dınara BITIKOVA,

«Egemen Qazaqstan».