Qazaq jýrnalısteriniń telegram chatynda bir áriptesimiz: «Qala kúnine oraı merekelik efırge Sammıt, Azıada, Báıterek esimdi balalardy shaqyramyz» dep habarlama beripti. Mundaı esimder shynymen de bar ma dep oılap qaldyq basynda. Ile ınternetti aqtaryp, statıstıkany qarasaq, rasymen Qazaqstanda Sammıt degen esimi bar 22 er bala, Sammıta atty úsh qyz jáne 15 Sammıthan bar eken.
Basyndaǵy baılyǵyn baýyryndaǵy balasymen ólshegen qazaq sábıdiń esimine de erekshe mán bergen. At qoıatyn adamnyń ózin attaı qalap, tańdap alǵan. О́zderi qurmet tutatyn, elge syıly azamattarǵa sábıiniń esimin qoıǵyzǵan nemese baýyr eti balasyna yrymdap, elge tanymal tulǵalardyń esimin bergen.
Qoǵamnyń túrlenip, zamannyń aýysýyna baılanysty at qoıý dástúri de ózgerip otyratyny zańdylyq. Esimder de eskirip, qaıta túrlenip, jańaryp otyrady. Buǵan sol dáýirdiń aǵymy, sol kezdegi mádenı-tarıhı oqıǵalar da áser etedi. Mysaly, ertede jıi qoıylǵan Toqsanbaı, Seksenbaı, Jetpisbaı degen óńkeı «baılardy» qazir qoıa almaısyz.
Keı kezderi otbasynyń jeke yrym-senimine, arman-maqsatyna qaraı qoıylatyn esimder de bar. Aıtalyq, Qazaqstanda eń kóp kezdesetin esimderdiń qatarynda «ul» degen túbiri bar esim tur: Ulbolsyn, Ulbala, Uljalǵas, Uldana... dep kete beredi. BUU-nyń halyqtyń ósip damýymen aınalysatyn sala mamandary júrgizgen zertteýge súıensek, 1905-2010 jyldar aralyǵynda elimizde esimi «ulmen» bastalatyn 75 400 áıel bary anyqtalǵan. Al 2010-2019 jyldary mundaı aty bar qyzdardyń sany 12 264 bolǵan.
Ne desek te balaǵa at qoıýǵa kelgende qazaqtan artyq fantazııasy ushqyr halyq joq shyǵar, sirá?! Qazir esim qoıýdyń ózi básekege aınalyp ketkendeı. Jurtshylyq balasyna elde joq erekshe esimderdi qoıýǵa qumar. Olardyń bári birdeı mán-maǵynaly, jarasymdy bolsa bir jón, estir qulaqqa ersi estiletin esimder de estilip qalyp júr. Mysaly, ótkende «Eýrazııa» birinshi arnasy elimizdegi erekshe esimderdiń tizimin jarııa etti. Sonda Teńgebaı Aqshabek Mıllıoneruly degen azamat ta aramyzda bar ekenin qulaǵymyz shalyp qaldy. Ol ol ma, ǵalamtordaǵy aqparatqa súıensek, Romeo, Teńiz, Edelveıs, Aqsaqal Arystanbek, Sammıdastana, Everest degen otandastarymyz da, onyń syrtynda elimizde 27 Máslıhat, 21 Májilis, 13 Nurlyjol, 9 Nurotan, 7 Senat, 7 Partııa esimdi azamat bar kórinedi. Senemiz be, senbeımiz be? Biraq esimge baılanysty jarııalanǵan materıaldardyń astyna jazylǵan pikirlerdi qarasaq, elimizde shynymen de mundaı «ǵajaıyp» esimder kóp ekenin ańǵarasyz. Senbeske lajyń joq. Mysaly, Lázzat esimdi qyz jazypty: «Meniń sińlimniń aty NurÁbiNaz. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qurmetine qoıylǵan, aty-jóniniń alǵashqy býyndary alynǵan» deıdi. Endi bir balanyń aty NurQasym eken. Yrymshyl qazaq prezıdent bolsyn degen nıetpen, qos prezıdenttiń esimi qosarlanǵan atty balasyna berse kerek. Sanamalasaq, Elbasy, Báıden degen esimder de elimizde kóp eken.
Urpaǵyńa jarasymdy at qoıý da – úlken óner. Halqymyzdyń izgi dástúri boıynsha balaǵa mán-maǵynaly at qoıý – ata-anaǵa amanat. Jalpy, adamnyń esimi onyń ómirindegi úsh kezeńine: balalyq jáne jastyq shaǵyna, qarttyq kezeńine sáıkes kelýi kerek eken. Baıaǵyda bir aǵamyz sábıine Jaýqazyn degen at qoımaqshy boldy. Sonda kópti kórgen ájemiz: «Balam, jaýqazyn degen jas ómirge ǵana qatysty aıtylady. Basqa at oılap tap!» dep tyıyp tastaǵany esimde. Mine, kónekóz qarııalarymyz at qoıýdaǵy yrym-tyıym, nanym-senimderdi erekshe saqtaǵan, at qoıýǵa abaı bolǵan.
Adam esimderin zertteıtin antroponımıka degen ǵylym bar. Osy salany zerttep júrgender adamnyń aty onyń ómirine, taǵdyryna áser etetinin aıtady. Bul pikir jaıdan-jaı aıtylmasa kerek. Ánebir jyldary Qazaqstanda Qorlan atty áıel esimin aýystyrǵanyn jurtshylyqtyń esinde bolar. Ol «óz atym ózime túk unamaıdy, búginge deıin kórgen qıyndyqtarym osy atyma baılanysty sııaqty bolady da turady. Sondyqtan esimimdi ózgertýge bel baıladym» degen edi. Al keıde jańa týǵan sábıge til, kóz tımesin dep, sıyqsyz esimder de qoıyla salatyny bar. Biraq eń durysy – náresteniń esimi aıtýǵa uıalmaıtyndaı, ádemi de maǵynaly bolǵany abzal. Balańyz esimimen maqtanyp, soǵan saı marqaıyp júrse, jaman ba?! Bala atyna qarap ósedi, atyna saı bolýǵa tyrysady, sondyqtan esim qoıǵanǵa da estilik kerek ekenin esten shyǵarmaǵan jón-aý.