Kóleńkeli ekonomıkany joıýǵa kómektesedi

El Prezıdentiniń tapsyrmasymen Jer komıssııasy qurylyp, talasqa toly tartystan, qyzý talqylaýlardan keıin sybaılas jemqorlyqqa qarsy baǵyttalǵan mańyzdy, naqty usynystar jasaldy. Ondaı usynystardyń sany júzden asady. Osylaısha mańyzdy normalardyń basym kópshiligi zańda kórinis tapty. Árıne, osy ózgeristerge qar­sy tarap ta boldy. Alaıda Qasym-Jomart Toqaevtyń she­teldikterge jer satýǵa tyıym salý jáne jer qaty­nastarynda týyndaǵan máse­lelerdi sheshý týraly batyl sheshimderiniń, qaıratty qa­damdarynyń pármenimen osy zań qabyldandy. Otan­das­tary­myz jaqsy biletindeı, jer máselesi rezonansqa to­ly edi. Soǵan qaramastan, qo­ǵam Mem­leket basshysyn qol­­dady.

Zańdaǵy negizgi ózgerister men tolyqtyrýlar: qazaq­standyqtar men Qazaqstannyń zańdy tulǵalaryna 49 jylǵa deıingi merzimge aýyl sha­rýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jalǵa berý quqyǵyn berýdi, jalǵa berý merzimi ótkennen keıin jańa merzimge uzartýdy, sondaı-aq memleketten satyp almaı, jer paıdalanýshylar arasynda aýyl sharýashylyǵy maq­sa­tyndaǵy jerlerdi jalǵa alý quqyǵyn ıelikten shy­ǵarýdy kózdeıdi. Bul rette jerdi paıdalaný merzimi – keminde bes jyl. Sondaı-aq jer qatynastary jónindegi organdardy habardar etý – mindetti shart bolyp sanalady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Jer resýrs­­taryn basqarý jónindegi komıtetine jerdi paıdalaný men qorǵaýdy memlekettik baqylaý fýnksııa­lary ákim­dikterden qaı­typ alyndy. Halyqtyń qajettiligin óteý maqsatynda jergilikti jaǵ­daılardy eskere otyryp, jaıylymdardy basqarý josparyna sáıkes, qajetti jaıylym jerlerdiń shekaralary anyqtalady.

Barlyq órkenıetti elder sekildi, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy qoljetimdi jer ýchaskeleri týraly aqparat memlekettik jer kadastrynyń ınternet resýrsynda ashyq ornalastyrylady. Aqparatty jasyrý halyqtyń senimsizdigi men narazylyǵyn týǵyzyp kelgen edi. Endi budan bylaı memlekettik jer kadastrynyń avtomattandyrylǵan aqparat­tyq júıesinde menshik ıesi/jer paıdalanýshy baǵanynda jer ýchaskesi ıesiniń aty-jóni nemese zańdy tulǵanyń BSN-i kórsetiledi.

Qazaqstandyqtarǵa aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jeke menshikke berý týraly moratorıı 2026 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin uzartyldy. Sonymen qatar atalǵan zań sybaılas jem­qorlyq máselesine qatysty quqyq buzýshylyqtardy ja­saýǵa múmkindik beretin kóp­tegen olqylyqtardyń aldyn aldy. Máselen, sharýa qojalyǵyna arnalǵan jerdiń nysanaly maqsatyn ózgertip, ony baǵbandyqqa nemese saıa­jaı qurylysyna ıkemdeýge tyıym salyndy. Buǵan deıin osy salada kóp zań buzýshylyq jasalyp kelgen edi. Iаǵnı sharýa qojalyǵyna arnalǵan jer ýchaskelerin kógaldandyrý jáne saıajaı qurylysyna óz­gertý degen syltaýmen ondaı ýchaskeler aýyl sharýa­shy­­lyǵy aınalymynan shy­ǵarylyp kelgen bolatyn. Mun­daı aýyl sharýashylyǵy jer­leriniń kóleńkeli aınalymy mıllıardtaǵan teńgege baǵalanady.

Memlekettik jer ınspektorlary aýdan nemese qala ákimderiniń qas-qabaǵyna qa­ra­maıtyn burynǵy jer ıns­pek­sııasy júıesine oralamyz. Bul – sybaılas jem­qor­­­­­lyqqa qarsy qadam. Kosmomonıtorıng engiziledi jáne aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ıgerilgeni nemese ıgerilmegenin osy kosmo­mo­nıtorıngtiń qorytyndysy aıqyndaıdy. Barlyǵy naqty ári obektıvti bolmaq. Osy­laısha maqsatyna saı paı­dalanylmaǵan orasan zor aýmaqty qamtyp jatqan aýyl sharýashylyǵy jerleri qaı­tarylatyn bolady.

Aldaǵy ýaqytta «Sıfr­landyrý týraly» Zań qabyl­danatyny anyq. Onda jer ýchaskelerin berýdiń elektron­dy tártibi, elektrondy kon­kýrs­tar, elektrondy qujat aı­­­­na­lymyna kóshý jumystary retteledi. Barlyq jer-kadas­tr­lyq ister, málimetter, aq­parattar jer qatynastary boıynsha rásimder sıfrlandyrylady. Tıisinshe, kez kelgen sıfrlandyrý sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­mylǵa bastaıdy.

El Prezıdenti qol qoıǵan jer qatynastaryndaǵy óz­gerister týraly zań  jalǵa alyn­­ǵan aýyl sharýashylyǵy maq­­satyndaǵy jerlerdi eko­nomıkalyq aınalymǵa tar­týǵa, jer­gilikti halyqtyń jaıy­lym­dyq jerlerge qatysty qa­jettiligin óteýge, aýyl sha­­­­­rýashylyǵy jerleriniń ny­­­sanaly maqsatyn óz­ger­týge jáne jerdiń paıda­la­nylýy men qorǵalýyn ba­qylaýǵa qoıylatyn talaptardy kúsheıtýge, aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchaskeleri boıynsha aq­pa­rat­tyń ashyqtyǵyna qol jet­kizýge jetkilikti múmkindik berip, oń áleý­mettik-ekono­mıkalyq serpin beredi dep kú­tiledi. Osynyń barlyǵy Pre­­zıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ashyqtyqqa, shy­naıy­­lyqqa baǵyttalǵan «ádil qoǵam jáne tıimdi memleket» qurý saıasatynyń, ha­lyqqa qajet reformalardy júr­gizýge múmkindik bergen «Halyq únine qu­laq asatyn mem­leket» tujy­rym­dama­sy­nyń ar­qasynda múm­kin bolyp otyr.

Marat BÁShIMOV,

zańger, Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary ınstıtýtynyń dırektory