Eńbek qatynastaryndaǵy aǵattyqtar, eńbek qaýipsizdiginiń saqtalmaýy, sheteldik jáne jergilikti jumysshylar arasyndaǵy eńbekaqy boıynsha aıyrmashylyqtardyń bolýy qashanda áleýmettik shıelenistiń ýshyǵýyna soqtyratyny belgili. Ony kúni keshegi Jańaózen oqıǵasynyń ózinen ańǵarýǵa bolady. Mine, jergilikti bıliktiń bul máseleni basty nazarda ustaýy da sondyqtan. Osy jáne basqa máseleler oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń tóraǵalyq etýimen ótken keńeste keńinen sóz boldy.
Eńbek qatynastaryndaǵy aǵattyqtar, eńbek qaýipsizdiginiń saqtalmaýy, sheteldik jáne jergilikti jumysshylar arasyndaǵy eńbekaqy boıynsha aıyrmashylyqtardyń bolýy qashanda áleýmettik shıelenistiń ýshyǵýyna soqtyratyny belgili. Ony kúni keshegi Jańaózen oqıǵasynyń ózinen ańǵarýǵa bolady. Mine, jergilikti bıliktiń bul máseleni basty nazarda ustaýy da sondyqtan. Osy jáne basqa máseleler oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń tóraǵalyq etýimen ótken keńeste keńinen sóz boldy.
Aımaq basshysy oblys óńirindegi eńbek qatynastary salasyndaǵy jaǵdaıdyń jergilikti atqarýshy organdardyń tikeleı baqylaýynda ekenin, osy názik saladaǵy oryn alǵan problemalyq máselelerge baılanysty kásiporyndardyń basshylarynyń esepteri tyńdalatynyn, alaıda, birqatar atqarylǵan jumystarǵa qaramastan, jekelegen tártip buzýshylyqtar áli de oryn alyp otyrǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. Ol negizinen qyzmetkerlerdiń eńbekaqy bereshekterine qatysty bolyp otyr. Sondaı-aq, memlekettik eńbek ınspeksııasy júrgizgen kásiporyndardaǵy tekserýlerde anyqtalǵan óndiristegi aýyr jaraqat, tipti ólimmen aıaqtalǵan aýyr jaǵdaılar, sondaı-aq eńbekaqy jónindegi qaryzdar, sheteldik kompanııalardaǵy eńbekaqy tóleýdegi sáıkessizdikter tolyq joıyldy deýge bolmaıdy.
Aqtóbe oblysynyń eńbek ınspeksııasy jónindegi basqarmasynyń basshysy Marat Ǵabıdýllınniń málimdeýinshe, oblystaǵy 20 iri kásiporynda jumysshy-qyzmetkerlerdiń aýyr jaraqat, tipti qaza bolýymen aıaqtalǵan oqıǵalar oryn alǵan. Mundaı kásiporyndardyń qatarynda «Qazaqstan temir joly» aksıonerlik qoǵamynyń Qandyaǵash jol dıstansııasy, «Saǵyz Petroleým», «Uly qabyrǵa» Qazaqstan-Qytaı burǵylaý kompanııasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri bar.
Basqarma basshysy adamdardyń aýyr jaraqat alýyna jáne ólimine soqtyratyn oqıǵalardyń ótken jylǵa qaraǵanda, bıyl oblysta 30 paıyz tómendegenin jetkizdi. Degenmen, mundaı jaǵdaılardyń áli de az emes ekenine naqty derekter keltirdi. Jyl ishinde 16 adam qazaǵa ushyraǵan. О́tken jyldyń aqpan aıynda «Qazaqstan temir joly» aksıonerlik qoǵamy Qandyaǵash jol dıstansııasynda birneshe adamnyń baqytsyzdyq jaǵdaıǵa ushyraýy oryn aldy. Eńbek uıymdastyrýda jiberilgen qatelikterden lokomotıv jumyskerlerdi basyp ótip, úsh jol jóndeýshi sol jerde qaza bolsa, bir adam aýyr jaraqat aldy. Basqarma basshysy basqarǵan arnaýly tekserý komıssııasynyń talaby boıynsha shara alynyp, fılıal dırektory Sh.Qurmanbaev, ýchaske bastyǵy N.Eshmaǵanbetov, dırektordyń orynbasary N.Eltezerov jumystarynan bosatylyp, bas ınjener N. Orysbaevqa qatań sógis jarııalanǵan. Ujymdyq shartqa sáıkes zardap shekken otbasylaryna materıaldyq járdem kórsetilgen. Temirjolshylardyń qaıyrymdylyq qorynan zardap shekken otbasylarynyń árqaıysyna 34, 28, 19 mln. teńgeden qarjy bólingen. Sondaı-aq, qaza bolǵandardyń otbasylaryna asyraýyndaǵy adamdardyń sanyna qaraı saqtandyrý kompanııasynan aı saıyn qarjy tólenetin boldy.
«Saǵyz Petroleým» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde 2 qyzmetkerdi ajal qushtyrǵan oqıǵa da óndiristegi eńbekti uıymdastyrýdaǵy berekesizdikten, qyzmetkerlerdiń qaýipsizdik tehnıkasyn saqtamaýynan bolǵan. Vahtalyq kentte jumysshylar tehnıkalyq sý saqtalǵan 25 tekshe metrlik ydysqa ózderimen birge órt sóndiretin qurylǵyny túsiredi, ony ydystaǵy sýdy aıdaý úshin iske qosady, aqyrynda gazdan ýlanyp óledi. Buǵan kináli jaýapty adamdar ákimshilik jazaǵa tartyldy. Qazaǵa ushyraǵan N.Nııazbekovtiń otbasyna 6 mln. 800 myń teńge, A.Tileýjanovtyń otbasyna 8 mln. 275 myń teńge qarjy bólindi. Jerleý shyǵyndary túgeldeı jumys berýshiniń qarjysy esebinen tólendi.
О́tken jyldyń sáýir jáne qyrkúıek aılarynda «Uly qabyrǵa» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde ólimmen aıaqtalǵan eki oqıǵa oryn aldy. Bireýinde jumysshy temir pisirý kezinde qaza bolsa, ekinshisinde vagon jóndeý kezinde araǵa kesildi. Bul adamdar dánekerleý agregaty men keskish quralyna múlde qatysy joq, bul kásipti múlde bilmeıtin mamandar bolyp shyqty. Birinshi jaǵdaı boıynsha ákimshiliktiń jaýapty 8 qyzmetkeri tártiptik jazaǵa tartyldy. Eńbek shartynyń talabyna sáıkes qaza bolǵan A.Ismatýllaevtyń otbasyna 4 mln. teńge bólinip, saqtandyrý kompanııasynan 1,5 mln. teńge kóleminde birjolǵy qarjy tólendi, jumys berýshiniń esebinen shyǵyndar óteldi. Ekinshi oqıǵa boıynsha 9 basqarýshy qyzmetker tártiptik jazaǵa tartyldy. Qazaǵa ushyraǵan E. Omarovtyń otbasyna ujymdyq shart boıynsha 2 mln. 500 myń teńge tólenip, jerleý shyǵyndary kompanııanyń esebinen atqaryldy.
Sondaı-aq, «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» fılıaldarynda jáne merdigerlik mekemelerinde, «Aqtóbe munaı servıs», «Aqtóbe kólik kompanııasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi, Jańajol gaz óńdeý zaýyty, «Vostokneft jáne servıstik qyzmet kórsetý» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterinde bir-birden kisi ólimimen aıaqtalǵan oqıǵalar oryn aldy. Barlyq qyzmetkerler tártiptik jazaǵa tartyldy. Qaza bolǵandardyń otbasylaryna ujymdyq shartqa sáıkes materıaldyq shyǵyn tólendi. Adam ólimimen aıaqtalǵan oqıǵalardyń tergeý materıaldary qylmystyq is qozǵaý úshin quqyq qorǵaý organdaryna berilgen.
О́ndiristik nysandardy eńbek sharttary jónindegi attestasııadan ótkizý kóptegen kásiporyndarda ánsheıin kóz aldaý úshin júrgiziletini belgili boldy. Tek ústimizdegi jyldyń basynan eńbek ınspektorlary arqyly 137,6 mln. teńgeden astam eńbekaqyǵa qatysty qaryzdardy anyqtap, qabyldanǵan sharalarynyń nátıjesinde eńbekaqy jónindegi bul qaryzdar tolyq ótelgen. Alaıda, eńbekaqy tóleýde sozylyp júrgen qaryzdar «VıtaDorstroı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi, «Martýkservıs», «Kókjar» memlekettik kommýnaldyq kásiporyndary jáne basqa mekemelerde áli de bar kórinedi. Salyq departamentiniń derekteri boıynsha eńbekaqy jónindegi aǵymdaǵy qaryz «Tehkom-S», «OılTehnoGrýpp», «Stroıteks LTD», «Stroıtelnaıa ınısıatıva», «Aqtóbe NGS», «Beren ı SK» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterinde, «Aktıýbgrajdanproekt» óndiristik kooperatıvinde, «О́rt sóndirýshi» aksıonerlik qoǵamynda kúni búginge deıin saqtalyp otyr.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.