Osydan bir aı buryn Rımde bastalǵan fýtboldan Eýropa chempıonaty Londonda Italııa quramasynyń jeńisimen aıaqtaldy. Ataqty «Ýemblı» stadıonynda uıymdastyrylǵan qart qurlyqtyń fınalynda Italııa men Anglııa quramalary kezdesti. Negizgi ýaqyt 1:1 esebimen teń aıaqtalyp, penaltı serııasynda Italııa fýtbolshylarynyń baǵy jandy.
Sóıtip «Skýadra Adzýrra» araǵa 52 jyl salyp Eýropa chempıony degen ataqqa qaıta qol jetkizdi. Italııalyqtar buǵan deıin eń alǵash jáne keshegi kúnge deıin sońǵy ret Kári qurlyqtyń 1968 jyly óz elinde ótken birinshiliginde atoı salǵan bolatyn. Al Anglııa quramasy bıyl óz tarıhynda tuńǵysh ret Eýropa chempıonatynyń fınalyna shyǵyp, alǵashqy iri jetistigine qol jetkizýge synyq súıem qalǵanda súrindi.
Italııa toptyq kezeńdegi úsh oıynnan tolyq 9 upaı jıyp, pleı-off kezeńine senimdi shyqqan bolatyn. Odan ári qaraı da Roberto Manchını shákirtteri jankúıerler senimine selkeý túsirgen joq. Ár kezdesý saıyn baby kelisken, baǵy shapqan quramaǵa aınalǵanyn dáleldeýmen boldy. 1/8 fınalda Beıl bastaǵan Ýels jigitterin 2:1 esebimen jeńse, shırek fınalda kópshilik úmit kútken Belgııany utty – 2:1. Jartylaı fınalda Ispanııa quramasymen ıtjyǵys tústi. Alaıda penaltı serııasynda Lýıs Enrıke shákirtterine qaraǵanda dopty túzý tebetinderin baıqatty. Sóıtip fınalǵa shyqqan edi.
Anglııa da óz tobynda birinshi oryn aldy. Jıǵany – 7 upaı. Aǵylshyndardy toptyq kezeńde apyryp-japyryp óner kórsetpeı-aq, tipti topyrlatyp gol da soqpaı-aq fınalǵa shyǵýǵa bolatynyn dáleldeı alǵan biregeı ujym dese de bolǵandaı. Olar Horvatııany 1:0 esebimen jeńse, Shotlandııamen teń tústi (0:0), toptaǵy sońǵy matchta Chehııa quramasyn taǵy da 1:0 esebimen jeńdi. 1/8 fınalda nemis fýtbolshylary málim de beımálim aǵylshyndarǵa qarsy aıla jasaı almady. Bul oıyn 2:0 esebimen Saýtgeıt komandasynyń jeńisimen aıaqtalyp edi. Al shırek fınalda Ýkraınany 4:0 esebimen oısyrata jeńdi. Odan soń jartylaı fınalda Danııa quramasymen jolyqty. 1992 jylǵy erlikti qaıtalaýǵa baryn salǵan dat jigitteri aǵylshyn fýtbolshylarynyń osal tusyn taba alǵan joq. Esep 2:1, Anglııa quramasynyń paıdasynda. Ekstra-taımda penaltıdi sátti oryndaǵan kapıtan Harrı Keın óz quramasyn fınalǵa alyp shyqty.
Fınal aldynda fýtbol mamandary eki quramanyń oıyndaryn saraptaı kele, jankúıerler «Ýemblıde» 1-2 goldan artyq goldyń kýási bolmaıtynyn, negizgi ýaqytta quramalar ıtjyǵys túsetin bolsa, penaltı serııasynda ıtalııalyqtardyń basym túsetinin boljaǵan edi. Sarapshylardyń aıtqany aıdaı keldi. Kezdesýdiń esebin aǵylshyndar ashqanymen, jeńisti match sońyna deıin ýysynda ustaı almady. Oıynnyń nebári 2-mınýtynda Lıýk Shoý tamasha gol soǵyp, fınaldaǵy goldar shoýyn bastap bergendeı bolǵan edi. Biraq bári jankúıerler kútkendeı bolmaı shyqty.
«Manchester Iýnaıted» qorǵaýshysynyń soqqan goly ulttyq qurama sapyndaǵy alǵashqy goly ekenin de aıta ketý kerek. Sondaı-aq Shoý jalpy Eýropa chempıonaty fınaldarynyń tarıhyndaǵy eń jyldam soǵylǵan goldyń avtory atandy. Ol match bastala salysymen 1 mınýt 57 sekýndtan soń esep ashty. Buǵan deıingi rekord ıspanııalyq fýtbolshy – Hesýs Peredaǵa tıesili edi. 1964 jylǵy dodada ol 5 mınýt 17 sekýndta mergendik tanytqan.
Birinshi taım Anglııanyń jospary boıynsha ótip, tablodaǵy kórsetkish ózgerissiz qaldy. Ekinshi taımda oıynda ózgeris jasamasa, qos qulaqty kýboktyń Anglııada qalyp qoıatynyn ańǵarǵan ıtalııalyqtar 67-mınýtta tarazy basyn teńestirip, oıyndy odan ári shıelenistirip jiberdi. Gol avtory – Leonardo Bonýchchı. 90 mınýtqa deıin eki quramada da tarazy basyn ózderine aýdaratyn tamasha múmkindikteri bolǵan, biraq shabýylshylar múmkindikterin laıyqty deńgeıde paıdalana almady. Sóıtip komandalar negizgi ýaqyt bylaı tursyn, qosymsha ýaqytta da jeńimpazdy anyqtaı almaı, penaltı serııasyna júgindi. Lotereıada Roberto Manchını shákirtteri 3:2 esebimen jeńip ketti. Sońǵy sátte Pıkford Italııa oıynshysy Djordjınonyń soqqysyn qaıtaryp, úmit otyn oıatqan. Alaıda sońǵy bolyp dopqa jaqyndaǵan aǵylshyn quramasynyń jas oıynshysy Saka soqqysynyń traektorııasyn Donnarýma dál taýyp, Italııaǵa kezekti chempıondyq ataqty syılady.
Aǵylshyndardyń bul chempıonatta fınalǵa deıin jetýine de, fınalda jeńilýine de bir-aq adam sebepshi. Ol – bas bapker Garet Saýtgeıt. Jasyratyny joq, Anglııa quramasy chempıonattyń birinshi oıynynan bastap, sońyna deıin dúnıe júzi jankúıerleriniń ábden ishin pystyryp, zeriktirip jiberdi. Bylaısha aıtqanda, aǵylshyndar bıylǵy Eýroda antıfýtbol kórsetti. Bas bapker Saýtgeıtke birinshilikte eń bastysy oıyn emes, nátıje kerek boldy. Sondyqtan ol osyndaı joldy tańdady. Bas bapkerdiń antıfýtboly toptyq kezeń men fınalǵa deıingi oıyndarda óz jemisin bergen shyǵar, biraq fınalda iske aspady. Bul onyń birinshi qateligi edi.
Saýtgeıt fınaldyń sońynda óziniń ekinshi qateligine jol berip qoıdy. Ol – penaltı serııasynda tájirıbege emes, jastarǵa senim artty. Sońǵy úsh múmkindikti golǵa aınaldyra almaǵan Djeıdon Sancho, Markýs Reshford jáne Býkaıo Saka Anglııanyń negizgi quram oıynshylary emes edi. Tipti alǵashqy ekeýi – quramasynyń fınalǵa deıin jetýine úles qospaǵan fýtbolshylar. Chempıonat boıy jarytyp oınamaǵan oıynshylarǵa Garet mańyzdy ári jaýapty sátte senim artty. Bir qyzyǵy, úsh fýtbolshy da óz komandalarynda 11 metrlik aıyp dobyn oryndaıtyn mergender qatarynda emes. Sońǵy ret qashan penaltı tepkenderin úsh fýtbolshynyń ózderi de jyǵa esterine túsire almaıtyn shyǵar.
Osylaısha, Italııanyń jeńisimen bastalǵan Eýropa chempıonaty Italııanyń chempıondyǵymen aıaqtaldy. Kelesi qart qurlyq birinshiligi 2024 jyly Germanııada uıymdastyrylady.