Ata-analarynyń aıtqanynan shyǵa almaı, mamandyq tańdaýda qatelesetin jastar az emes. Shymkent qalalyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń «Jastarǵa qyzmet kórsetý» bólimi jumyssyzdyq máselesine tereń taldaý men zertteý júrgizip otyrady.
Máselen, jýyrda júrgizilgen saýaldama nátıjesinde qazirgi tańda jastardyń 75,9%-y jumyssyz ekeni anyqtalǵan. Júzge jýyq respondentterdiń 31,3%-y jumyspen qamtý ortalyǵyna, 27,7%-y ınternet resýrstaryna jumysqa turý maqsatynda ótinish qaldyrǵan. Saýaldamaǵa qatysqan jastardyń úshten bir bóligi joǵary oqý orny men kásiptik oqý ornynda alǵan mamandyqtary boıynsha jumysqa ornalasýdyń qıyn ekenin aıtqan.
Iаǵnı jastardyń 42,2%-y bilim alǵan mamandyǵy boıynsha jumys istemeıdi, 25,3%-y tańdaǵan mamandyǵy boıynsha jumys tabý qıyn dep sanaıdy. Al 71,1%-y jumysqa ornalasýda kezdesetin eń basty qıyndyq retinde jumys tájirıbesiniń joqtyǵyn alǵa tartqan.
Ortalyq júrgizgen zertteý nátıjesinde jastardyń óz mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasa almaıtyny anyqtalǵan. Onyń sebepteriniń biri retinde mektep túlekteriniń óz ata-anasy tańdap bergen mamandyqqa túsetini jáne ýnıversıtet pen kolledjderdiń basym kópshiliginde «jumysqa ornalastyrý keńsesi» jumys istemeıtini aıtylýda. Bul oraıda ortalyq qyzmetkerleri zamandastarynyń jumyspen qamtylyp, elimizdiń damýyna úles qosýyna septigin tıgizý maqsatynda «Dıplommen – aýylǵa!», «Jastar kadrlyq rezervi», «Jastar təjirıbesi», «Jumyspen qamtý – 2020» syndy baǵdarlamalardy keńinen nasıhattap, áleýmettik jelilerge aqparat jarııalap otyrýdy júıege qoıypty. Qalalyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń dırektory Erlan Aıtbaev jumyssyzdyq – eń ózekti másele ekenin aıtyp otyr.
«Ortalyqtyń negizgi mindetiniń biri – jastardyń arasyndaǵy jumyssyzdyqty azaıtý. Qazirgi tańda ortalyqta oqý bitirýshi túlekterge arnalǵan «Bolashaqqa qadam» jobasy qolǵa alyndy. Ol joba boıynsha bizdiń qyzmetkerler jastardyń durys mamandyq tańdaý jasaýyna septigin tıgizedi. О́ndiris oryndaryna aparyp, jumys prosesimen tanystyrady. Bir sózben aıtqanda, baǵyt-baǵdar beredi. Al tańdaý – ár túlektiń óz erkinde», deıdi Erlan Aıtbaev.
Sondaı-aq júrgizilgen saýalnama arqyly 500 respondenttiń 1%-y ǵana mýzeıge, teatrǵa, kórmege baratyny anyqtalǵan. Bul óte tómen kórsetkishti ózgertý baǵytynda ortalyq qyzmetkerleri jastar arasynda kitap oqýdy keńinen nasıhattap, olardyń kitaphanalarǵa, teatrlarǵa, mýzeılerge barýyna, jańadan jaryq kórgen kitaptardyń keńinen taralýyna yqpal etýde.
Megapolıs jastary arasynda IT tehnologııa salasyna qyzyǵýshylar kóp eken. Bul oraıda ortalyq janynan «Robottehnıka jáne konstrýksııalaý» kýrsy ashylǵan. Sondaı-aq memlekettik jastar baǵdarlamalaryn nasıhattaý baǵytynda «Jastarǵa qyzmet» bólimi jumys isteıdi.
«Kásipkerlik, qaıtarymsyz sýbsıdııalar, turǵyn úı, «Nurly jer» baǵdarlamasynyń ishinde qanshama baǵyttar bar. Kóp jastar onyń birin bilse, birin bilmeıdi. Sosyn probasııada júrgen, sottalǵan jastar jumysqa kire almaıdy. Sol jastarmen de jumys júrgizýdi qolǵa aldyq.
Taǵy bir aıta keterligi, qala jastary men jasóspirimderdiń 46,9%-y aqyly úıirmelerge qatysatyny málim boldy. Qalamyzda til úıretetin úıirmelerdiń kópshiligi aqyly. Olar jastar úshin qymbat, stýdentterdiń, oqýshylardyń qaltasy kótermeıdi. Osy oraıda oqýshylar jáne stýdentterdiń sabaqtan tys ýaqyttaryn tıimdi paıdalaný maqsatynda arnaıy til úıretetin aqysyz úıirmeler ashýdy qolǵa alýdamyz», deıdi qalalyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń dırektory.
Jastardyń turǵyn úımen qamtylýy da kún tártibinen túspegen másele. Búginde turǵyn úı kezeginde tirkelgen jas adamdar sany – 9023. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń elimizdiń iri qalalaryndaǵy jumys isteıtin jastardy pátermen qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasy boıynsha búginge deıin myńnan asa páter berilgen. Jastarǵa berilgen baspanalardyń sapasy da basty nazarda. Mysaly, bıyl Shymkentte jastarǵa satyp alý quqyǵynsyz bir bólmeli – 195, eki bólmeli 105 páter tabystalǵan. Alaıda baspanaǵa qol jetkizgenderdiń qýanyshy kópke sozylmaǵan. Jastar «Turan» shaǵyn aýdanynda ornalasqan turǵyn úıdiń qurylys sapasy syn kótermeıtinin aıtyp shaǵymdanǵan. Jańadan berilgen úılerdi aralap shyqqan depýtattardan quralǵan jastar qoǵamdyq keńesiniń músheleri mundaı olqylyqtar bir emes, birneshe úıde bar ekenin anyqtaǵan. Bul oraıda Shymkent qalasy qurylys basqarmasy basshysynyń orynbasary Baǵlan Úsenuly turǵyn úıde oryn alǵan kemshilikterdi merdiger mekeme 5 jyldyq kepildik merzim ishinde qalypqa keltirip beretinin aıtady. Jyl basynan beri qalada jumys isteıtin jastarǵa satyp alý quqyǵynsyz 300 páter berilgen bolsa, onyń 145-i osy «Turan» shaǵyn aýdanynda ornalasqan. Jalpy, bıyl Shymkentte «Jastar» baǵdarlamasy aıasynda 900 jasqa satyp alý quqyǵynsyz páter berý josparlanǵan.
Áleýmettik jaǵdaı, turmystyq qıyndyqtar jas otaý qurǵandardyń yntymaqty otbasy bolyp qalyptasýyna áser etetini anyq.
«Jastardyń arasynda «Úılený ońaı, úı bolý qıyn» degen sózdiń baıybyna bara bermeıtinderi de az emes sııaqty. Úı bolýdyń qandaı bolatynyn sanasyna sińirý maqsatynda biz qaladaǵy «Shańyraq» otbasy ınstıtýtyn qoldaý ortalyǵymen birge kóptegen is-shara josparyn túzgenbiz. Birneshe kezdesý ótkizip, otbasyn qurǵan soń týyndaýy múmkin kedergiler, yqtımal qıyndyqtar jaıly, otbasylyq qundylyqtar týraly túsindirdik. Kámeletke tolmaǵan jasóspirimder arasyndaǵy erte júktiliktiń de saldarymen kúresip kelemiz. О́kinishke qaraı, erte júktilikpen 92 jas tirkelgen. Jastar arasyndaǵy mundaı ózekti máseleni sheshýdiń jan-jaqty joldary qarastyrylýda. Qazir kásibı psıhologtermen kelisimshart jasasyp, jumysty bastap kettik. Mektep jasyndaǵy ótpeli kezeńde júrgen jastarmen mektep psıhologteri jumys isteýde. Jalpy, psıhologııalyq kómek beretin joba «Baqytty meken» dep atalady», deıdi qalalyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń qyzmetkerleri. Derekterge júginsek, bıylǵy jyldyń alǵashqy toqsanynda Shymkentte 650 jas otbasy qurǵan. Iаǵnı shańyraq kótergen jas azamattardyń úlesi byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 188-ge artqan. Al ajyrasqandar sany – 16 (2020 jyly – 20).
Jas urpaqtyń ýaqytyn tıimdi ótkizýine jaǵdaı jasaý, Shymkent qalasynda adam kapıtalyn damytý maqsatynda kitaphanalardy jańǵyrtý baǵdarlamasy iske asyrylýda. Kúni keshe jańǵyrǵan úsh kitaphana esigin aıqara ashty. Munda aǵa býyn ókilderiniń áńgimelesip otyryp shahmat oınaýyna, ata-analar balalaryna ertip ákelip kitap oqýyna, jastardyń túrli keshter ótkizýine barlyq jaǵdaı jasalǵan. Otbasylyq kitaphana formatynda jańǵyryp jatqan kitaphanalar osylaısha qoǵamdyq ortalyqtarǵa aınalýda. Ár kitaphana tańnan keshke deıin barlyq toptaǵy azamattardy qyzyqtyratyn jeke baǵdarlama jasap, jyl sońyna deıin kelýshiler sanyn 4 ese ósirmek.
ShYMKENT