Ikram ADYRBEKOV: Basty maqsat – Táýelsizdigimizdi tuǵyrly etý

– Ikram Adyrbekuly, Táýelsizdik alǵan sát esińizde me? Bul tarıhı oqı­ǵany qalaı qabyldadyńyz? Táýel­siz­diktiń alǵashqy jyldarynda qandaı qıyndyqtar boldy?

– Qazaqstan álemdegi táýelsiz elder qataryna qosylyp, quqyǵy bir, azat, derbes memleket bolǵanyna jaqynda otyz jyl tolady. Osy bir tarıh ólshemindegi qys­qa ýaqytta qazaq ulty ǵalamat jetis­tik­­ke jetti, tuǵyry bıik, shekarasy she­gen­delgen egemendi el atandy, óz taǵ­dy­ryn ózi aıqyndaıtyn dárejege ıe bol­dy, halyqaralyq qoǵamdastyqta aby­roı, bedeli artty. Iаdrolyq qarýdan bas tartyp, Azııadaǵy ortaq qaýipsizdikti qam­tamasyz etetin uıym quryp, álemde, óńir­de beıbitshilik pen ózara senimniń or­nyǵa túsýine zor úles qosty. О́tken za­man­dy eske túsirip, qazirgi elińizdiń jet­ken dárejesin oılasańyz, qýanyshqa bóle­nesiz, túsine bilgen adamǵa bul – shyndyq.

Mine, sol elimiz táýelsizdigin alǵan tusta biz orta jasqa kelip qalǵan bolatynbyz. Keńestik dáýirdiń salǵan joly­men, tártip-talabymen óstik, bilim al­dyq, qyz­met ettik. Bizge ol qoǵam eshqa­shan óz­ger­meıtindeı kórinetin. Biraq 80-jyl­dar­dyń aıaǵy men 90-jyldardyń basynda tek Qazaqstanda ǵana emes, jalpy Keńes Odaǵynyń keńistiginde júıege qarsy narazylyqtar, qozǵalys­tar paıda bolyp, jappaı jetispeýshi­lik, kedeıshi­lik oryn aldy, kommýnıs­tik ıdeologııa­ǵa negizdelgen qoǵamnyń bolashaǵy­na kópshilik kúmánmen qaraı bastady. Aqyry Keńes Odaǵy ydyrap, tarap bitti. Qazaqstan ortalyqpen tyǵyz qarjy-ekonomıkalyq baılanysyn úzbeı, ydyraý prosesin sońyna deıin sabyrlyqpen kútti. Asyqpaǵan sebebi – bul prosestiń qalaı da bolatyny belgili edi. Bizdiń bı­lik kópetnosty eldegi tynyshtyqty, tu­raq­tylyqty saqtap qalý úshin, asyqpaı, aqylmen, baıyppen áreket jasady.

Táýelsizdik alý qaı ultqa bolsyn – zor baqyt, basqa qonǵan baq. Qazaq halqy úshin bul – ǵasyrlar boıy jaý­gershilikpen ótken ata-baba­lary­myzdyń armany. Árıne, biz ony tereń sezindik, qýandyq, baqytqa bólen­dik. Onyń artynda qansha qıyn­dyq bar ekenin de ile ańǵara bastadyq. Qazaq­stanǵa burynǵy ortalyqtan keletin qar­jy men kómek sap tyıyldy. Onyń ús­tine, sol qıyn kezeńde elimizde turyp jat­qan ózge etnos ókilderi óziniń tarıhı otanyna kóshe bastady. Olardyń kóbi elimizdegi iri kásiporyndardyń jaýapty qyzmetkerleri, jumysshylary, mamandary bolatyn. Al qazaq ultynyń ishinen aýyr ónerkásipte birinshi basshy nemese orta deńgeıde basshy bolyp qyzmet atqarǵandar sany azdaý boldy. Sondaı bilikti mamandardyń ketip qalýy kóp qıyndyq týǵyzdy. Ásirese, Máskeýden Kommýnıstik partııanyń she­shi­mimen taǵaıyndalǵan iri kásiporyn bas­shylary eldiń bolashaǵyna kúmánmen qarady, jergilikti bılikke asa qoldaý bildire qoımady. Osyndaı jaǵdaıda iri kásiporyndar jumysshylary Úkimetten, Memleket basshysynan tezirek jaǵdaıdy túzep, jalaqy men zeınetaqyny ýaqty­ly berýdi talap etýmen boldy. Bılik tarapynan Táýelsizdikti saqtaý úshin kópetnosty halyqtyń senimine kirip, shuǵyl qımyldar, is-áreketter jasaý qajettigi týyndady. Sol tusta úki­met jekeshelendirý prosesin jedel júr­gizýge májbúr boldy dep oılaımyn. Qazaq ultynan halyqaralyq qarjy­­lyq uıymdarmen jumys isteıtin, shetten qa­rajat tarta alatyn, naryqtyq júıeni jetik biletin azamattar az boldy. Sol kúrdeli kezeńdi syrttan kelgen bıznes ókilderi utymdy paıdalandy. Bir­sha­ma iri kásiporyn halyqaralyq saýdada tájirıbesi bar, sheteldik bankterden qar­jy tarta alatyn, kúrdeli máselelerdi shu­ǵyl sheshe alatyn azamattardyń qoly­­na ótip ketti. Negizgi maqsat – táýelsizdikti saq­­taý boldy da, sol asyǵys qabyldanǵan sheshimder táýelsizdikke tólegen qunymyz sekildi kórinedi maǵan búginde. Degen­men qazaq­tyń jeri baı, asty men ústi paı­daly qaz­baǵa áli de toly. Ony ıgerý bo­lashaq ur­paqtyń enshisinde dep oılaımyn. Eli­mizde zaman talabyna saı tereń bilimdi, patrıot, ultjandy jastar ósip kele jatyr, sol sebepti bul máselege optımıstik tur­ǵy­da qaraımyn.

– Sońǵy 30 jyldaǵy eldiń negizgi jetistikterine toqtala ketseńiz. Áli de aqsap turǵan salalar qaısy?

– Qazaqstannyń sol kezdegi Mem­leket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń moınyna óte aýyr júk túskeni barshaǵa belgili. Birinshi­den, jańadan paıda bolǵan táýelsiz mem­le­ketti halyqaralyq qaýymdastyqqa tanystyrý, moıyndatý, Birikken Ulttar Uıymyna, basqa da bedeldi halyqaralyq uıymdarǵa múshe bolý, yqpaldy memleketterde elshilikter ashý, olarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatý sekildi jańa asa ózekti máseleler týyndady. Ishtegi ekonomıkalyq jaǵdaıdyń qanshalyqty qıyn bolǵanyn joǵaryda aıtyp óttik. Odan bólek, shekaramyz áli resmı belgilenbegen edi, keńes dáýirinde kelisilgen shekaradan basqa arnaıy sheshim, qujat bolmady. Mem­lekettiń, táýelsizdiktiń taǵdyryn aı­qyn­daıtyn eń mańyzdy másele – osy shekara máselesi. Buryn keńes dáýirinde Damansk aralynda shekaraǵa baılanys­ty Keńes Odaǵy men Qytaı arasyndaǵy qaqtyǵysta qansha áskerdiń mert bolǵany belgili. Jalańashkól tusynda da sondaı qaqtyǵys boldy. Bul sol kezge deıin eki el arasyndaǵy shekara máselesiniń tolyq sheshilmegenin kórsetedi. Buryn shekara máselesi boıynsha Qytaımen tek Keńes Odaǵy kelissóz júrgizetin bolsa, endi Ortalyq Azııa memleketteri jeke-jeke osy kúrdeli máselemen aınalysýy kerek boldy. Reseıdiń sol kezdegi Pre­zı­denti B.Elsınmen N.Nazarbaevtyń jaq­sy qarym-qatynasta, syılastyqta, dos­tyqta bolǵany belgili. Soǵan baılanysty Reseıdiń syrtqy ister mınıstrligi bizge Qytaımen jasalǵan burynǵy qujattar­dy paıdalanýǵa múmkindik berdi. Sony­men qatar olar bizdiń shekaraǵa baılanysty ustanymdardy qoldap otyrdy. Osylaısha, bizde quqyqtyq negiz boldy. Ekinshi jaǵynan, Prezıdent Nursultan Nazarbaev Qytaıdyń sol kezdegi Tór­aǵasy Szıan Szemınmen tyǵyz qarym-qaty­nas, syılastyq, túsinistik, senim ornata bildi. Sonyń nátıjesinde shekara máselesi uzaqqa sozylmaı ońtaıly sheshile bastady. Birinshi shekaranyń syzyǵyn anyqtaý – delımıtasııa prosesi júrdi, odan keıin demarkasııa jasaldy. Osylarǵa jol ashqan sońǵy qujatqa 1996 jyly Szıan Szemınniń Qazaqstanǵa kelgen memlekettik saparynda qol qoıyldy. Osylaısha Qazaqstan – Qytaı arasyndaǵy shekara máselesi túbegeıli sheshimin tapty. Jalpy, Qytaıdyń tarıhynda bir elmen shekara máselesin túbegeıli sheship tastaǵany sırek. Japonııa, Ońtústik Koreıa, Fılıppın, Vetnam, Nepal, Úndistan kórshi Qytaı elimen shekara máselesin osy kúnge deıin tolyq sheshe almaı keledi. Sondyqtan Qazaqstan – Qytaı arasyndaǵy shekaranyń zańdy túrde túpkilikti sheshilgenin baǵalaýymyz kerek. Bul – Táýelsizdigimizde jetken negizgi jetistikterimizdiń biri ekeni daý­syz. Sondaı-aq jeti myń shaqyrymnan astamǵa sozylǵan Reseımen shekara máse­lesin sheshý, kelisimge kelý, rásimdeý de asa ózekti, mańyzdy boldy. Tuńǵysh Pre­zıdentimiz osy baǵytta da nátıjeli ju­mys atqardy. Odan bólek, Orta Azııa­daǵy kórshilerimizben de shekara máse­lesinde tolyqtaı kelisimge keldik.

Osyǵan qarap jáne Táýelsizdik jyldary júıeli júrgizilgen, asa tıimdi bol­­ǵan eldiń syrtqy saıasatyn saralaı kele, Qazaqstannyń táýelsiz memleket bolýyna Elbasy úlken daıyndyqpen kelgenin baıqaısyz. 1992 jyly qazan aıynda BUU 47-shi Bas assambleıasynda Nursultan Ábishuly tuńǵysh ret táýelsiz memlekettiń basshysy retinde sóz sóıledi. Sol minberde kóptegen strategııalyq ma­ńyzy bar usynystar jasady. Shyn­dy­ǵynda, keshe ǵana paıda bolǵan egemen eldiń basshysynyń bıik minberden ja­handyq, óńirlik, postkeńestik aýmaq úshin mańyzdy máselelerdi kóterýi – úlken táýekel. Sebebi sondaı deńgeı­de aıtylǵan usynystar umytylmaıdy, ári qaraı jalǵasyn taýyp, iske asýy kerek. Sol sessııada Nursultan Nazarbaev tuńǵysh ret Azııadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyqty qamtamasyz etý úshin Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesin (AО́SShK) qurýdy usyndy. Kórip otyrǵanymyzdaı, ol qazir halyqaralyq bedeldi uıymǵa aınaldy, búgingi kúni Azııadaǵy 28 memleket uıymǵa múshe. 1992 jyly aıtylǵan usynystyń búginde osyndaı dárejede iske asýy Elbasynyń talapshyldyǵyn, tabandylyǵyn, ózektilik pen suranysty boljaı bilýin kórsetedi. Sonymen qa­tar Tuńǵysh Prezıdentimiz Eýrazııalyq keńistikte biregeı qaýipsizdik pen ynty­maq­tastyq aımaǵyn qurý týraly sóz qozǵady. Sol baǵyttaǵy nátıjeli ju­mystyń arqasynda 2010 jyly elordada Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylarynyń sammıti ótip, Astana deklarasııasy qabyldandy. Ol atalǵan bedeldi uıymnyń strategııalyq mańyzy bar negizgi qujatyna aınaldy.

BUU sessııasynda Elbasy Keńes Oda­ǵynan ydyraǵan memleketterdiń ara­synda kedendik yntymaqtastyq qurý týra­ly da áńgime qozǵady. Joǵalǵan eko­no­mıkalyq ıntegrasııa men baılanys­ty qalpyna keltirip, árbir eldiń múddesine jumys isteý máselesin kóterdi. Ol kezde endi ǵana Keńes Odaǵynan taraǵan, táýel­sizdik alǵan memleketterde asa qyzy­ǵý­shylyq bolmady. Biraq ýaqyt barlyǵyn óz ornyna qoıyp berdi. Basynda Kedendik odaq qurylsa, qazir ol Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa ulasyp otyr.

Elbasy sol BUU sessııasynda shekara boıynda qaýipti, qysymdy azaıtyp, yntymaqtastyq ornatý máselelerin de kóterdi. Bul keıin Qytaı basshysy Szıan Szemınnen qoldaý taýyp, Shan­haı yntymaqtastyq uıymynyń qury­lýyna alyp keldi. Búgingi kúni bul – shek­ara­las elder arasyndaǵy senimdi, yn­ty­maqtastyqty, dostyqty qamtamasyz etip otyrǵan bedeldi halyqaralyq uıym.

Jalpy, bir qoǵamnan ekinshi qoǵamǵa ótý – óte kúrdeli prosess ekendigi tarıhtan belgili. Barlyǵyn túbegeıli buzyp, qaıta qurastyrý degen ońaı sharýa emes. Sondyqtan da Táýelsizdik jyldary jetken jetistikterimizge qaramastan, prob­lemalar áli de jetkilikti. Mysaly, ter­rı­torııamyzdyń úlkendigine, álemdik na­ryqqa jetkizetin kólik joldarynyń qym­battyǵyna baılanysty bizde shy­ǵar­ǵan ónimderdiń quny joǵary, álemdegi básekelestikke tótep berýi qıyn. Osyǵan baılanysty qazir Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qarapaıym zattar ekonomıkasyna betburys jasaý ústinde. Sonymen qatar bizde óndiriletin negizgi shıkizat – munaı, gaz, metall bolsyn, te­reń óńdeýdi qolǵa alýdy talap etip otyr. Mine, osy baǵytta Úkimet naqty ju­mys júr­gizip jatqandaı kórinedi maǵan.

– Elimizdegi bılik transferi, Qazaq­stannyń ishki jáne syrtqy saıa­sat­taǵy sabaqtastyǵy týraly oıyńyz qandaı?

– Bizdegi bılik tranzıti tıisti daıyn­dyqpen, baıyppen, baısaldy ótti dep aıtýǵa bolady. О́ıtkeni, Elbasynyń tań­daýy eldegi ishki jaǵdaıdy, barlyq salany jaqsy biletin, elge eńbegi sińgen, halyq senetin, qurmetteıtin azamatqa tústi. Ol – Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev. Ol Premer-Mınıstr boldy, eldegi problemalardy tereń biledi. Burynǵy BUU-y Bas hatshysynyń orynbasary retinde halyqaralyq qoǵamdastyqtyń búgingi jaǵdaıynan tolyq habardar, sol ortada bedeldi saıasatker. Tranzıttik kezeńde osyndaı tulǵanyń eldiń basshysy bolýy – úlken jetistik, mańyzdy tarıhı sheshim. Qasym-Jomart Kemelulynyń alǵashqy qadamdarynan osy mártebeli qyzmetine tıisti daıyndyqpen kelgenin baıqaısyz. Meniń paıymdaýymsha, osy eki jylda bılik te, halyq ta ózgergen sekildi. Halyqtyń únine qulaq asatyn memleket degen uǵym, talap paıda boldy. Shynynda solaı. Qazir bılik basyndaǵy azamattar halyqpen tyǵyz baılanysta bolý úshin aqparattyq tehnologııany keń paıdalanýǵa kóshti, jarııalylyq kúsheıdi. Aryz-shaǵymdar aıaqsyz qalmaıtyn boldy. Bul – qoǵamdaǵy jaqsy ózgeris. Bilim, medısına salasyna erekshe mán berildi. Muǵalimderdiń dárejesi artyp, jalaqylary eki esege deıin kóbeıdi. Kezinde Nursultan Ábishulynyń medısına salasyna ozyq tehnologııalardy engizý baǵytyndaǵy bastamalary, talaby búginde jemisin berip otyr. Oǵan qosa, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev medısına qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterý, áleýmettik qoldaý kórsetý máselelerin de jolǵa qoıdy. Qazaqstannyń tuńǵysh ret COVID-19 indetine qarsy vaksına shyǵarýy – úlken ǵylymı jetistik. Ony halyqaralyq qo­ǵamdastyq ta joǵary baǵalap otyr.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qyzmetinde alǵashqy kúnnen basshylyqqa alǵan sabaqtastyqqa keler bolsaq, eli­mizde turaqtylyq, tynyshtyq, syı­las­tyq, beıbit ómir saqtalyp qaldy. Mem­leket basshysy halyqqa Joldaýynda aıtyp ótkenindeı, bizdiń barlyq sala bo­ıynsha jetistigimiz bar, jastarymyz bilimdi, tehnologııa men tehnıka­ny jetik meńgergen, álemniń ozyq jo­ǵary oqý oryndarynda bilim alyp, dúnıe júzin aralap kórip júr. Alaıda áli de bolsa, ulttyq rýhanı bolmysymyz, ishki dúnıemiz kóp ózgere qoıǵan joq. Baıaǵy sol nemquraıdylyq, kóp nársege shúkirshilik etip, izdenbeý, alǵa jyljymaý, kózboıaýshylyq ta bar, jemqorlyq ta órship tur. Sol sebepten Prezıdent Jol­daýynda ulttyń sapasy degen uǵym aıtyldy. Shynynda jer qoınaýyndaǵy baılyq qansha kóp bolǵanymen, sony durys paıdalanyp, ıgilikke jaratý úshin – tereń bilim men biliktilik, Otanǵa degen súıispenshilik, din, til, týǵan jerge degen qurmet kerek-aq. Mysalǵa, qazir ınvestısııa tartý týraly kóp aıtamyz. Negizinde, onyń eki jaǵy bar. Birinshisi, barynsha ishtegi múmkindikterdi paıdalaný, el azamattaryn memlekettiń, jerdiń baılyǵyna ıe etý, olardy ósirý, qoldaý, básekelestik qabiletin joǵary deńgeıge jet­kizý. О́ıtkeni, ózimizden shyqqan ın­ves­torlardyń jóni bólek. О́ziniń kin­digi baılanǵan, tamyryn tereń jaıǵan jer­diń, eldiń dástúrin, tarıhyn, tilin, dinin qadirleıtin azamat óz otbasynyń, urpaǵynyń bolashaǵyn osy elmen baılanystyrady. Ol tapqan dúnıesin otbasymen qatar, óz eliniń ıgiligine jaratady. Al endi syrttan kelgen ınvestordyń maqsaty – barynsha baılyq tabý, sol baılyqty elden erkin shyǵaryp, qaı jerde paıdaly bolsa, Afrıka ma, álde Latyn Amerıkasy ma, sol elge baryp salý, odan taǵy paıda tabý. Bylaısha aıtqanda, ol – ǵalamdyq sferada júrgen adam. Al bizge keregi – otandyq ınvestor. Bizdiń elde de baı-baqýatty adamdar kóp bolýy kerek. Meniń túsinigimshe, eger elde ulttyq ekonomıkalyq táýelsizdik bolmasa, saıası táýelsizdik te bolmaıdy. Barlyǵynyń negizi ekonomıka, qarjy bolǵandyqtan, baılyqqa kim ıe bolsa, sol adam saıası sheshimderge de áser ete alady. Menińshe, Qasym-Jomart Kemelulynyń osy baǵytta kóp oılary bar ekendigi anyq. Bir sózinde Prezıdent iri kásip­oryn­dardyń valıýtalyq qarjylary biz­diń eldiń bankterinde emes, shetelde saq­talatynyn aıtyp ótti. Senimsizdik bar. Qaı sektordy alsańyz da betondap tas­taǵan monopolııa degen pikir aıtyldy. Sonyń barlyǵyn retteý, bir júıege kel­tirý úshin Prezıdent arnaıy organ quryp, tıisti sheshimder qabyldady. Osy problemalardyń bári bolashaqta Prezıdenttiń tabandylyǵymen, talabymen sheshiletin bolar degen úmittemin.

– Qoǵamdaǵy eń ózekti máselelerdiń biri – jemqorlyq dedińiz. Oǵan qarsy kúres týraly ne aıtar edińiz?

– Álemde bul baǵytta jetistikke jetken memleketter bar. Memlekettik qyzmet degenimiz – ómir boıy memleketke qyzmet etý, bar sanaly ǵumyryn soǵan arnaý degen sóz. Olaı bolsa, memleket óz qyzmetkeriniń eńbek etken kezi men zeınetke shyqqandaǵy ómiri­ne jaýapty bolýy kerek. Ekijaqty ja­ýap­kershilik: siz memlekettiń aldyn­da jaýaptysyz, al memleket sizge turmysta muqtaj bolmaýyńyzǵa, bala-shaǵańyzdyń jetkilikti jaǵdaıda ómir súrýine jáne zeınetke shyqqanda qamsyz bolýyńyz­ǵa jaýapty. Al endi búginde jas maman kelip qyzmetke ornalasady, jalaqy­sy tómen, baspanasy joq, otbasymen birge jaldamaly páterde turady. Ol qalaı kún kóredi? Osy jóninde ozyq memleketterdiń tájirıbesi bar. My­saly, jaldaǵan páteriniń aqysyn tóleý, qyzmettik páter berý, balalaryna qo­symsha qarajat bólý. Osyndaı qam­qor­lyq baryn bilgen qyzmetker memleket, halyq úshin aıanbaı, alańdamaı qyzmet etýge daıar bolatyny sózsiz. Al eger onyń tapqan aılyǵy shaılyǵyna jetpeı jatsa, balalary jetispeýshilikten kóz­deri móldirep qarap otyrsa, mundaı jaǵ­daı ony jemqorlyqqa ıtermeleıdi. Alaıda joǵary laýazymdaǵy qyzmet­ker­diń tabysy jetkilikti bola tura, jem­­qorlyq qylmysqa baratyn bolsa, ony aqtaý múmkin emes, ol tıisti jaza­syn alýy kerek. Degenmen, ár adam­nyń qasyna kúzetshi qoıa almaımyz. Negi­­zinde qoǵamnyń ózi jemqorlyqqa tóz­beýi kerek, jemqorlyqpen kúres – tek mem­lekettik organnyń mindeti ǵana emes, ár azamattyń paryzy, jaýapkershiligi. Álem­dik tájirıbege qarasańyz, saıası partııa­lar derbes, tabandy, halyqqa janashyr, ustanymy berik, olıgarh top­tarmen baılanysy joq bolǵan kezde, bir-birin ańdyp-aq jemqorlyqqa jol bermeıdi. Olar bir jaǵdaı bola qal­sa, dabyl qaǵyp, jemqordy halyqqa ásh­ke­relep, onyń bolashaǵyna balta sha­ýyp tastaıdy. Bul endi qoǵamnyń damý dá­rejesine baılanysty. Biz qazir osy baǵyttaǵy jumystyń basyndamyz.

– Qazirgi jahandaný úrdisi barysynda ulttyq qundylyqtarymyzdy qalaı saqtaımyz?

– Jahandaný úrdisinde úlken ózgeris­ter bolyp jatyr. Ár memleket óziniń ulttyq múddesin qorǵaýǵa kóshti. Soǵan sáıkes Dúnıejúzilik saýda uıymynyń bedeli túsip ketti, ol burynǵydaı bárin rettep otyratyn fýnksııasynan aıy­rylýǵa jaqyn. Bul – bir jaǵdaı. Ekinshi jaǵdaı, jalpy halyqaralyq qatynastar da úlken ózgeristerge ushyrady. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin qalyptasqan halyqaralyq quqyq buzyldy. 1994 jyly jeltoqsan aıynda Býdapeshtte BUU Qaýipsizdik komıtetine kiretin memleket­ter ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tart­qan memleketterge terrıtorııasynyń, shekarasynyń myzǵymastyǵyna kepildik bergen bolatyn. Endi qazir sol deklarasııa saqtalmaı otyr. Alysqa barmaı-aq ony postkeńestik elderdiń búgingi jaǵ­daıynan kórýge bolady. Iri, alpaýyt memleketter basqa elderdiń ishki isi­ne tikeleı aralasatyn zaman týdy. Mine, osyn­daı jaǵdaıda Qazaqstannyń táýelsizdi­gin, egemendigin, derbes saıasatyn saqtap qalý – el men el basshylyǵy úshin asa zor jaýap­­kershilik, erekshe kúrdeli mindet.

Ulttyq qundylyqtardy saqtaýǵa kelsek, ulttyq tilde, bolmysta, ortada tárbıe alǵan, tarıhyna, ata-anasyna qurmetpen qarap, ultqa tán dástúrlerdi saqtap ósken bala Batystyń búgingi jaǵymsyz úrdisterine tótep bere alady. Al ondaı tárbıe kórmegen bala eliktep, solardyń yqpalyna, qarmaǵyna túsip qalady. Sondyqtan rýhanı jańǵyrý, ulttyq sapany arttyrý kerek degen el Prezıdentiniń búgingi talaby osydan shyǵady. Tarıhymyz, dástúrimiz, dinimiz ben tilimizdi tereń bilip, qurmettesek qana ulttyq qundylyqtarymyz saqtalyp, damyp, japondar sııaqty syrttan keletin keleńsiz dúnıelerge, aǵymdarǵa tótep bere alatyn ımmýnıteti bar ultqa aınalamyz.

– Siz kóp jyldar boıy elshilik qyzmette bolyp, elimizdiń halyq­ara­lyq arenadaǵy ımıdjin qalyp­tastyrýǵa eńbek ettińiz. Osy jóninde ne aıtasyz?

– Táýelsizdikke qol jetkizgennen ke­ıin Elbasynyń syrtqy saıasatta da keń aýqymdy jumys atqarýyna týra keldi. Álemdik, óńirlik qaýipsizdikti saqtaý, damytý maqsatynda kóptegen basta­malar kóterip, el astanasynda halyq­aralyq deńgeı­degi forýmdar ótkizý­di qolǵa aldy. So­nyń nátıjesinde qysqa ýaqytta Qazaqstan, el astanasy halyqaralyq qaýymdastyqta keńinen tanyldy, mártebesi artty, úlken senimge, abyroıǵa ıe boldy.

Endigi basty maqsat – táýelsizdigimizdi tuǵyrly etý, elimizdiń egemendigi men qaýipsizdigin nyǵaıtý, syrtqy saıasatty baısaldyqpen, berik ustanymmen júrgize otyryp, eldegi ishki turaqtylyqty, beıbit ómirdi saqtaý, damytý, jasampaz eńbekti qamtamasyz etý. Ol – elimizdiń jarqyn bolashaǵynyń kepili. Osy baǵytta barshamyz óz úlesimizdi qosa bereıik. Táýelsizdigimiz máńgilik bolsyn!

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Merýert BÚRKITBAI,

«Egemen Qazaqstan»