Naýryzbaı qajy Taǵanuly: Amaldyń formasy emes, ishki mazmuny mańyzdy

– Kúlli musylman balasy asyǵa kúte­tin ulyq meıram – Qurban aıt merekesi kelip jetti. Ataýly kúndi bıyl ekinshi ret pandemııa ja­ǵ­daıynda qarsy alyp otyrmyz. Mere­keni qalaı atap ótýdi usynar edińiz?

– Asa qamqor erekshe meıirimdi Al­lanyń atymen bastaımyn! Baǵzy zamannan beri halqymyz Qurban aıtty erekshe daıyndyqpen qarsy alǵan. Qurbandyqqa shalatyn maldyń eń úlkenin ári semizin kún ilgeri tańdap, ony aıtqa arnaıy bap­tap, izgi nıetpen qurban shalǵan. Bul ıgi dástúr ǵasyrdan-ǵasyrǵa jalǵasyp keledi.

Merekeni atap ótý kezinde oryndalatyn eń abzal amal – qurban shalý. Jaǵdaıy bar musylman úshin qurban shalý – mindet. Jaǵdaıy kelmeıtin musylman úshin qurban shalý – mindet emes. Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) óziniń ósıetti hadısteriniń birinde: «Adam balasy Qurban aıt kúni qurban shalýdan súıikti basqa ispen Alla ta­ǵalaǵa jaqyndaǵan emes... Sondyqtan qur­bandaryńdy kóńil rızashylyǵymen shalyńdar», degen.

Qurbandyq shalý adam balasyn ta­qýa­lyqqa jeteleıdi. О́ıtkeni musyl­man adam qurbandyǵyn shynaıy nıetpen, Alla razylyǵy úshin shalady. Alla taǵala adamnyń amalyna emes, nıetine qaraıdy. Sondyqtan Islam dininde oryndalatyn kez kelgen amaldyń syrtqy formasyna emes, ishki mazmunyna, ıaǵnı nıetke mán beriledi. Nıetti túzetýdiń máni osynda. Shyn máninde búkil álemniń Jaratýshysy bolǵan Rabbymyz adamnyń shalǵan qurbandyǵyna muqtaj emes. Alla tek shynaıy nıetpen jasalǵan qulshylyqty qabyl etedi. Sondyqtan Quranda mynadaı aıattar keltirilgen: «Allaǵa olardyń etteri de, qandary da jetpeıdi. Alaıda Oǵan senderdiń taqýalyqtaryń ǵana jetedi» («Haj» súresi, 37-aıat).

Qurban aıtty atap ótý kezinde oryn­da­latyn kelesi ıgi amal – qaıyrym­dylyq jasaý. Qurban aıt kúnderi ja­byr­qaǵan jandardy, qamkóńil adamdardy, múgedekter men jetimderdi, jesir áıelder men qaraýsyz qalǵan qarttardy qýantýdyń saýaby mol. Qurbandyq eti­niń muqtaj jandarǵa taratylýynyń máni úlken. Baı musylman qurbandyq shalǵannan keıin onyń etin kómekke zárý adamdarǵa taratý arqyly boıyn­daǵy qatygezdik, tákapparlyq sekildi ja­ǵymsyz sıpattardan aryla bastaıdy. О́ıtkeni sadaqa berý – musylmandardyń arasyna meıirim syndy sezimdi uıalata­tyn saýaby mol is.

Qasıetti Qurban aıt tek qurban shalý­men shektelmeıdi. Aıt kúni otbasyn, týǵan-týystardy, kórshi-qolańdy, jalpy muqtaj jandy qýantyp, olarǵa merekelik kóńil-kúı syılaǵan abzal. Syılyq berip, súıispenshilikti arttyrý – Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) oryndaǵan súnnet amaldarynyń biri. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Syılyq syılańdar, sonda aralaryńda súıispenshilik, bir-birińe degen qurmet artady», degen. Aıt kún­deri ata-anamyzǵa, bala-shaǵamyzǵa, týys­tarǵa, jetimderge syılyq berýdi ádetke aınaldyrǵan durys. Ásirese, aıt kúni balaǵa syılyq berip, qýantýdyń jóni bólek. Aıt kúni erekshe sezimge bólengen bala ulyq meıramnyń qundy­lyǵy men mán-mańyzyn sezinip ósedi. Aıt meıramyn asyǵa kútetin bolady.

О́kinishke qaraı, osy jyly da Qurban aıtty pandemııalyq jaǵdaıda qarsy alyp otyrmyz. Ár istiń sońǵy nátıjesi Allaǵa ǵana aıan. Synaq jaǵdaıdyń tek qaıyryn tileımiz. Osy rette halyq­ty barynsha saqtanyp, adam kóp shoǵyr­lanǵan qoǵamdyq oryndarǵa barmaýǵa shaqyramyn. Saqtyq úshin Qurban aıtty otbasylyq deńgeıde atap ótýge ún­deımin.

– Elimizdiń keıbir óńirlerinde qýańshylyq saldarynan qyrýar mal shetinegeni belgili. Osyǵan baılanys­ty keıbir azamattar bıyl qurban­dyqqa mal shalmaý bastamasyn kó­terip jatyr eken. Osy máselege qa­tys­ty pikirińiz qandaı?

– Taǵy da qaıtalap aıtyp keteıin, Qurban aıt namazynan keıin úsh kún ishinde materıaldyq múmkindigi bar, jaǵdaıy jaqsy musylman adamǵa qur­bandyq shalý – mindet.  Sharıǵatymyz boıynsha «baı» dep mal-dúnıesi nısap mólsherine jetken adamǵa aıtylady. Nısap mólsheri – 40 qoı nemese 40 eshki, ıakı 30 iri qara, nemese 5 túıe. Ol da bolmasa qajettiliginen artyq 85 gr. altyn, ıaǵnı 1 230 000 teńge qarajat. Mal-dúnıesi nısap mólsherine jetpegen, ıaǵnı jaǵdaıy tómen musylmanǵa qurban shalý – mindet emes. Bul – Allanyń musylman balasyna jibergen ámiri ári meıirimi. Buǵan qatysty qasıetti Quranda Alla taǵala: «Rabbyńnyń razylyǵy úshin namaz oqy jáne qurban shal» («Káýsar» súresi, 2-aıat) dep buıyrǵan. Allanyń buıyrǵan amalyn ózgertýge, ony burmalaýǵa áste bolmaıdy. Al Paıǵambarymyz Muhammedtiń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ómirine zer salsaq, Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qurbandyqqa eki aq qoshqardy soıǵan. Eki aq qoshqardy jatqyzyp, ony aıaǵymen tirep, bısmılláni jáne tákbirdi aıtyp baýyzdaǵan. Bul – sharı­ǵatymyzdyń bizge buıyrǵan amaly. 

Súıikti Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «...Kimde-kim musylman baýyrynyń qajetine jarasa, Alla taǵala da onyń qajetin óteıdi...» degen súıinshi habar jetkizgen. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy qýań­shylyqtan zardap shekken óńirlerdegi sharýalarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda «Qıyndyqta el birge» qaıyrymdylyq aksııasyn bastady. Aksııa aıasynda Qy­zylorda, Mańǵystaý oblystaryna jemshóp jiberiledi. Osy ıgi iske úles qosyp, synaqty sátterdi bastan keship otyrǵan otandastarymyzǵa qol ushyn sozýǵa shaqyramyn. Adamǵa jaqsylyq jasaý úshin Allanyń ámirin «ózgertý» shart emes. Alla taǵala adam balasy úshin qaıyr-jaqsylyǵy bolǵany úshin belgili amaldardy paryz etedi. Al ony oryndamaý nemese adamdardy sol paryzdy oryndamaýǵa shaqyrý – óte óreskel qatelik.

– Keıbir muqtaj adamdar ettiń ornyna aqshalaı kómek berýdi surap jatady eken. Soǵan oraı, et ornyna aqsha bergen aýqatty azamattardyń qaıyrymdylyǵy qurban shalýǵa jata ma, álde jatpaı ma?

– Materıaldyq múmkindigi bar adam belgili maldy Alla jolynda, Jarat­qannyń razylyǵyna bólený nıetimen qurbandyqqa shalýǵa tıis. Bizdiń Ábý Hanıfa mázhabynda Qurban aıt kúnderi qurbandyq shalýdyń ornyna onyń aqshasyn sadaqa ete salý durys emes. О́ıtkeni sharıǵat boıynsha qurbandyq shalý – mindet. Alaıda satyp alǵan qurbandyǵyn aıt kúnderi shala almasa, ony tirideı sadaqa etedi.

– Merekege daıyndyq jaıyna toqta­lyp ótseńiz. Múftııat tarapynan qandaı is-sharalar qolǵa alyndy?

 – 2021 jyly qurban shalý rásimi eki jolmen júzege asyrylady. Birin­shisi – memlekettik sanıtarlyq-epı­­demııa­lyq qadaǵalaý organdary tarapynan ruqsat berilgen jergilikti qasap­hanalarda sanıtarlyq erejelerdi qatań saqtaı otyryp, «sary» jáne «jasyl» aımaqtarda onlaın jáne oflaın formatta ótkizý. Ekinshisi – elimizdiń «qyzyl aımaqtarynda» búgingi pandemııa jaǵdaıynda qurban shalýshyǵa qolaıly jaǵdaı jasaý jáne kómekke muqtaj jandardy qoldaý maqsatynda ótken jyldyń tájirıbesin qoldanyp, qurban shalý rásimin sharıǵattaǵy «ókildik» qaǵıdasyna sáıkes qurban2021.kz saıty arqyly tek onlaın rejimde júzege asyrý. qurban2021.kz jobasyna toqtalatyn bolsam, bul jobanyń maq­saty – qaıyrymdylyqqa dáneker bolý, halyqtyń densaýlyǵy men ómirine tóngen qaýipti seıiltýge úles qosý, qur­ban shalýǵa nıet bildirgen jandarǵa karantın jaǵdaıynda ońtaıly jol usyný.

Atalǵan saıt aıttyń úshinshi kúni, ıaǵnı 22-shi shildege deıin jumys isteıdi. Qurban shalýǵa nıet etken azamattar osy aralyqta tapsyrystaryn bere alady. Aýyldyq jerde jeke turǵyn úıde turatyn ár adamnyń musylmandyq mindetin atqarýyna QMDB tarapynan eshqandaı shekteý joq ekenin jetkizemiz.   

Qazaqstan musylmandary dinı bas­qarmasy janynan, sonymen qatar barlyq oblystaǵy ókildik janynan Qurban aıtty atap ótýge baılanysty arnaıy jumys toby quryldy. Jumys toby uıymdastyrý, úılestirý, qadaǵalaý, baqylaý, qurbandyq etin muqtaj jan­darǵa jetkizý, t.b. is-sharalarmen aına­lysady. Jumys toby mal baǵasyn tu­raqty ustap turýǵa múmkindiginshe yqpal etedi. О́ıtkeni osyǵan deıin biz sharýa qojalyqtary basshylarymen arnaıy kezdesip, olarǵa mal baǵasyn qymbattatpaý týraly nasıhatymyzdy jetkizip, Abaı aıtqandaı, paıda emes, ar oılaýǵa shaqyrdyq. Adamnyń alǵysyn alyp, batasyna bólený – saýapty istiń biri. Halqymyz: «Alǵys alǵan arymas», «Bota alǵansha bata al» deıdi emes pe?

Qurban aıt qarsańynda kásipkerlerge arnaıy úndeý joldadym. Qurban aıttyń qurmetine mal qunyn sharyqtatpaı, halyqqa ońtaıly baǵany usynýǵa shaqyrdym. Sonymen qatar barsha kásip­kerdi turǵyndar kúnde tutynatyn áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasyna múmkindiginshe jeńildik ja­saýǵa úndedim.

Qurban aıttyń negizgi máni – musyl­mandar arasynda ózara meıirimdilik, jomarttyq, qaıyrymdylyq, qanaǵat syndy adamgershilik qundylyqtardy qalyptastyrý. Allanyń raqym nury tógiletin Qurban aıtta jurtymyzǵa jaq­sylyq jasap, kópshiliktiń rızashy­ly­­ǵyna bóleneıik.

Jaratýshy Iemiz Quranda: «О́zderiń jaqsy kórgen nárseni Alla jolyna jumsamaıynsha, ıgilikke jetpeısińder» («Ál-Imran» súresi, 92-aıat) dep baıandaǵan. Saýaptar eselenip jazylatyn sátterde Alla razylyǵy úshin eldiń jaǵdaıyn eskerip, taýar baǵalaryna jeńildik jasap, ár otbasyǵa qýanysh pen merekelik kóńil-kúı syılaýǵa tyrysýǵa tıispiz.

Allaǵa shúkir, úndeýimizge ún qosyp, saýapty iske úles qosýǵa nıetin bildirip jatqan jandar kóp. Olarǵa Alla razy bolsyn degim keledi.

– «Qyzyl aımaq» turǵyndaryna arnap arnaıy qurban2021.kz saıty jumys isteıtinin atap óttińiz. Bir ja­ǵynan turmysy tómen otbasy­lardyń kóbinde ınternetke qosylý máse­lesi kúr­deli ekenin eskersek, kómek alýǵa óti­nish­ti basqa qandaı jolmen berýge bolady?

– qurban2021.kz saıty arqyly res­pýb­lıka boıynsha muqtaj otbasylar qurbandyq etin alý úshin 17 shildeden bastap ótinish bildire alatynyn osyǵan deıin habarladyq. Muq­taj otbasylardyń ótinishterin qabyl­daý, saraptaý jáne qurbandyq etterin jetkizip berý jumys­tarymen QMDB-nyń jergilikti ókil­dikteri jáne eriktiler aınalysady. Eger ınternetke qosylý máselesi qıyndyq týdyrsa, telefon shalý arqyly nemese meshitke kelip ótinish bildirýge bolady.

– Qazaq eline Qurban aıt merekesi­ne oraı aqjarma tilegińizdi arnaı ket­seńiz. 

– Qazaq elin kúlli ısi musylman balasy asyǵa kútetin ulyq meıram – Qurban aıttyń kelýimen taǵy da  shyn júrekten quttyqtaımyn! Aıt qabyl bolsyn! Halqymyzǵa amandyq, myqty densaýlyq, ár otbasyǵa bereke, mol yrys pen baqyt tileımin! Qasıetti Qurban aıtta shalatyn qurbandyǵymyz, bergen sadaqamyz, jasaǵan árbir ıgi amalymyzdyń saýaby eselenip jazylǵaı.

Alla taǵala jer betin juqpaly dertten tazartyp, jaqsylyǵy men bereketin jaýdyrǵaı. Asa Meıirimdi, erekshe Keńshilik Iesi Rabbymyz osy synaqty tezirek jaqsylyqqa almastyrǵaı. Ámın!

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Merýert BÚRKITBAI,

«Egemen Qazaqstan»