Jaqynda «Ǵylymı ataqtar (qaýymdastyrylǵan professor (dosent), professor) berý erejesin bekitý týraly» buıryqqa ózgerister engizildi. Soǵan sáıkes endi shetelderden jeńil jolmen ǵylymı ataq alyp, ony elimizde ońaı moıyndatyp júrgenderge tosqaýyl qoıylmaq. Sondaı-aq ǵalymdardyń usynys-pikirleri de ózgertýler men tolyqtyrýlar engizýde eskerilgen.
Bilim men ǵylym salasyndaǵy sapany baqylaý komıteti janyndaǵy Ǵylymı kadrlardy attestattaý basqarmasynyń basshysy Qarlyǵash Sákenova:
«Bilim jáne ǵylym mınıstrligine tikeleı qaraıtyn Jas ǵalymdar keńesi bar. Onyń quramyna bedeldi de belsendi ǵalymdar kiredi. «Ǵylymı ataqtar (qaýymdastyrylǵan professor (dosent), professor) berý erejesin bekitý týraly» buıryqqa ózgerister men tolyqtyrýlar osy keńestegi talqylaýlardyń negizinde engizildi. Budan bólek mınıstrlikte qurylǵan akademııalyq qaýymdastyq ókilderinen turatyn arnaıy jumys tobynyń usynymdary da basshylyqqa alyndy. Odan keıin qujattyń jobasy Normatıvtik-quqyqtyq aktiler «Ashyq úkimet» portalynda talqylanady. Sondaǵy usynys-pikirler eskerilip baryp qabyldanady. Atalǵan buıryqta tolyqtyrýlar basym. Mysaly, 4-tarmaqtyń 2-tarmaqshasyndaǵy talap 2011 jyldan beri bar, ıaǵnı ǵylymı ataqqa úmitkerdiń halyqaralyq bazadaǵy ǵylymı jýrnaldarda maqalasy bolmasa, ataq berilmeıdi. Sonymen qatar buıryqta alyp tastaýlar da bar. Aıtalyq, áskerı uıymdarda, sport jáne óner salasyndaǵy izdenýshilerge maqalaǵa qatysty norma qoldanylmaıdy», dedi.
Komıtet ókiliniń aıtýynsha, atalǵan ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly mańyzdy buıryqta ǵalymdardyń jumysyn jeńildetetin naqtylaýlar da qarastyrylǵan. Ǵylymı dáreje alýǵa septigin tıgizetin maqala jalpylama jazylmaı, «ǵylymı maqala», «sholý» dep naqty kórsetilgen. Áıtpese maqalanyń da túri san alýan. Jáne kóp izdenýshi zertteý maqala jazýdyń ornyna analıtıkalyq materıal berýmen qutylyp ketip jatady.
«Sońǵy ýaqytta Scopus bazasynan shyǵyp qalǵan «jalǵan nemese jyrtqysh jýrnaldardyń» qatary kóbeıip keledi. Al sol «jyrtqysh jýrnaldarda» qazaqstandyq ǵalymdar jıi maqala jarııalaıdy. Osy máselege atalǵan buıryq núkte qoıatyndaı. Sebebi jaqynda qabyldanǵan ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáıkes, bazanyń tiziminen túsip qalǵan «jyrtqysh jýrnaldardaǵy» maqalalar onyń jarııalanǵan ýaqytyna, basylymnyń bedeline, prosentıline qaramastan ǵylymı dáreje berýde esepke alynbaıdy. Árıne, talaptarǵa saı basqa basylymdarda shyqqan eńbekteri eskeriledi, biraq dál «jalǵan jýrnaldardaǵy» jumysy joıylady», dep túsindirdi Q.Sákenova.
«Ǵylymı ataqtar (qaýymdastyrylǵan professor (dosent), professor) berý erejesin bekitý týraly» buıryqqa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarda taǵy bir ózekti máselege naqtylaý bar. Buǵan deıin qazaqstandyq ǵalymnyń shetelden alǵan dosent nemese professor ataǵy elge kelgende avtomatty túrde (qajetti qujattary bolǵan jaǵdaıda) rastalyp, Qazaqstannyń professory ıakı qaýymdastyrylǵan professory ǵylymı dárejesi berile beretin. Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy sapany baqylaý komıtetiniń dereginshe, sol jaǵdaı qolaıly boldy ma, keıingi kezde elimizdegi ǵalymdar jaqyn mańaıdaǵy shetelderden ǵylymı dárejelerdi kúmán týǵyzatyn joldarmen alyp, bizde rastaıtyn faktiler sany artqan. Jańa buıryq osy túıtkildiń túıini bolǵandaı. О́ıtkeni budan bylaı shetelden alynǵan kez kelgen qazaqstandyqtyń ǵylymı ataǵy osyndaı dáreje alýǵa úmitker retinde qujattaryn ótkizgen barlyq ǵalym sekildi irikteýden ótedi.
Elimizdegi ǵylym metrıkasymen aınalysatyn sanaýly ǵalymnyń biri, professor Bolat Keńesovten ǵylymı ataqtar berýge qatysty engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlardyń oń jáne teris jaǵyn suradyq.
«Atalǵan buıryqtaǵy ózgeristerdiń eń mańyzdysy jáne tıimdisi – ártúrli buzýshylyqtarǵa baılanysty Web of Science, sondaı-aq Scopus bazasynan shyǵyp qalǵan «jyrtqysh jýrnaldardaǵy» maqalalardyń ǵylymı dáreje alýǵa jaramaıtyny. Ekinshiden, patentter endi ǵylymı maqalany almastyra almaıdy, patent maqalanyń tek 20 paıyzy bolyp esepteledi. Bedeldi halyqaralyq jýrnaldarda ǵana jarııalaýdy tańdaǵan ǵalymdardyń ataq alýy jeńildedi, óıtkeni mundaı jýrnaldaǵy bir maqala endi bilim jáne ǵylym salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý komıtetiniń jarııalanymdar tizimine engen jýrnaldaǵy eki maqalaǵa teń bolady», dep jaýap berdi B.Keńesov.
Oqyrmandardyń esinde bolsa, jyl basynda jarııalanǵan «Jyrtqysh jýrnaldarǵa» jem bola beremiz be?» atty saraptamalyq materıalymyzda Scientometrics basylymyndaǵy kólemdi zertteýdiń nátıjesi boıynsha Qazaqstan «jyrtqysh jýrnaldarǵa» maqala jarııalaǵysh elderdiń qataryna qosylǵanyn másele retinde kótergenbiz. Endi qarańyz, halyqaralyq jýrnaldarda maqala jarııalaý ádette ǵylymı dáreje alýǵa kerek. Al sol jýrnalıstik zertteýimizde kórshi eldegi jaǵdaıda mysalǵa keltirgen edik. 2018 jylǵy ataqty Nature ǵylymı jýrnalyna shyqqan «Qytaı akademııalyq zań buzýshylyqty joıý úshin keń aýqymdy reformalar júrgizedi» (China introduces sweeping reforms to crack down on academic misconduct) maqalasynda atalǵan elde otandyq jáne halyqaralyq sapasyz jýrnaldardyń «qara tizimi» jasalatynyn, sol tizimdegi basylymdarǵa shyqqan maqalalar qandaı da bir ǵylymı ataq nemese grant alýǵa jaramaıtyny jazylǵan. Sondaǵy oıdyń buıryqta eskerilgeni baıqalady.
Biraq sarapshy B.Keńesovtyń aıtýynsha, áli de sheshimin tappaǵan másele bar.
«Máselen, maqalalar daıyndaýǵa úmitkerlerdiń úlesine qoıylatyn talaptardy belgileý máselesi sheshilmegen kúıinde qalyp otyr. Buǵan deıin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi janyndaǵy Jas ǵalymdar keńesi ǵylymı dáreje alýǵa úmitkerlerden syrttaı oqıtyn avtor (ǵylymı jýrnaldarda ǵalymdardyń maqalalaryn oqıtyn korrespondent múshesi ıakı eńbekterge baǵa beretin resenzent) nemese birinshi avtor retinde maqalalary bolýyn talap etýdi usynǵan edi. Mundaı maqalalardyń bolýy ótinish berýshiniń maqalalardy daıyndaýda, olardy resenzııalaýdan ótkizýde, sondaı-aq oqyrmandarmen baılanys ornatýda tájirıbesi bar ekenine dálel bolar edi. Alaıda usynys qabyldanbady. Endi eshqashan ózderi sapaly ǵylymı maqalalar jazbaǵan, biraq zertteýge qatysqandar ǵylymı ataq ala alady», deıdi professor B.Keńesov.