Jabylǵan jala, jaǵylǵan kúıe

Jaqynda bul derek saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn to­lyq aqtaý jónindegi óńirlik ko­mıssııanyń otyrysynda málim boldy. Oblys ákimi Mahambet Dosmuhambetovtiń aıtýynsha, el Prezıdentiniń Jarlyǵyna sáı­kes saıası qýǵyn-súrgin qurbanda­ryn aqtaý máseleleri jóninde óńirlik komıssııa qurylyp, ar­naıy jospary jasaqtalyp­­ty. Josparlanǵan is-sharalardy úıles­­tirýge jumylǵan 8 jumys to­by bar. Bul – Táýelsizdiktiń 30 jyl­dyǵy aıasynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý arqyly tól tarıhymyzdy túgendeýge berilgen múmkindik.

Oblystyq ishki saıasat bas­qar­masynyń basshysy Qanat Áz­muqanovtyń málimetine súıen­sek, óńirlik komıssııa quramyn­da 27 múshe bar. Oǵan ǵalymdar, ólketanýshylar, joǵary oqý oryndarynyń rektorlary, de­pýtattar, arhıv salasynyń mamandary men ózge salalardyń ókil­deri engen. Al oblystyq Polı­sııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Asylbek Jaýymbaev­tyń aıtýynsha, aqparattandyrý jáne baılanys basqarmasynyń arnaıy memlekettik arhıvinde saıa­sı qýǵyn-súrginge ushyraǵandar týraly materıaldar saqtalǵan.

– Qýǵyn-súrginge ushyraǵan­dar men aqtaýǵa jatatyn adamdar­dyń qylmystyq isteriniń sany – ­ 2 869. Burynǵy áskerı tutqyn­dar men KSRO-nyń Germanııa­dan qaıta oralǵan azamatta­ryna arnalǵan fıltrasııalyq, trofeılik 1 250 materıal bar, – dedi Asylbek Jaýymbaev.

Memlekettik arhıvterde saq­talǵan materıaldarda saıası rep­ressııaǵa ushyraǵandar mem­lekettik, laýazymdyq, múliktik jáne áskerı qylmys babymen sot­talǵan. Buǵan qosa, sondaı adam­darǵa antıkeńestik úgit-na­sı­hat júrgizý, qastandyq ja­saý, uıymdastyrýshylyq, kontr­re­volıýsııalyq, jappaı tártip­siz­dikterge, bandylar kóterilisi­ne qatysý, sosıalıstik múlikti u­r­laý baptarymen úkim shyǵaryl­ǵan. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ke­zindegi keńestik tutqyndar, Gýrev (qazirgi Atyraý) qalasyn­da ornalasqan úshinshi qury­lys kolonnasynyń jumyskerle­ri aqtalmaǵan saıası qýǵyn-súr­gin qurbandary kategorııasyna jata­tyndyǵy anyqtalyp otyr.

H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýnıversıtetiniń qaýym­dastyrylǵan professory Shah­man Naǵımovtyń pikirinshe, ót­ken ǵasyrdyń 20-30-jyldary Keńes ókimetiniń pármenimen saı­laý quqyǵynan aıyrylǵan aza­mattardyń sany Atyraý obly­synda 3 myńnan asady. Saı­laý quqyǵynan aıyrylǵan adam­dardyń tiziminde Keńes ókimetine qarsy adamdar, qanaýshylar, eskige senýshiler, kýlaktar, saý­dagerler bolǵan. Bulardan óz­ge, ejelden halyqqa paıdaly ma­mandyq ıeleri bolyp sanala­tyn malshylar, qasapshylar, shy­ǵar- mashylyq kásip ókilderi de qýda­laýǵa ushyrady. Al 1923 jyldan bastap daýys berý quqyǵynan aıyrylǵandardy kommýnaldyq páterlerden shyǵarý, sondaı-aq balalaryn mektepterden qýý áre­ketteri bolǵan.

– Saıası qýǵyn-súrgin qurban­daryn aqtaý – jaýapty is. Búgingi el tarıhy, óskeleń urpaq úshin tarıhı qundylyqtarymyzdy jań­ǵyrtatyn jańa zertteý jınaq­tary asa qajet. Osy oraıda qu­qyq qorǵaý organdary qajetti aq­paratpen der kezinde qamtyp, ǵa­lymdarmen birlese jumys is­teýge tıis, – dedi oblys ákimi Mahambet Dosmuhambetov.

Atyraý oblysy