Atyraýdaǵy Tý nege jıi túsiriledi?

Alaıda keıde kóńilimizge kirbiń túsiretin keleń­siz­dik­ter de kózimizge sha­ly­nyp qalyp jatady. Má­se­len, 2019 jyldyń 20 jel­toq­­sanynda Atyraý qa­la­sy­ndaǵy qurylys alań­ynda ornatylyp jat­qan 91 metrlik týtuǵyr qula­ǵan bolatyn. Osyǵan oraı, ob­lys prokýratýrasy tur­ǵyn­­dardyń ómiri men den­saý­lyǵyna tóngen qa­ýip­ti eskerip, aldaǵy ýaqyt­ta qaıǵyly jaǵdaıǵa jol ber­­meý maqsatynda atal­ǵan obektide zańdylyqtyń saq­­talýyn teksergen. Nátı­je­sinde, merdiger uıymnyń jo­balaý-smetalyq qujattama ta­lap­taryn oryndamaı, av­tor­lyq qadaǵalaýdyń keli­si­mi joqtyǵyna qara­mastan, bólingen 203 mln teńgeden quny 3 ese tómen týtuǵyr or­natqany áshkerelengen. Al oblystyq qurylys bas­qar­ma­sy óz kezeginde qol­da­nys­taǵy zańnamany buza otyryp, týtuǵyrdy aýystyrýǵa óz betinshe kelisim bergen.

Sóıtip, merdigerdiń jáne jer­­gilikti atqarýshy or­gan­dar­­dyń zańsyz áreket­te­ri­nen týyndaǵan apattyq jaǵ­­­daı adamdardyń ómiri men densaýlyqtaryna qa­ýip ákel­gen. Prokýratýra áshke­re­len­gen asa iri kólemde jym­qyrý faktisi boıynsha qujattardy sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizý úshin Eko­nomıkalyq tergeý de­partamentine jol­da­ǵan. Tek onyń nemen aıaq­talǵany jurt­shylyqqa áli kúnge deıin bel­gisiz bolyp otyr.

Aqyry byltyrǵy jel­toq­sanda Atyraýda bıiktigi 91 metrlik týtuǵyr ornatyldy. Saltanatty rásimge oblys ákimi Mahambet Dos­mu­hambetov qatysyp: «Búgin mine, qalamyzǵa ár beretin aı­shyqty nysandar qatary aıbyndy týtuǵyr alańymen tolyqty. Kók baıraǵymyz kókpen ushtasty. О́z dáýirinde dańqty babalarymyz bórili baıraq ustap, baǵanaly orda qurǵan. Sondyqtan Tý biz úshin – qanymyzda qaınaǵan namys, rýhty kóteretin qu­diret. Atamekenimizdiń tóri­ne alyp Tý tigý – biz úshin asqan abyroı, zor mártebe. Qala­myzdyń kórkin ashqan baı­ra­ǵy­myz óńirimizdiń aıbynyn asqaqtata túserine senemin», dep jalyndy sóz sóılegen.

Degenmen týtuǵyr «mu­naı­­ly astanamyzǵa» ár be­rip turǵanymen, kók baı­ra­­ǵymyz kókpen ushtasyp, kóńilimizdi kóterip jarytpaı tur. Boı kótergenine bir jyl bolmaı jatyp, týtuǵyrdyń basynda Memlekettik Týymyzdyń qu­daıdyń qutty kúni ili­nip turǵanyn kórmeımiz. Jaýapty sheneýnikter bir ilip, bir túsirip, bilgenderin istep jatyr. Tipti arasynda teris ilip jibergen kezi de boldy. Bıylǵy mamyrdyń 30-y kúni saǵat 19.00 shamasynda Týdy kóterý kezinde qate paıda boldy. Ol 10 metr bıiktikte baıqalǵan soń Tý túsirilip, qaıtadan ornalas­tyryldy. Bul birneshe mınýtty aldy.

Qazirgi jarqyraǵan jaz aıynda da Memlekettik Týy­myz­dyń kúnde jelbirep tur­ǵanyn kóre almaı júr­miz. Aıdyń-kúnniń amanynda kók baıraǵymyz nege túsi­rile beredi degen saýal atyraý­lyq­tardyń kókeıinde júr.

Al Atyraý oblystyq qu­ry­lys basqarmasynyń habarlaýynsha, jel sekýndyna 7-8 metrge deıin kóterilgen jaǵdaıda jáne qatty jańbyr men qar jaýǵan kezde Tý min­det­ti túrde túsiriledi. Ekinshi sebebi – týtuǵyrdyń ózi qatty jel turǵanda qozǵalyp, de­for­masııaǵa ushyraıdy eken. Munyń ózi onyń paıdalaný merziminen buryn isten shyǵýyna ákelýi múmkin bolyp shyqty.

Kez kelgen nysan tur­ǵy­zylar aldyn onyń seıs­mıkalyq, geografııalyq, klımattyq erekshelikteri eskeril­ýge tıis. Biraq Aty­raý­daǵy Týdyń jıi túsirile­tin­digin eskersek, onyń tu­ǵyry tıisti talaptarǵa saı kelmeıtin sııaqty. «Jer­gi­lik­ti jemqorlar aqsha­syn jep qoıǵan soń, ol qaıdan ońsyn?», degen pikir aıtyp júrgen aǵaıyndardyń aýzyna qaqpaq qoıarlyqtaı ýáj aıtyl­maı tur.

Qazirgi syndarly shaqta Aty­raýdyń klımattyq jaǵ­da­­ıyna qaramastan, kún as­tynda qyran qalyqtaǵan kók aspan tústes baıraǵymyz árdaıym asqaqtaı jelbirep tursa deı­miz. Aıtpaqshy, Sa­ry­arqanyń salqyn jeli esý­deı-aq esip turǵan elor­da­­myzdaǵy bıik tuǵyrǵa orna­tylǵan alyp Tý kúnde kóz qýantyp turady deıdi son­da­ǵy týystar. Sonda bul qalaı bol­ǵany?

Rýslan HAMZA,

Memlekettik rámizderdi nasıhattaý jónindegi ulttyq ortalyqtyń atqarýshy dırektory, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi

ATYRAÝ