Qazaqtyń mýzyka óneri tiri turǵanda, ákemniń aty óshpeıdi - Naılıa Rahmadıeva

– Naılıa Erkeǵalıqyzy, siz­­diń talaı jyldardan beri Qyr­­ǵyz ulttyq Opera jáne ba­­let teatrynyń rejısseri bo­lyp kele jatqanyńyzdy esti­gen­de ári qýanyp, ári ta­ńyr­qap qalǵanymyz ras. Qa­zaqta «jaq­synyń kózi» degen sóz bar, KSRO halyq ártisi, Qazaq­stannyń Eńbek Eri Erkeǵalı Rahmadıev sekildi ultymyzdyń birtýar ulynyń qyzysyz. Áke­ńiz sizdiń qandaı adam edi?

– Biz ákemizdiń anamyzben, aǵa­ıyn-týysymen, dos-jaranymen taza peıil, adal kóńilimen qa­rym-qatynas jasaǵanyn kórip ós­ken­dikten bolar, bul mádenıet biz úshin etalonǵa aınalyp, óskende óz jemisin berdi. Adam bolyp ómir súrýdiń alǵashqy álipbıin uıamyzda júrip úırendik. Onyń boıynda jatyrqaý minezi joq edi, kez kelgen adamǵa keń qusha­ǵyn jaıyp umtylatyn. Qurmetin kórsetý úshin kisini úlken-kishi, shen­di-shensiz dep bólip-jaryp jat­paıtyn. «Eshkimnen alǵys kút­peńder, jaqsylyq jasaǵyń kelse, óziń úshin jasa» degendi jıi qaı­talap aıtatyn. Ákem – meniń ar-uıatym, namysym, aldymdaǵy aıbarym, qandaı teńeý aıtsam da, báribir oǵan degen perzenttik sezimimdi sózben aıtyp jetkize almaımyn. Ákem bıliktiń barlyq satysyn basyp ótti, onyń syrtynda shyǵarmashylyǵyn óristetip otyrýdy da jadynan shyǵarǵan joq. Qaýyrt jumysynan bir sát qoly qalt ete qalǵandaı bolsa, ol demalysyn bizben, otbasy, bala­larymen birge ótkizetin. Qut­ty sha­ńy­raǵymyzdyń bosaǵasy men tóri bir kún qonaqtan bosap kórmedi. Ákem Prezıdentten bas­tap qarapaıym pendege deıingi ara­lyqtaǵy adamdar tobynyń áleý­mettik mártebesine qaramastan bir­deı qarym-qatynas jasady. Búgingi sheneýnikterge tán ózi­nen myqtyǵa bas uryp, ózinen tó­­menge shekesinen qaraý deıtin jat minezdi boıyna jýytpady. Ákem Jeksenbek Erkinbekov, Per­­nebek Momynov, Ábdimáýlen Dáýit­baev, Kenjebek Kúmisbekov, Mám­bet Bestibaevtarmen qushaǵy ajy­ramaǵan kúıi dos bolyp ótti. Ákem­niń eń jaqyn dosy Ǵabıt Músi­repov edi. Ǵabıden Mustafın, Sábıt Muqanov, Sháken Aımanov, Káýken Kenjetaevty biz bala kúnimizden bilip óstik. Olar bizdiń úıge jıi keletin bolǵandyqtan, ony qalypty jaǵdaıǵa balap, biz olardyń uly adamdar ekenin bilmegen de, tipti túsinbegen de eken­biz. Alda-jalda úıge esh­kim kelmeı qalsa, kópshilikke, qo­naq­qa ábden úırengen ákem esik­ke qarap eleńdep otyryp-aq bi­reýdi sol nıetimen shaqyryp alatyn. Ǵabıt aǵa men ákem tańdy tańǵa uryp preferans oınaıtyn edi. Ákem Keńes Odaǵy óneri men má­denıetiniń eń tańdaýly ókil­de­rimen de jaqsy joldas boldy. Qa­zaqstanǵa issaparmen, kásibı sha­rýamen qonaq bolyp keletin qaı myqty da bizdiń úıden dám tatpaı ketpeıtin. Keńes Odaǵynyń halyq ártisteri Aram Hachatýrıan, Rodıon Shedrın, Mstıslav Rastropovıch, Iаn Frenkel, Valerıı Gergıev, Tıhon Hrennıkov, bárin sanamalap aıtyp taýysa almaspyn, biraq osy kisilerdiń bárin de biz kish­kentaıymyzdan tanyp ós­tik. Bulardyń bári de ákemniń óne­rin bıik baǵalady. Gergıev keıin ákemniń «Qudasha - dýman» men «Daırabaı» sımfonııalyq kúılerine dırıjerlik jasady. Bul moıyndaý men baǵalaýdyń arqasynda ákem tiri kezinde-aq tarıhtaǵy tuǵyryn óz qolymen bıik etip qalap ketti, qasterlendi, qaıtys bolǵannan keıin de oǵan degen qurmet kemigen joq. «Árbir adam óz ómir jolyn meniń ákem sekildi júrip ótse ǵoı, shir­kin» deı­min. Jylylyqqa toly, jary­­ǵy mol, baqytty ómir joly.

– Ákeńizdiń jolyn qýyp klas­sıkalyq ónerdiń jalynan ustaǵan kásibı mýzyka mamanysyz, sizdi qyrǵyz eline jetektep ketken taǵdyrdyń qandaı tegeýrindi kúshi eken?

– Árıne, otbasymyzdyń altyn qazyǵy, shańyraǵymyzdyń uıytqysy anam Klara Smaǵulova dana áıel ǵana emes, ákemmen elý bes jyl birge otasqan senimdi serigi, adal jary bola bildi. Ne­bir jaqsy men jaısań týǵan Baıan­aýylda kindik qany tamǵan anam sulýlyqty, jylylyqty, ty­nyshtyqty jaqsy kóretin. О́z ómi­rimniń basym bóligin júrip ótip, sońyma burylyp qarasam, ata-ana­myz bizdi baqytty etýdiń bar­lyq múmkindigin jasaǵan eken. Ákemiz qyzmet bıiginde júr­di me, laýazym ıesi boldy ma, biz­ge, balalaryna báribir edi, bas­tysy, biz olardyń shúpildegen me­ıi­rimge toly qamqorlyǵyn se­zi­nip, ma­habbatyna shomylyp óstik. Áke-sheshemiz úsh bala tárbıe­lep ósirdi. Ápkem Janargúl ma­man­­dyǵy boıynsha jýrnalıst, bir­neshe til biletin erýdıt, bi­raq ómir boıy bank salasynyń mar­ke­tıng qyzmetinde boldy. Inim Edi­ge Sýrıkov atyndaǵy Más­keý kór­kemsýret ınstıtýtyn tá­mam­daǵan esimi elge belgili mú­­sinshi. Al men K.Baıseıitova atyn­­daǵy mýzykalyq mektepti pıa­­nıno klasy boıynsha bitirgen soń T.Júrgenov atyndaǵy Teatr jáne kórkemsýret ınstıtýtynyń teatr jáne televızııa rejısseri ma­mandyǵyna qujat tapsyrdym. Ony bitirgen soń QazMÝ-di támam­daǵan joldasyma turmysqa shy­ǵyp, ekeýmiz qol ustasyp Bish­kekke keldik. Otyz bes jyldan beri osynda turamyn. Qaıyn atam Qyrǵyz Respýblıkasy Úki­met basshysynyń orynbasary – Mem­lekettik josparlaý komı­tetiniń basshysy bolsa da, bizdiń, ba­lalarynyń otbasyna aralas­paıtyn, ekeýmizdiń de ata-anamyz biz úshin oılap, ne isteý keregin, qa­laı jasaý keregin kesip-sheship, bu­ıyryp kórsetetin adamdar emes edi. Tańdaýdy ózimizge berip, tek baqytty bolýymyzdy tiledi.

– Erkeǵalı aǵamyzdyń ar­­tynda qalǵan mýzykalyq mu­rasy asa mol. Ulttyq klas­sı­kalyq ónerimizdi óristetýdiń bas­taý-bulaǵynda turǵan, da­myt­qan, ulttyq opera jazǵan al­ǵash­qy kompozıtorlardyń biri. Shyǵarmashylyǵy qalaı zert­telip jatyr?

– Men opera rejısseri retin­de ákemniń sońyna qaldyrǵan murasynyń mańyzyna kún ótken saıyn boılap kelemin. Ol kisi kom­pozıtor retinde baı qazyna qal­dyrdy. Bes opera jazdy. 80-nen asa sımfonııalyq shyǵarma, kúıler, ıaǵnı ár janrdaǵy shy­ǵarmalaryn jazyp júrgende, ol Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq kon­servatorııanyń rektory jáne Qazaqstan Kompozıtorlar oda­ǵynyń tóraǵasy, KSRO Kom­pozıtorlar odaǵynyń hatshysy, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń de­pýtaty sııaqty negizgi jumysy jáne qoǵamdyq qosalqy mindetin qatar atqaryp júrgen kezi bola­tyn. Sonda da «shyǵarmashylyq­pen shuǵyldanýǵa ýaqyt jetpedi» dep ókinip otyratyn. Ákem Kom­pozıtorlar odaǵyn tabany kú­rekteı jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt basqardy. Ol basqarǵan kezeńde úısiz-kúısiz júrgen kompozıtor bolǵan joq. Biz kún saıyn tańǵy saǵat 6-da ákemizdiń roıaliniń daýy­synan oıanatynbyz. Jumysynan kesh oralatyn. Ákem qaıtys bol­ǵan soń maǵan mýzyka áleminiń esi­gi jańadan ashylǵandaı, onyń shy­ǵarmashylyǵyn basynan bas­tap zertteýge kiristim. Onyń tańǵajaıyp sıqyrly sazǵa toly shyǵarmalaryn kúndiz-túni jatyp alyp tyńdaýdan jalyqpadym. Jas boldyq, kózi tirisinde kóp dúnıesiniń baıybyna bara al­madyq. Myqty kompozıtor ekenin bile tura, oǵan eń aldymen áke, meniń balalarymnyń atasy dep qaraǵanym úshin ókinemin. Baqılyq bolyp bizden alystaǵan kezde ǵana onyń ulttyq ónerimizdegi uly tulǵalardyń biri bolǵanyn anyq túsindim. Onyń mýzykasyndaǵy ekpin ǵajap, onda Amerıkanyń blıýz, Eýropa mýzykasynyń yr­ǵaǵy bar, solaı bola tura, ol ult­tyq áýenmen erekshe úılesim tabady. «Osynyń bárin ákeme kózi tirisinde nege aıtpadym?» dep keıde ishteı mújiletinim bar. Ákemniń keń masshtabtaǵy áleýetine «talantty», «kórnekti» degen teńeý azdyq etedi, ol shyn máninde uly adam, uly kompozıtor. Álemdik deńgeıdegi mýzykanttardyń bári muny bir aýyzdan moıyndaǵan, en­deshe ákemniń ónerdegi, ómir­degi bıik bolmysyn «uly» degen teńeýmen aıshyqtaýǵa esh qysyl­maımyn. Ákemniń taǵdyry ulttyq mýzykanyń taǵdyrymen tikeleı baılanysty. Qazaqtyń mýzyka óneri tiri turǵanda ákemniń aty óshpeıdi.

– Lepsi, Mataı óńirindegi Bal­qash kóliniń jaǵasynan «Er­keǵalı Rahmadıev aýyly» degen qorshaýly mekendi kezdestirgen edim. Mundaǵy aýyl adamdary ol kisiniń munda jıi keletinin, tipti aılap jatatynyn aıtatyn edi. Bul sonda aǵamyzdyń ómir boıy týǵan jerimen baılanysyn úzbegeni ǵoı?

– Ákem men anam jyl saıyn Máskeý túbindegi sanatorııge shy­ǵarmashylyq demalysqa attanatyn. Al sońǵy «Abylaı han» operasyn týǵan jeri Balqashta jatyp jazdy. Jaz demeı, qys demeı, sýyq pen ystyqqa qaramaı, japan daladaǵy jalǵyz úıde ońasha jatyp jumys istedi. «Basymdy, júregimdi tek bir ǵana oı shyrmap aldy, ne kúndiz, ne túnde maza bermeıdi, uıqym kelmeıdi» dep tek osy operasy týraly tol­ǵanyp kún keshti. Birde opera týraly qalyń oıdyń qushaǵynan shyǵa almaı, sharyqtaǵan qııal jeteginde qaqpadan qalaı shyǵyp ketkenin bilmeı, talaı jerge uzap ketipti. Kenet búıirden qasqyr­dyń ulyǵan daýysy shyqqanda baryp es jıǵanyn aıtqany bar. «Qasqyrdyń daýysyn estigende qorqyp kettim, keıin qaraı júgi­rip, qashyp qutyldym, Qudaı saq­tady» dep otyratyn. Al ómirde óte batyr adam edi. Shyndyqty aıtýdan qoryqpaıtyn, taısalmaı turyp, betke aıtqanda, anaý-mynaý adam shydap tura almaıtyn. Ol basqalardan osy týrashyl qasıetimen daralanyp turatyn. Ákemniń balalyq shaǵy ashtyqpen tuspa-tus kelip, óte aýyr bolǵan eken, sol qıyndyǵy urpaǵynyń basynda qaıtalanbaǵanyn qala­ǵandyqtan bolar, olarmen áńgime­lesýden, úıretýden jalyqpady. Atam Rahmadı aqyn bolǵan eken. Otbasy ashtyqtyń azabyn tartyp, talǵajaý eter túk tappaǵan soń Semeıdiń Shubartaý jaǵynan «ózen jaǵalaǵannyń ózegi talmaı­dynyń» kerimen Balqash kólin jaǵalap kelip, osy Lepsi mańaıyn qonys qylǵan eken. Balqash bo­ıynda balyq óndirisin jolǵa qoıýǵa kelgen orystardan balyq aýlaýdy úırenip, balalaryn aman alyp qalypty. Ákem «men sonda eki jastaǵy bala ekenmin, balyǵy taıdaı týlaǵan tereń kóldiń bo­ıynda otyrǵan qazaqtar ashtyqtan shybyndaı qyrylyp jatypty. Bizdi Balqashtyń balyǵy aman alyp qaldy» dep esine alyp otyratyn. Keıin jasy ulǵaıyp, zeınetke shyqqan soń týǵan jeriniń qasıeti tartqany bolar, ákem jumaq mekendeı bolǵan Balqashtyń bo­ıynan úı salyp alyp, qalanyń shýynan qashyp, jazda sonda ketip qalatyn boldy. Tynyǵyp, tyńaıyp, qýat alyp qaıtatyn.

– Ol kezeńde kópshiligi kompozıtor degen at ıelengenmen, nota da tanymaıtyn edi. Erke­ǵa­lı aǵamyz roıalda oınaýdy qaı­dan úırenip júr?

– Ol óz aldyna qyzyq hıkaıa. Balalyq shaǵy ashtyqpen, jastyq shaǵy soǵyspen qatar kelgen ol tylda jan aıamaı jumys istep, 14 jasynda birinshi medalin alǵan eken. Almatyǵa mýzyka mektebine oqýǵa túsýge kelgende ústinde bú­tin kıimi de joq, jeńi qolynyń basyna túsken qolapaısyz úlken jeıdesiniń etegin eski shalbarǵa jasyryp, yshqyryn jippen baılap kelgen kórinedi. Ýchılıshede aldymen dombyra klasynda oqyp, keıin konservatorııaǵa tús­ken­nen keıin roıaldi tikeleı Brýsı­lovskııdiń ózinen úırenedi. Latıf Hamıdı, Muqan Tólebaev jaıaý-­jalpy oqý izdep kelgen aýyl ba­­la­­synan aqyl-keńesin aıamaı, úne­mi úıretip, qoldaý kórsetip oty­rady. Ákem «olarǵa ómir boıy qa­ryz­darmyn» deıtin. Roıalǵa bala jeti jasqa jetpeı otyrady, al ákem ábden estııar tartyp, jigit bolǵan shaǵynda meńgergen. Sóıtse de, osy roıalmen-aq sım­fonııalyq orkestrge arnal­ǵan barlyq shyǵarmalaryn ómir­ge ákeldi. Keıin Máskeý konservato­rııasynyń aspırantýrasyn bitirdi.

– Erkeǵalı aǵamyzdyń «Al­pamys», «Qamar sulý» «Daı­rabaı» operalaryn jańa kezeńge laıyqtap qaıta jańǵyrtyp qoıýdyń múmkindigi bar ma?

– «Qamar sulý» operasyn qaı­ta jańǵyrtý ıdeıasy týyndap otyr. Sondaı-aq Abaı atyndaǵy Ult­tyq opera jáne balet teatry Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna oraı lıbrettosyn Ábish Kekilbaev jazǵan «Abylaı han» operasyn qaıta sahnalamaq nıette. Kezinde bul opera úshin keremet kostıýmder tigilip, tamasha dekorasııa da­ıyndalǵan bolatyn. Onyń bári teatrda saqtaýly tur. Sondyqtan «Abylaı han» operasynyń qaıta jańǵyrýy asa qıyndyq týdyrmaıdy. Munymen birge «Astana Opera» teatry «Alpamysty» qolǵa almaq. Olar daıyndyqty bas­tap ta ketti. Osy «Alpamystyń» al­ǵashqy bóliminde Rahmadı atam­nyń áni paıdalanylady. Qazaq­stannyń negizgi úsh teatrynda E.Rah­madıevtiń úsh operasy qo­ıylady. Toqsan jyldyq mereı­toıǵa jaqsy tartý bolady dep oılaımyn.

– Rasynda da, Erkeǵalı aǵa­myz bıyl 90 jasqa tolyp otyr. Toqsan jyldyqtyń basty tartýy, Nur-Sultan qalasyndaǵy Kongress-holdy E.Rahmadıevtiń atymen ataý týraly memleket basshysynyń jarlyǵy jarııalandy. Mereıtoı aıasynda basqa qandaı is-sharalar jıyntyǵy josparlanyp otyr?

– Pandemııaǵa baılanysty 90 jyldyqqa josparlanǵan is-sha­ralar leginiń kópshiligi júzege as­paı, qaǵaz júzinde qalǵany janymyzdy batady, árıne. Jospar da, joba da kóp edi. Soǵan qaramastan ákem turǵan úıge memorıaldy taqta ilindi. Shákirtteri, ónerdi súıetin, ákemniń shyǵarmashylyǵyn qur­metteıtin tileýles adamdar Er­keǵalı Rahmadıev atyndaǵy qor qurdy. Basqarma quramynda Qa­jymurat Naǵymanov, Raısa Mu­sahodjaeva, Aısulý Tanı, Qa­lyp­bergen Ábiljanov, Azamat Jyl­tyrkózov bar. Qor ákemizdiń atyndaǵy halyqaralyq baıqaý uıymdastyrýdy, konsertter men mádenı is-sharalar ótkizýdi, ákem­niń shyǵarmashylyǵyn nasıhattaýdy maqsat etip otyr. Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetindegi úlken zalǵa ákemizdiń aty be­ril­di. Qaraǵandynyń kásibı sım­fo­nııalyq orkestri E.Rahmadıev atyn ıelendi. Dúısen Qaseıinov basqaratyn TÚRKSOI uıymy­nyń uıytqy bolýymen Túrkııada ár respýblıkanyń óz Úıi ashylǵan ­bolatyn. Bul – Shyǵarmashylyq Úıi. Sonda Qazaqstannyń atyn ıelenip ashylǵan úı E.Rahmadıev­tiń atymen ataldy. Onda Qazaq­stannyń týy, ákemniń portreti ilingen. Kon­servatorııadaǵy úlken organ zaly da endi ákemniń atymen ata­latyn bolady. О́ıtkeni kon­ser­vatorııanyń rektory bolyp turǵanda Qazaqstanǵa birinshi organ aspabyn Germanııadan ákem ákelgen bolatyn. Bastysy, Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teat­rynda kórermenniń shaǵyn ­bó­li­gimen saltanatty mereıtoı sha­rasy atalyp ótti.

– Belgili adamdardyń kóp­shi­­ligi der kezinde qyzmetinen ke­­týden, zeınetke shyǵýdan qor­qatyn sııaqty. Qyzmetinen ket­se, qadiri qashyp, kereksiz bo­lyp qalatyndaı sezinetini de bar. Biraq olardyń ábden shyń­dalǵan, baıytylǵan ishki resýrsyn kádege jaratý qoǵamǵa paıda bermese, zııan keltirmeıtinin astanada zııaly qaýym ortasyn qalyptastyrǵandar jaqsy dá­lel­dedi. Solardyń biri Erke­ǵalı aǵamyz edi, jańadan tý tikken bas qalanyń óneri men mádenıetiniń janynan tabylǵanyna ózi de qýattanǵan olar?

– Elbasy N.Nazarbaev jańa astanada jumys isteýge ákemizdi ózi shaqyrdy. Árqashan aldyńǵy saptan kóringen ákem munda da qol qýsyryp qarap otyrmaı, Ult­tyq óner ýnıversıtetiniń irgetasyn qalasyp, alǵashqy shákirtter le­gin daıyndaýǵa kiristi. Jańa oqý ornynyń basshysy Aıman Mu­sa­hodjaeva ákemniń óner jolyn jańadan bastaǵan jas mý­zy­kanttarǵa dem berip, qoldaý bil­­dirip otyratyn qasıetine tán­ti ekenin aıtyp edi. Talantty skrıp­­kashynyń ózi de ákem úshin qo­laıly jaǵdaı týdyryp, árda­ıym qoldaý jasap otyrdy.

– Ákeńiz týraly áńgimeniń taýsylmasy belgili. Degenmen óz shyǵarmashylyǵyńyz týra­ly da sóz qozǵaýdyń reti ke­lip tur. Osy ýaqytqa deıin qyr­ǵyz teatrynyń sahnasyn qan­daı shyǵarmalaryńyzben baıyt­tyńyz?

– Álemdik klassıkanyń jaý­­hary sanalatyn «Toska» spek­taklin kórermen jyly qa­byl­da­dy. Barlyq opera teatr­la­­ry­nyń negizgi ustynyna aınal­ǵan «Sıqyrly fleıta», «Kar­men», «Sevıl shashtarazy» spek­­takl­­derin sahnalaý – ózińdi re­jıs­ser retinde synap kórýdiń mańyzdy alǵysharty retinde sanaımyn. Bul jumysym da sátti qoıylyp, uzaq jyldar boıy sahnadan túspeı keledi. Opera teatrynda 2010 jylǵa deıin jumys istedim. Qolǵa alǵan basqa jobalarym, qoǵamdyq jumystarym bastan asyp, barlyǵyn qatar alyp júrý qıyndaǵan soń qımasam da, amalsyz teatrdan ketýge týra kel­di. Ol jobalardyń kópshiligi Astana, Almatymen baılanysty bolǵandyqtan, jıi saparlaýǵa týra keletin. On jobanyń ortasynda jumys istep júrip bárine úlgere almaıtynymdy túsindim. Bul jobalardyń bári dál sol ýaqytta men úshin mańyzdy boldy. Al teatr taza shyǵarmashylyqty qajet etetin jumys bolǵandyqtan, oǵan basybaıly kóńil bólmeseń, ónerdi aqsatyp alasyń. Al qazir teatryma rejısser bolyp qaıta oraldym.

– Qyrǵyz klassıkalyq mý­zy­kasynyń basqa eldiń óneri­nen, aıta­lyq, ózińiz jaqsy bi­letin qa­zaq operasy men ba­letinen bas­ty ereksheligi nede?

– Men Almaty men Bishkektiń arasyn jıyrma jasymnan beri altyn kópirge aınaldyrdym. Kó­likte kele jatyp mıdaı jazyq keń dalaǵa kóz salamyn da, oılanamyn. Sondaı kezde, nege ekenin bilmeımin, qazaqtyń dalasy men qyrǵyzdyń taýlaryn jıi salystyratynymdy baıqaımyn. Ulttyń minezi, sol ult týdyrǵan mýzyka minezi osy halyq qonys tepken jerdiń jaǵrapııalyq keńistigimen, topyraǵymen tikeleı baılanysty bolatynyna kózim jetti. Qazaqtyń «aha-a-a-aý» dep bastalyp, ánshiniń shabyty qaı jerge deıin sharyqtatsa, sol jerge deıin kedergisiz erkin qalyqtap ushatyn halyq ánderi ushsa qus qanaty talatyn shetsiz-sheksiz jazıra dalasy sekildi keń tynysty, aspany sııaqty bıik. Al Ala Toony bókterlegen qyrǵyz halqynyń áni men kúıi taýlardy eske túsiredi. Taý dala sekildi birtegis emes, ol birde bıik, birde eńis, birde tik, birde jazyq. Endeshe mýzykasy da dál sondaı joǵary-tómen yrǵaqqa qurylǵan ıirimdi, sazdy, syrly áýen. Qazaq pen qyrǵyzdyń ónerinen, tilinen, turmys saltynan aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqamadym. Eki eldiń de klas­sıkalyq óneri keńestik kezeńde birdeı deńgeıde órkendedi. Kyr­ǵyz opera ánshileriniń ataǵy, bı­shileriniń dańqy sol kezeńnen bastap-aq dúrkirep shyqty. Álem­ge áıgili Bolat Mınjılkıevtiń ózi nege turady? Osy ýaqytqa deıin Bolat Mınjılkıev sııaq­ty bas daýystyń ıesi áli týylǵan joq. О́miriniń sońyna qaraı ony Sank-Peterbýrgtegi Marııa teatry óz sahnasyna alyp ketti. Bıshi Bıýbıýsara Beıshenálıeva she? Kom­pozıtor Kalyı Moldabasanov shy­ǵarmalary barlyq ýaqyttyń sy­nyna tótep bere alady. Al Shyńǵys Aıtmatov álem ádebıeti klassıkteriniń qatarynan oryn aldy. Halqynyń sany az bolsa da, Qudaı qyrǵyzǵa maqtanysh tu­tar talassyz talanttardy úıip-tógip molynan bergen.

– Siz qyrǵyz eliniń art-sala­syndaǵy myqty menedjer­ler­diń birinen sanalady eken­siz. Mundaı iskerlik, uıymdas­ty­rý­shylyq qabilet anyq áke­ńizden daryǵan boldy-aý, shamasy...

– Adamdarmen jumys is­teý, kelisimder jasaý, qarjy kó­zin qarastyrý, demeýshiler ta­bý, aýqym­dy jumystardy úıles­tirip, uıym­dastyrý óneri ra­syn­­da da, maǵan ákemnen be­ril­se ke­rek. Men kóp jyldar boıy Qyr­ǵyz ulttyq opera teatryn­da kon­servatorııanyń ope­ra kla­sy boıynsha sabaq júr­gi­zip ke­lemin. 20 jyl boıy kon­ser­­va­­torııanyń dosent dáre­je­sin­­de shákirt tárbıeledim. Bu­ǵan qosa iri mýzykalyq jobalar men festıvalder, konsertter uıymdastyrýmen aınalysa­tyn qoǵamdyq qor jumysyn bas­qardym. Sheteldiń eń myqty oryn­daýshylaryn kelisim-shartpen qyr­­ǵyz eline shaqyryp, olardy iriktep 70 adamdyq orkestr ja­saqtadym. О́te kóp mýzykalyq baı­qaý ótkizdim. Kásibı bıik deń­geıde uıymdastyrylǵan bul shara­lardyń bári qyrǵyz eliniń rýhanı-mádenı damýyna, deńgeıiniń ósip, baǵytyn belgilenýine ózindik úle­sin qosty.

– Áńgimeńizge rahmet.