Daýdyń basy – balyq

Norvegııa bıligi eýropalyq balyqshylar osyǵan deıin ruqsat etilgen kólemde nálim aýlap qoı­ǵanyn alǵa tartyp otyr. Endige jerde Svalbardqa aý sal­ǵan­dardy qýdalap, kemelerdi toqtatpaq.

Eýropalyq odaq ókilderi resmı Oslonyń áreketi halyq­ara­lyq quqyqqa qaıshy kele­tinin aıtady. Biraq buǵan skan­dınavııalyqtar keliser emes. О́ıtkeni Breksıtten keıin Brıýs­sel sheneýnikteri Svalbard mańynan nálim aýlaý kólemin zańsyz túrde kóbeıtip jibergen dep esepteıdi. Osylaısha, EO da, Oslo da bir-birin halyqaralyq quqyqty buzdy dep aıyptaıdy.

«Eýropalyq odaqtyń Nor­vegııa sýlarynda balyq aýlaý­dyń mólsherin bekitý qu­qyǵy halyqaralyq zańnamada qaras­tyrylmaǵan», deıdi Norvegııa Syrtqy ister mınıstriniń memle­kettik hatshysy Odýn Halvorsen.

Buǵan deıin ym-jymy jarasyp, nálimdi birlesip aýlap kelgen taraptardyń arasynan «qara mysyq» júgirip ótýine Breksıt kináli. Ulybrıtanııa qart qurlyqpen qoshtasqannan keıin ózara kelisimge kelip, sýlarda balyq aýlaý kólemin bekitken edi. Soǵan sáıkes, aǵyl­shyn balyqshylary men eýro­palyqtardyń qaı mańnan qansha kólemde teńiz ónimin ustaı­tyny naqtylanǵan. Daý­ǵa aınalǵan nálimge kelsek, Uly­brıtanııa – Eýropalyq odaq kelisimine sáıkes Brıýssel eýropalyq kemelerdiń Svalbard mańynan 24645 tonna nálim ustaýyna ruqsat etti.

Árıne, norvegııalyq sheneý­nikter buǵan birden narazylyq tanytty. Sóıtip, arhıpelag mańynda balyq aýlaýdy belgileý quqyǵy ózine ǵana tán ekenin alǵa tartyp, Svalbard mańynan shamamen 18 myń tonna nálim aýlaýǵa ruqsat etti.

«Eýropalyq odaq pen oǵan múshe memleketter uıymǵa qaras­ty sýlarǵa ıelik etkeni sekildi, elimizge tıesili sýlardaǵy tabıǵı resýrstardy baqylaý – ulttyq múddemizdiń irgetasy», deıdi Odýn Halvorsen.

Biraq arhıpelag máselesiniń túıini kúrdeli bolyp tur. 1920 jyly qol qoıylǵan «Svalbard kelisimine» sáıkes, Norvegııanyń araldardy ıelený quqyǵy shektelgen. Sondyqtan Eýropalyq odaq skandınavııalyqtardyń bul mańda balyq aýlaý mól­sherin belgileýge quqyǵy joq dep esepteıdi.

Nálimnen shyqqan másele kúni keshe bastalǵan joq. Buǵan deıin Norvegııa men Eýropalyq odaq dıplomatııalyq deńgeıde tartysyp kelgen. Qart qurlyq balyqshylarynyń arhıpelag mańynan aýlaǵan balyǵynyń kólemi Oslo bekitken mólsherge jaqyndap qaldy. Endeshe, Nor­vegııa jaǵalaý kúzeti aldaǵy birneshe aptada Svalbardta aý tastaǵan eýropalyq kemelerdi tut­qyndaýy múmkin. Bul dıplo­matııalyq daýdyń áreketke kóshkenin kórsetedi.

Aýlanǵan nálim kólemi artqan saıyn eýropalyq balyqshylar dabyl qaǵa bastady. Ásirese, Germanııa men Ispanııa bastaǵan birqatar memleket Norvegııanyń yńǵaıyna jyǵylýǵa nıetti emes. Máselen, Ispanııanyń aýyl sharýashylyǵy mınıstri nemis, fransýz áriptesterimen birlesip, Eýropalyq odaqqa hat joldaǵan. Onda skandınavııalyqtardyń áreketine toqtaý salýdy suraıdy.

Eýropalyqtardyń Soltústik Atlant balyqshylary uıymynyń tóraǵasy Dıek Parlevlıeniń aıtýynsha, mejeli mólsherdegi nálim tamyzdyń aıaǵyna taman aýlanyp bolmaq. Sodan keıin Norvegııa eýropalyq kemelerdi tutqyndaı bastaýy múmkin.

Alda-jalda Oslo mundaı sheshimge barsa, Eýropalyq odaq tarapy Norvegııadan keletin nálimderdi naryqqa shyǵarýǵa ty­ıym salady. Iаǵnı uıymnyń bu­dan basqa qoldan keler dármeni joq.

Degenmen eýropalyqtar Oslo bıliginiń áreketin túsine almaı dal. О́ıtkeni norvegııalyq nálimdi tutynatyn negizgi naryq – Eýropalyq odaq. Alda-jalda ekeýi arazdasyp qalsa, Oslo ba­ly­ǵyn qaıda aparyp satpaq?

Onyń ústine, Norvegııa bel­gilegen mólsher men Eýro­pa­lyq odaq ruqsat etken kólemniń aıyr­­mashylyǵy sonshalyqty úl­ken emes. Nebári 5 myń tonnadan asady. Al skandınavııalyq balyqshylar arhıpelag mańynan 400 myń tonna nálim aýlaıdy.

Endeshe, Norvegııanyń áre­ketin túsindiretin bir ǵana sebep bar. Arhıpelag mańyndaǵy búkil tabıǵı baılyq Svalbard kelisimi arqyly baqylanady. Jahandyq jylyný saldarynan bul mańdaǵy muzdar erip ketkendikten, araldar tusynan jańa munaı qorlary tabyldy. Oslo bıliginiń kózdegeni de osy bolýy múmkin. Iаǵnı nálimdi syltaý etip, Svalbardqa ıelik etý quqyǵyn túgeldeı ózine alýy yqtımal. Qysqasy, Norvegııa men Eýropalyq odaq balyqqa bola qyrqysýǵa daıyn sııaqty.