Myǵym memlekettiń mereıli muraty
baıan etilgen Elbasy Joldaýy el halqyn dúr silkindirdi
«Qazaqstan-2050» – Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol. Osy joldan aınymaıyq!
(Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynan).
Qazir eshqashan jáne de eshbir talas týdyrmaıtyn bir tarıhı aqıqat bar. Ol aqıqat – álemdik qaýymdastyqta da, álemdik saıasatta da Qazaqstannyń laıyqty orny da bar, ózindik úni de bar. Jáne de keshegi keńestik júıeniń ıleýinen shyqqan bizdiń el úshin Táýelsizdiktiń jıyrma eki jylynda búgingideı ekonomıkalyq áleýeti qýatty, aldynda aıqyn baǵyt-baǵdary bar, bir maqsat, bir múddege jumylǵan yntymaqshyl halqy bar jaǵdaıǵa jetýdiń ózi ońaı bolmaǵany da bar. «Táýelsizdiktiń tar jol, taıǵaq keshýinen, betten qaǵar jeliniń esýinen taısalmaýǵa tıispiz», degendi aıta otyryp, Elbasy Nursultan Nazarbaev ońaı bolmasa da báriniń de oraıyn keltire bildi, keltirip te kele jatyr. Bul kimniń arqasy, bul neniń arqasy?! Bul el birliginiń arqasy! Bul Elbasynyń arqasy!
Myǵym memlekettiń mereıli muraty
baıan etilgen Elbasy Joldaýy el halqyn dúr silkindirdi
«Qazaqstan-2050» – Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol. Osy joldan aınymaıyq!
(Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynan).
Qazir eshqashan jáne de eshbir talas týdyrmaıtyn bir tarıhı aqıqat bar. Ol aqıqat – álemdik qaýymdastyqta da, álemdik saıasatta da Qazaqstannyń laıyqty orny da bar, ózindik úni de bar. Jáne de keshegi keńestik júıeniń ıleýinen shyqqan bizdiń el úshin Táýelsizdiktiń jıyrma eki jylynda búgingideı ekonomıkalyq áleýeti qýatty, aldynda aıqyn baǵyt-baǵdary bar, bir maqsat, bir múddege jumylǵan yntymaqshyl halqy bar jaǵdaıǵa jetýdiń ózi ońaı bolmaǵany da bar. «Táýelsizdiktiń tar jol, taıǵaq keshýinen, betten qaǵar jeliniń esýinen taısalmaýǵa tıispiz», degendi aıta otyryp, Elbasy Nursultan Nazarbaev ońaı bolmasa da báriniń de oraıyn keltire bildi, keltirip te kele jatyr. Bul kimniń arqasy, bul neniń arqasy?! Bul el birliginiń arqasy! Bul Elbasynyń arqasy!
Elimiz óz táýelsizdigin alǵan ótpeli kezeńniń kedergileri men bar qıynshylyqtarynan bizdiń el óz betimen óte almaıdy degen úreıli bir senimsizdiktiń sol bir tusta kókeıde turǵandyǵyn da nesine jasyraıyq. Quldyrap qalǵan sharýa, jumysy toqtap turǵan óndiris, sóreleri qańyrap bos jatqan dúkender men kúnde tıisti eńbekaqylary men zeınetaqylaryn surap, kóshede ýlap-shýlap júrgen jasy da, jasamysy da bar halyqtyń da shaıqalǵanyn da, qınalǵanyn da myna kóz kórdi. Elbasy osydan bir jyl buryn Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi Damý strategııasyn, ıaǵnı jańa saıası baǵdaryn belgilep, Qazaq elin álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna qosýdy basty maqsat retinde alǵa tartqan jaǵdaıda oıymyzǵa osy jaıdyń eriksiz oralǵany da bar-dy.
Qazir jalpy adamzat balasy men dúnıe memleketteri myna jańa minezi bar jańa dáýir jáne de túrli qaýip-qaterleri kóp bolmasa az bolmaıtyn HHI ǵasyrdaǵy óz keleshegi úshin qalǵýdy bilmeı oılanyp otyrǵan asa kúrdeli kezeńde «Máńgilik Qazaqstan» jobasy atalyp otyrǵan bul Strategııany belgileý arqyly Nursultan Nazarbaev taǵy da óziniń kemel kemeńgerligimen Qazaqstan taǵdyryn keńinen piship bere aldy. Biz osy bir oıymyzdy Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda aıtqan: «Qazaqstan-2050» Strategııasy – barlyq salany qamtıtyn jáne úzdiksiz ósýdi qamtamasyz etetin jańǵyrý joly. Ol – eldigimiz ben birligimiz, erligimiz ben eńbegimiz synalatyn, synala júrip shyńdalatyn úlken emtıhan. Strategııany múltiksiz oryndap, emtıhannan múdirmeı ótý – ortaq paryz, abyroıly mindet!», – degen osy bir pikirimen oraılastyra aıtqandy jón dep sanadyq.
Bul «Qazaqstan-2050» Strategııasy bizge óz elimizdiń bolashaǵynyń tizginin nyq ári berik ustaýymyz úshin qajet! Keı-keıde ár qurlyqtarda kóterilip jatatyn myna zamannyń daýyly men daýy, myna dúnıeniń dúrbeleńi men dúrmegi kezderinde óz baǵyty men baratyn aılaǵynan kóz jazyp qalmas úshin Elbasy bul Strategııany «aıqyn shamshyraq sekildi» dep oryndy ári dál atap kórsetti. Iá, bul Strategııany Elbasy taǵy da bizdiń elimizdiń, jalpy qazaqstandyqtardyń ómirin kúnnen-kúnge, jyldan-jylǵa jarqyn ete túsetin naqty praktıkalyq ister baǵdarlamasy ekendigin atap kórsetýmen birge, «biraq naryqtyq jaǵdaıda aspannan nápaqa kútpeı, tıimdi eńbektený kerektigin árkim-aq túsinýi tıis, degendi de oryndy aıtty.
Elbasynyń Joldaýda aıtqan osy bir aýyz sózi Strategııany júzege asyrý úshin halqymyzdy eńbek etýge jumyldyrýdyń qanshalyqty mańyzdy ekendigin uǵyndyra túseri bar. Jáne de Elbasy buǵan deıin de Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam máselesin de tegin qozǵaǵan joq bolatyn. Bul máseleni, ıaǵnı eńbek etýdi, eńbek ete bilýdi jáne de sol eńbek ete bilýge ár úıde ósip kele jatqan balalardy baýlý máselesi de bizdiń endigi basty bir jumysymyzǵa aınalýy kerek. Ár otbasynda, ár mektepte eńbek jáne eńbekke baýlý ıdeologııasy bolýy qajet. Osy oraıda biz endigi arada mal baǵý bizdiń ata kásibimiz ekendigin, mal baǵa bilý de taptyrmas kásip ekendigin sanaǵa qaıyra sińiretin kezeńge kelip turmyz. Muny uǵynýǵa tıistimiz. Mal baǵýdan endigi arada arlanýdyń da, oǵan qorlanýdyń da qajeti joq. Mal baǵý – úlken eńbek! Tipti, óner dese de bolǵandaı! «Qazaqstan et jáne sút ónimderin eksporttaıtyn óńirlik iri elge aınalýǵa tıis», degendi Elbasy Joldaýda atap kórsete otyryp, bizdiń aýyldarymyzdyń da, fermerlerimizdiń de úlken bolashaǵy bar ekendigin naqtyly bir oılarmen tujyrymdady.
Qazaqstannyń agroónerkásip keshenin ınnovasııalyq baǵytqa túsirýdiń mańyzdylyǵyn aıta kelip Elbasy bul sektorǵa ınvestısııa kóbirek salynatyndyǵyn, soǵan sáıkes endigi arada búgingi fermerler óndiristiń ósimi jóninde oılanýǵa tıistiligin de atap kórsetpeı qalmady. «Jahandyq aýyl sharýashylyǵy óndirisinde báseke óse beretin bolady. Jermen jumys isteıtinder, eń aldymen, jańa tehnologııalardy engizip, ónimdilikti úzdiksiz arttyratyndar, jumysyn álemdik standarttar negizinde júrgizetinder bolýy kerek», degen Elbasynyń bul aıtqandarynyń asa tereń, tipti ómirlik mańyzy bar ekendigin atap kórseter edik. О́ıtkeni, Elbasy «bolashaq – agrarlyq sektorda» degendi nyqtap ta, naqtylap ta aıtty! Bul salanyń aldaǵy mindetteri eskerile kelip Memleket basshysy Úkimetke agroónerkásip keshenin damytý josparyna túzetý engizýdi de tapsyrdy. Joldaýdaǵy osy aıtylǵan jaılardy biz Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń aýyl shynynda da bizdiń altyn besigimizge aınalýy kerek degen parasatty oıynyń túıini dep tanydyq.
Elbasy Qazaqstannyń álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna kirý tujyrymdamasyna sáıkes aldaǵy jumystyń uzaq merzimdi basymdyqtary boıynsha sheshilýge tıisti biraz máseleni naqtyly atap kórsetýi arqyly qazirden bolashaqqa jol salar mindetterdi aıqyndap berip otyr. Myna qarańyz, ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý trendin túzeý jáne kúsheıte túsý, sol ındýstrııalandyrý basymdyqtarynyń sanyn shekteý, dástúrli óndirýshi sektorlar tıimdiligin arttyrýdy bizdiń álemdik básekedegi tabıǵı artyqshylyqtarymyz dep qarastyrylady.
«Bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» degen uran kóterilip otyrǵandyǵyn da ańdaǵanymyz abzal. Endigi arada bıyldan bastap 2050-ge deıingi qalǵan jyldary jeti besjyldyqqa bólinip, ár besjyldyǵy Qazaqstannyń damyǵan 30 eldiń qataryna kirý máselesin sheshetin Joldaýda aıtylǵan naqtyly isterdi júzege asyrý jáne de sol bir maqsatty bir múddeniń, bir ǵana bolashaǵymyzdyń, «Máńgilik El bolý» bolashaǵynyń uly mindet ekendigin Elbasydaı aıqyn sezine bilý jáne onyń uly jaýapkershiligin de Elbasydaı arqalaı bilý de el Táýelsizdiginiń taǵdyryn tereńinen oılaı biler ár sanalynyń paryzy bolsa kerek-ti. Búgingi jahandaný úrdisine sáıkes Qazaqstandy «jasyl ekonomıkaǵa» kóshirý jónindegi tujyrymdamaǵa sáıkes, energetıkanyń dástúrli túrlerin damytý, jylý-elektr stansalarynan shyǵatyn qaldyqtardy tazartý jónindegi izdenister men jańalyqtarǵa, óndiris pen turmysta jańa tehnologııalar arqyly jappaı elektr qýatyn barlyq jerde únemdeýge qoldaý kórsetý qajettiligin jáne de Eýroodaqtyń áıgili «jasyl ekonomıkany» júzege asyrǵan tórt jylda 51 gıgavatt energııa qýatyn joǵaltqandyǵyn, bul kelip bizdiń elimizde solardyń osy qatelikterin eskerýimiz kerektigin de Elbasy oryndy ári der kezinde aıtty.
Astanada EKSPO-2017 kórmesin ótkizýge daıyndyq barysynda bolashaqtyń energııasyn izdeý jáne jasaý jónindegi ozyq álemdik tájirıbeni zerdeleý men engizý ortalyǵyn qurý úshin paıdalaný kerek», dep Elbasynyń aıtqany boıynsha mamandar toby Nazarbaev Ýnıversıtetiniń qoldaýymen osy jumysqa kirise otyryp, Qazaqstannyń «jasyl energetıka» jónindegi bastamasynyń da álemdik órkenıetke bereri mol bolaryna senemiz. «Sonymen qatar, ıadrolyq energetıkany damytýdyń keleshegin umytpaý kerek. Álemniń taıaýdaǵy damý kelesheginde arzan atom energııasyna degen qajettilik óse túsetin bolady. Qazaqstan – ýran óndirýde álemdik kóshbasshy. Biz AES otyny úshin tól óndirisimizdi damytyp, atom stansasyn salýǵa tıispiz», degen Elbasynyń osy aıtqanyn endigi arada baıbalam salmaı-aq oryndaýǵa kirisetin kez kelgen syńaıly. Qazaqstanda AES salý máselesi jaıly túrli pikirlerdiń bar ekendigi de anyq. Kezinde atom qarýynyń synaq alańyna aınalyp kelgen eldiń boıynda áli de bolsa atomnyń úreı sındromynyń bar bolýy da zańdy. Biraq ol atom qarýyn synaý men AES salýdyń arasynda úlken aıyrmashylyq bar ekendigin de oılaı otyraıyq. Qazir jyl saıyn jetildirilip kele jatqan AES salý tehnologııasyn paıdalana bilsek, Qazaqstan da atom energetıkasyn jolǵa qoıý arqyly HHI ǵasyrdyń ındýstrııalandyrý revolıýsııasynan da jeńimpaz bolyp shyǵaryna da, arzan qýat alýǵa da jol ashamyz.
Qazaqstannyń álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý mindetin eki kezeńde júzege asyrý belgilenip, osy eki kezeńniń birinshisi 2030 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıdy. «Qazaqstan osy ýaqyt ishinde damyǵan elderdiń ótken júzjyldyqtaǵy ındýstrııalyq dúmpý kezinde jasaǵanyn júzege asyrýy qajet. Muny iske asyrýǵa ábden bolady», dep Elbasynyń jiger bere sóıleýi barsha qazaqstandyqtardyń kúsh-jiger, ynta áleýetine tolyq senip otyrǵandyǵy dep qabyldanary da bar. Al endi 2030-2050 jyldar aralyǵyn qamtıtyn ekinshi kezeń elimizdiń ǵylymı qamtymdy jáne «jasyl ekonomıka» qaǵıdattaryna negizdelgen ornyqty damýyn qamtamasyz ete otyryp, qýatty óńdeýshi ónerkásip qalyptastyrý jáne de dástúrli salalarda joǵary óńdelgen ónimder shyǵarýǵa kóshý júzege asyrylmaqshy. Elbasy osy isterdi qalaı bastaý kerektigi jaıly da aıtyp, bıyldan bastap atqarylýǵa tıis sharalar negizinde Úkimet pen Ulttyq Bankke naqtyly jeti tapsyrma da berdi. Bul jeti tapsyrmanyń báriniń de Máńgilik El bolashaǵyn búginnen bastap aıqyndaı túsýdegi zor mańyzy bar ekendigi de sózsiz.
«Endi eshkim ózgerte almaıtyn bir aqıqat bar. Ana tilimiz Máńgilik Elimizben birge Máńgilik til boldy! Ony daýdyń taqyryby emes, ulttyń uıytqysy ete bilgenimiz jón!» – Elbasy osylaı dedi! Bul – ataly sóz! El men memleket múddesin, táýelsizdik taǵdyryn bárinen de joǵary qoıar bolsaq, biz Qazaqstandaǵy úsh tuǵyrly til saıasatynyń talabyn zamannyń ózi aldymyzǵa tartyp otyrǵandyǵyn uǵyna túskenimiz de abzal. Jáne de úsh tildi saıasat bizdiń halyq esebinde saqtalyp qalýymyzdyń, endigi ósip kele jatqan urpaǵymyzdyń ózgelerge táýeldi bolyp qalmaýynyń kepili me dep te oılaımyn. Endigi urpaq úsh til bilip jatsa, olardyń endigi taǵdyry sol úsh tilge baılanysty bolmaqshy. Árıne, biraq ár qazaq úshin óz ana tili bárinen de joǵary turýǵa tıisti. Biz qazaq degen halyqtyń perzentimiz. Elge degen qurmet, óz Otanyńa degen súıispenshilik te áýeli óz tilińmen qalyptasaryn da oılaı júreıik. «О́zge tildiń bárin bil, óz tilińdi qurmette» degen aqyn Qadyrdyń osy bir aıtqanyna saı óz tilińdi qurmetteý jaǵynyń basymyraq jatqany da abzal.
Túsine bilsek, Máńgilik El bolý máselesi bul bizdiń de, bizden keıingilerdiń aıtar máńgilik áńgimesi, bizdiń óz urpaqtarymyzǵa aıta júrer de, qaldyrar da máńgilik amanatymyz bolýy kerek. Dál osy arada buryn osy biz degenińiz «bizde ulttyq ıdeologııa joq» dep baıbalam salatyndyǵymyz oıǵa da oralǵany boldy. Mine, Elbasynyń osy aıtyp otyrǵan Máńgilik El bolý máselesi endigi bizdiń ulttyq ıdeologııamyzdyń endigi basty taqyryby dep bilýimiz kerek. Endi sol taqyrypty tarqatyp jaza da, aıta da bilýimiz qajet. El Táýelsizdigi, ata-babalarymyz san ǵasyrlar boıy armandasa da qol jetkize almaı ketken osy Táýelsizdigimizdi nyǵaıtý, osy Táýelsizdikti ýystan shyǵaryp almaı ustap turý – bul basty paryzymyz!
«Máńgilik El – ata-babalarymyzdyń san myń jyldan bergi asyl armany. Ol arman – álem elderimen terezesi teń qatynas quryp, álem kartasynan oıyp turyp oryn alatyn Táýelsiz memleket ataný edi. Ol arman – turmysy baqýatty, tútini túzý ushqan, urpaǵy erteńine senimmen qaraıtyn baqytty El bolý edi. Biz armandardy aqıqatqa aınaldyrdyq. Máńgilik Eldiń irgetasyn qaladyq», degen Nursultan Nazarbaevtyń jan tolqytarlyq bul sózi árqaısymyzdyń sanamyzdan berik oryn alyp, júregimizde jazylyp, saqtalyp turýǵa tıisti.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Joldaýyndaǵy Máńgilik El bolý máselesi jáne sol jolda atqarylýǵa tıisti is-sharalardyń bári de eń áýeli halqymyzdyń sanasyna tereń sińirilýi kerek. Osy jaılardy sanaǵa sińire bilsek, árkimniń memleket aldyndaǵy, óz ultynyń aldyndaǵy jaýapkershiligi de arta túser edi. Máńgilik El bolyp qalý úshin Elbasy ne isteý kerektigin de aıtyp, osy uly murattar jolyndaǵy isti bastap ta berdi. Eldi ındýstrııalandyrý, jasyl energetıkaǵa kóshý, eńbek etý, tilimiz ben dinimizge berik bolý, eldiń tynyshtyǵyn saqtaý, kórshi eldermen tatýlyq qarym-qatynas jasaý, jas urpaqty babalar ósıetimen tárbıeleý, olarǵa tereń bilim berý, ǵylymdy damytý sııaqty ózge de mańyzdy mindetter tur aldymyzda. Qazir qalǵıtyn zaman emes, bos sóz, berekesiz ispen aınalysatyn zaman emes, baq-dáýlet talastyratyn zaman emes, ashylyp, shashylyp, as ta tók tógilip daraqylanatyn da zaman emes. Elim deseń sát saıyn aınalańa oıly kózben qaraıtyn zaman, eńbek etetin zaman!
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
Parlament Senatynyń depýtaty.