Aýǵanstanda bılik aýysyp jatyr. «Talıban» qozǵalysy demalys kúnderi Kabýlǵa basyp kirdi. Osydan keıin prezıdent Ashraf Ǵanı elden ketti. Sarapshylar AQSh áskerin elden shyǵaryp, Aýǵanstan bıliginiń tez arada qulaýyna prezıdent Djo Baıdendi kinálaýda.
Tálibter qalalardyń birinen soń birin basyp alyp, el astanasyna jaqyndaǵannan-aq aýǵan halqynyń mazasy ketti. Ásirese shetelde oqyp kelgen, kózi ashyq turǵyndar múmkindiginshe elden qashýǵa tyrysty.
Áıtse de, Aýǵanstan ishki ister mınıstri Abdýl Sattar Mırzakval «Talıban» taıaǵan kezde beıneúndeý joldap, Kabýldyń tranzıttik úkimetke beıbit jolmen beriletinin málimdedi.
Aýǵanstan qalalaryn shetinen baǵyndyrǵan «Talıban» el astanasy mańyna jetkende damyldaǵan. О́ıtkeni Kabýl úkimet áskeriniń baqylaýynda qalǵan jalǵyz qala edi. Sóıtip, tálibter málimdeme jasap, aýǵan astanasyna shabýyldamaıtynyn aıtyp, bılikti qan tókpeı berýdi surady.
Kóp uzamaı-aq Aýǵanstan prezıdenti Ashraf Ǵanı Facebook-tegi paraqshasynda nelikten bılikti ótkizip, elden ketken sebebin túsindirdi. Onyń aıtýynsha, mundaı qadamǵa barýy – elde qantógis boldyrmaýdy kózdegendikten.
«Búgin men qıyn tańdaý jasadym. Ol saraıǵa basyp kirýge umtylǵan qarýly tálibtermen betpe-bet kezdesý nemese sońǵy 20 jylymdy qorǵaýǵa arnaǵan tamasha elimdi tastap ketý. Eger Aýǵanstandy tastap ketpesem, tálibter Kabýlǵa shabýyl jasar edi. Bul beıbit turǵyndardyń qany tógilýine ákelip soǵar edi», dep jazdy Ashraf Ǵanı.
Al-Jazeera telearnasynyń habarlaýynsha, Ashraf Ǵanı mingen ushaq Tájikstanǵa bet alǵan. Onymen birge ushaqta Ǵanıdiń áıeli, keńesshisi jáne keńsesiniń dırektory bar. Sodan keıin Ǵanı Tashkentke bet almaq. Al eldiń vıse-prezıdenti Amrýlla Saleh elde qalǵanyn málimdedi. Twitter-degi paraqshasynda ol eshqashan «Talıban» sodyrlarynyń aldynda bas ımeıtinin jazdy.
Sarapshylar Aýǵanstan bıliginiń tez qulaýyna Aq úı basshysy Djo Baıdendi kinálap otyr. Ol, ásirese, amerıkalyq sarbazdardy áketýge keliskennen keıin elshilik qyzmetkerleri men AQSh azamattarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz ete almaǵany úshin synnyń astynda qaldy.
Bılik «Talıban» qolyna ótken soń Kabýlda dúrbeleń bastaldy. Bul kórinis dúısenbi kúni de jalǵasty. Beınejazbadan adamdar ushaq baspaldaǵyna kóterilip, ushyp ketýge tyrysyp jatyr. AQSh áskeri olardy toqtatý úshin aspanǵa oq atqan. Reuters agenttiginiń habarlaýynsha, reıster dıplomattardy, sheteldik qyzmetkerlerdi jáne jergiliktielshilik qyzmetkerlerin áketýge arnalǵan.
AQSh bıligi elshiliktegi barlyq qyzmetkerdi kóshirip áketti. Osyǵan baılanysty Aq úı qosymsha 5000 ásker jumyldyrǵan. Bul jóninde AQSh memlekettik departamentiniń ókili Ned Praıs málimdeme jasady.
«Biz qazir elshiliktiń barlyq qyzmetkeri qaýipsiz jerge evakýasııalanǵanyn rastaı alamyz. Olar Hamıd Karzaı halyqaralyq áýejaıynda ornalasqan. Olardyń qaýipsizdigin AQSh áskeri baqylap tur», dedi N.Praıs.
«Talıban» ókili Aýǵanstanda 20 jylǵa sozylǵan soǵys aıaqtalǵanyn aıtty. Qozǵalys saıası keńsesiniń ókili jeksenbide Al-Jazeera Mubasher telearnasyna bergen suhbatynda Aýǵanstanda soǵys aıaqtalǵanyn jáne bıliktiń túri men rejimi jaqyn arada belgilibolatynyn jetkizdi.
United Airlines jeksenbi kúni keshke «Talıban» Kabýldaǵy prezıdent saraıyn baqylaýǵa alǵannan keıin Aýǵanstannyń áýe keńistigin paıdalanbaıtynyn, keı reısterdiń baǵytyn ózgertetinin habarlady.
Emirates Airlines Kabýlǵa baratyn reısterdi toqtatty. «Kabýlǵa baratyn bıleti bar tutynýshylarǵa qyzmet kórsetilmeıdi», dep habarlady Emirates óziniń veb-saıtynda.
CNN arnasynyń habarlaýynsha, Aýǵanstan aktıvteriniń «basym kópshiligi» elde joq, sondyqtan tálibterdiń qolyna túspeıdi.
AQSh bastaǵan 60-tan astam memleket birlesken málimdeme jarııalady. Onda Aýǵanstannan ketkisi keletin aýǵandyqtar men halyqaralyq azamattardyń ketýine ruqsat berilýi kerek ekeni aıtylǵan. Sonymen qatar áýejaılar men shekara beketteri ashyq qalýy tıis.
BUU basshysy adam quqyqtarynyń óreskel buzylýy múmkin ekeni týraly eskertedi. Bas hatshy Antonıý Gýterrısh Aýǵanstandaǵy jaǵdaıǵa túsinikteme berip, «adam quqyqtarynyń óreskel buzylýyna» baılanysty «júzdegen myń» adamnyń qashyp jatqanyn málimdedi.