Indet áli de bolsa aıylyn jımaı otyrǵanda, jurtty adastyryp, ınfeksııanyń órshýine septesip jatqandar jetkilikti. Kez kelgen dinniń ókili mıkrobıologııa, epıdemıologııa, vırýsologııa salasynyń mamany emes, sol sııaqty antıvakserler de naqty ǵylymǵa mańaılaı almaıdy.
О́kinishke qaraı, ınternet pen áleýmettik jeliler barlyq adamdarǵa, sonyń ishinde dıletanttarǵa da kez kelgen máselege kıligýge, úıretýge jáne aqyl aıtýǵa jol ashyp qoıǵan. Adasqandary jáne adastyrǵandary úshin olar jaýapkershilikke tartylmaıdy. Osy máselege baılanysty Almaty qalasy Din isteri basqarmasy aqparattyq-túsindirý tobynyń múshesi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Gúlnar Jumanova О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetiniń brıfınginde ıslam, pravoslavıe, katolısızm jáne býddızmniń rýhanı kóshbasshylarynyń vaksınalanýǵa qatysty kózqarastaryn túsindirdi. Spıker atap ótkendeı, barlyq dinder men dinbasylary Jaratýshynyń bergen ómiri men densaýlyǵyn basty qundylyq dep tanıdy. Densaýlyqty nyǵaıtýǵa, adam ómirin uzartýǵa kómektesetin bilimge, ǵylymǵa, onyń ishinde medısınaǵa qurmet kórsetiledi. Tıisinshe, búginde eshbir din vaksınalanýǵa qarsy emes.
«Islamda pátýalar jarııalandy. Bilimdi, bedeldi ıslamtanýshylar ártúrli elderdiń ǵylymı negizdelgen aqparattaryn zertteı kele, koronavırýs vaksınasynyń halal ekenin, ıaǵnı ruqsat etilgenin moıyndady. Katolısızm de senim men bilimniń, din men ǵylymnyń úılesimdilik qaǵıdatyna qarsy emes. Medısına men dinniń basty maqsaty – adam ómirin saqtaý. Qazirgi Rım Papasy Fransısk pen onyń qurmetti Papasy Benedıkt XVI koronavırýsqa qarsy vaksına aldy», dedi teolog.
Orys pravoslavıe shirkeýine keletin bolsaq, dintanýshy onyń ókilderi vaksınalaýdy ólmeıtin jan úshin qaýipsiz dep tanyǵanyn atap ótti. Tanymal býddıster de vaksınaǵa qoldaý bildirýde, mysaly 85 jastaǵy Tıbettiń rýhanı jáne zaıyrly kóshbasshysy Dalaı Lama XIV Úndistannyń Dharamsala qalasynda koronavırýsqa qarsy egildi.
«Din salasyndaǵy ǵalymdardyń, adamdardyń sheshimine áser etetini belgili. Olar pikirlerin bildirip qana qoımaıdy, aldymen dárigerlerge júginedi, máseleni medısınalyq turǵydan túsinedi, sodan keıin ǵana sheshimderin qabyldaıdy», dedi Gúlnar Jumanova.
Aıta keterligi, Quran men Súnnette jazylǵan ýaǵyzdar men nusqaýlar ómir men densaýlyqtyń qundylyǵy týraly aıtady. Muhammed Paıǵambar: «Kóptegen adamda nemketti qaraıtyn eki qundylyq bar: densaýlyq pen bos ýaqyt», degen. Paıǵambar salamatty ómir saltyn ustanýǵa, túrli derttiń aldyn alýǵa shaqyrdy, qandaı dert kezinde qaı dárini ishý kerektigin túsindirdi. Hadısterdiń birinde: «Emdelmeıtin aýrý joq, tek qarttyqtyń ǵana emi joq» delingen. Sondyqtan dertti emdeıtin, qarttyń jasyn uzartatyn ekpeni saldyrǵan abzal.
Alaıda antıvakserler óz áreketterinde dinniń atyn jıi jamylady.
«Halyqtyń kópshiligi ózderin dindarlar dep sanaıdy, olar úshin dinı senimder shynaıy. Antıvakserler muny óz isterine paıdalanady. Olar dinı senimder arqyly ózderiniń málimdemelerin, joramaldaryn, kúmándaryn, úreılerin kúsheıtedi, dáleldeıdi, aqtaıdy. Basqasha aıtqanda, olar dinniń bedelin óz isterine paıdalanady», dedi teolog.
Ol sondaı-aq jahandyq pandemııa kezinde máseleniń mánin túsiný úshin mamandarǵa júginý qajettigin, din isinde de osy úrdis adastyrmaıtynyn alǵa tarta kele, Quran men Injilden úzindiler keltirdi: «Eger sizge bireý sýyt habar jetkizse, onda eshkimge zııan keltirmeý jáne jasaǵan isińizge ókinbeý úshin onyń shynaıylyǵyn bilýge tyrysyńyz». (Quran 49: 6 (Bólmeler). «Bilmegenińizdi biletin bilim ıelerinen surańyz» (Quran. an-Nahl / Aralar 16:43). «Rasynda, bilimsizder óz áreketterimen ózgelerdi adastyrady» (Quran. Ál-An’am / Tamaq 5:119).
«Bizdiń teologter – aqyldy, saýatty, bilimdi adamdar. Olar máseleniń mánin túsinedi. О́zderiniń densaýlyǵy men ál-aýqatyn, sondaı-aq jaqyndarynyń amandyǵyn saqtaýǵa múddeli. Olar qalyptasqan jaǵdaıdy durys túsinedi ári adamdardyń denderiniń saý, tolyqqandy ómir súrýleri úshin ekpe alýǵa shaqyrady. Teologter mamandarǵa, dárigerlerge senedi. Biz – zaıyrly memleketpiz, ıaǵnı memleket dinnen bólingen. Sondyqtan olar biriniń isine biri aralaspaıdy. Biraq memlekettiń de, dinniń de múddesi ortaq. Ol – halyqtyń ómiri men densaýlyǵy», deıdi dintanýshy.
Spıker Muhammed Paıǵambar kezinde vaksına bolmaǵan, sondyqtan Quranda jáne Súnnette vaksınalanýǵa naqty tyıym nemese qoldaý aıtylmaǵan deıdi. Osy brıfıngti paıdalana otyryp, almatylyq dintanýshy vaksınalanýǵa qatysty sharıǵat erejeleri, ıslamdyq pátýa týraly baıandady.
«20 276 pátýasy bar Saýd sheıhy Abdýl-Azız Ibn Baazdyń ımmýndaý men vaksınalaný týraly qaýlysy bar. Jalpy maǵynasyna kelsek, vaksınalaný – bul aýrýlardan qorǵanýdyń bir túri. Sondyqtan derttiń nemese kez kelgen epıdemııanyń aldyn alýdyń paıdasy zor», dep túsindirdi dintanýshy. Iаǵnı sharıǵat erejeleriniń biri – qaýiptiń aldyn alý qajet. Sondyqtan ımmýndaýdy júrgizgen jón, óıtkeni vaksınalanýdyń paıdasy kóp. Demek ekpe saldyrý óte qajet. Dintanýshy BAÁ, Túrkııa, Malaızııa sııaqty musylman elderinde koronavırýsqa qarsy vaksına ýlema pátýasynyń ruqsatymen júrgiziletinin atap ótti. Mysaly, Saýd Arabııasy vaksınalaýmen qamtý boıynsha álemdegi eń joǵary elderdiń biri jáne atalǵan el úkimetiniń ótinishi boıynsha Mekkege qajylyqqa qatysýshylardyń barlyǵyna COVID-19 vaksınasy mindetti bolyp sanalady.
«Bizdiń elimizde kóp jyldar boıy Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń pátýasy qoldanysta. Onyń ókilderi ıslamda adam ómiri men densaýlyǵynan artyq qundylyq joq, sondyqtan árkim óz densaýlyǵyna erekshe nazar aýdarýy kerek deıdi. Alla taǵala «Baqara» súresiniń 195-aıatynda: «О́z qolyńmen ólimge ushyrama», deıdi. Alla Elshisi (oǵan Allanyń ıgiligi men sálemi bolsyn): «Emdelińder, Alla qandaı aýrýdy jiberse de, shyndyǵynda, emin de birge jiberdi» delingen, dedi dintanýshy.
G.Jumanova «aýyryp em izdegenshe aýyrmaıtyn jol izde» degendi basa aıtty. Sondyqtan ár adam dertti emdeý men onyń aldyn alý joldary týraly oılanýy tıis.
«Sharıǵat zańy vaksınaǵa ruqsat beredi. Bizdiń elde jáne álemde epıdemııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna baılanysty ımmýndaý shuǵyl túrde qajet. Sondyqtan QMDB turǵyndardy densaýlyqtary men ómirlerin saqtap qalý úshin vaksınalanýǵa shaqyrady. Islamda, basqa dinderdegideı, máseleniń mánin túsiný úshin mamandarǵa júginý ádetke aınalǵan. Islam dini medısınaǵa únemi qoldaý bildiredi. Alla taǵala ómir súrý men densaýlyqty baǵalaýdy jáne qorǵaýdy buıyrdy, áreketsiz qalmaı jáne Allanyń qalaýyna sený kerek. Allanyń qalaýy – adamdardyń deniniń saý bolýy, al basty áreket – ekpe saldyrý. Sonda ǵana ózimiz de, elimiz de qaýipsiz bolady», deıdi teolog.
Dintanýshy din máselesinde adamdar arasynda vaksınalaý taqyrybyna qatysty eshqandaı alalaýshylyq bolmaýy tıis dep sanaıdy.