– Basty ustanymymyz, deıdi jetisýlyqtar
Jetisýdyń ásem tabıǵaty kóktemniń shyraıly shaǵymen odan beter túrlenip, Jer-ana alqyzyl gúlmen kómkerilip, ýyz shaqqa ulasqan. Aınalada bereke men birlik týy jelbirep, eńbek pen dostyqtyń kúıi shertilýde. Osy shaqta Taldyqorǵan qalasynyń shyǵysyndaǵy Dostyq úıinde Qazaqstan halqynyń birligi kúnine oraı “Birligimiz – baqytymnyń bastaýy” taqyrybynda qazaq halqymen taǵdyrlaryn baılanystyrǵan ulttar men etnos ókilderi bas qosyp, búgingi shýaqty merekeniń aýqymyn aıqyndaı tústi.
Oblystaǵy “Vıdergebýrt” nemis qoǵamdyq birlestiginiń basshysy Vladımır Molodsov 1 Mamyr merekesiniń ózge merekelerden ózgesheligin ortaǵa saldy. Elbasynyń Joldaýynda halyqtyń birligin, tatýlyǵyn nyǵaıtý – basty maqsat ekendigi atap kórsetilse, búginde oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy naqty baǵdarly jumystarymen ony dáleldep keledi. Máselen, nemisterdiń qoǵamdyq birlestigi 1992 jyldan beri nemis mádenıetin jańǵyrtý, saqtaý jáne damytý, týǵan tili men dástúrin, salttary men ádet-ǵuryptaryn oqyp-úırený, taǵy basqa jumystarǵa qoldaý kórsetip, birliksiz is bitpeıtinin dáleldep keledi, dedi ol óz sózinde.
Qazaqstandyq nemisterdiń qart adamdar klýby halyq dástúrlerin qunttaıdy jáne ony jas urpaqqa jetkizýdi dástúrge aınaldyrǵan. “Seniorenklub” klýby óz dostaryn Nemis úıinde qabyldap, dastarqan basyndaǵy ystyq kofe men jyly peıildegi áńgime – dúken qurý asa bir jaǵymdy is. Osy sátte ótken eske alynyp, óleńder oqylyp, ánder shyrqalatyny da bar.
Kóbine ardagerler sonaý surapyl jyldardaǵy qazaq halqynyń ózderine degen iltıpatyn, dostyq peıilin jas urpaq sanasyna sińirip, jaqsylyqqa jaqsylyq jasaý qajettigin aıtyp otyrady. Qazaq halqynyń tilin bilý, dástúr-mádenıetin syılaýdy qalyptastyrý da negizgi boryshymyz, dedi birlestik basshysy.
Oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary, hatshylyq meńgerýshisi Ǵabıt Tursynbaı 1 Mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi merekesi tatýlyq pen berekeniń uıytqysy, ári ortaq shańyraqtyń beriktiginiń beınesi sanalatynyna toqtaldy.
“Yntymaq, birlik, kelisim, eń asyl baqyt el úshin” degendeı, Jetisý óńiriniń turǵyndary da merekeni kóterińki kóńil-kúımen qarsy alýǵa daıyndyq ústinde ekendigine ekpin berildi. Jyl saıyn etnomádenı birlestikter oblys ortalyǵynda ótetin “Dostyq” festıvaliniń jáne saltanatty sherýdiń bastaýshysy bolady. Osy kúni Dostyq úıinde halyq shyǵarmashylyǵynyń deńgeıin kóterý arqyly kórkemdik dárejesi joǵary, rýhanı-estetıkalyq tárbıesi mol án-bı ónerin halyq arasyna keńinen nasıhattap, jandandyrý, talantty jastardy anyqtap, bolashaqtaryna jol ashý maqsatynda “О́nerim – ómirim” atty vokaldy-horeografııalyq baıqaý ótedi. Baıqaýǵa óńirdiń túkpir-túkpirinen shyǵarmashylyq toptar qatysyp, ónerlerin ortaǵa salady. Onda júldeli oryn alǵandar 1 Mamyr kúngi sherýden soń bastalatyn “Dostyq festıvali” konsertinde qurmetti qonaq, Qazaqstannyń halyq ártisi Lakı Kesoglýmen bir sahnada shahar turǵyndary men qonaqtaryna óz ónerlerin usynady dep kútilýde. Osyǵan oraı Assambleıa músheleri men hatshylyq qyzmetkerleri mádenı sharany óz deńgeıinde ótkizý úshin jumyla jumys jasaýda, dedi atqarylatyn mádenı sharalar jaıly oı bólisip.
Sonymen qatar, 15 mamyr kúni álemniń damyǵan elderinde BUU Bas Assambleıasynyń quryltaıshylyǵymen Halyqaralyq otbasy kúni atap ótiletini belgili. Oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Dostyq úıinde bıylǵy jyly IV ret ótkiziletin oblystyq “Ortaq shańyraq aıasynda” festıvaline daıyndyq qyza túsken. Bul shara otbasy jylýy men tatý da jarasymdy ómir súrýdiń urpaqtar sabaqtastyǵy arqyly jalǵasyn tabatyn ózara túsinistiktiń jarqyn mysalyn kórsetetinin de aıtqan abzal.
Elimizdegi táýelsizdik nátıjesinde túrik halqy da kóptegen tabystarǵa qol jetkizdi. Birlik pen etnosaralyq kelisimdi saqtaýdy nasıhattaý – óńirdegi túrik mádenı ortalyǵynyń kóp qyrly qyzmetiniń basty arqaýy. Olar oblystyq Assambleıanyń jumysyna belsene aralasyp, jergilikti bılik organdarymen birlese jumys atqaryp, “qazaqstandyq qoǵamda turaqtylyqty saqtaýǵa, etnosaralyq dostyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan”, dep sanaıtynyna kóz jetkizilýde. Osy oraıda oblystyq máslıhattyń depýtaty G.Kasanov bastaýymen ómirge kelgen irgeli ister óz aldyna.
Qazaqtar men orystar úsh ǵasyr boıy bir-birimen qoıan-qoltyq aralasyp, osynyń ózi uqsas belgilerdiń qalyptasýyna iz salǵany aıan. Eki halyqtyń tarıhı – rýhanı – adamgershilik jaqyndasýy júzege asty deýge bolady. Slavıan dástúrlerin, ádet-ǵuryptaryn saqtaý jáne damytý, ulttyq sana-sezimdi tárbıleý, etnosaralyq qatynastardy, tildi úılesimdi damytý qajettigi óńirde orys ortalyǵyn qurýǵa ıtermeledi. Taldyqorǵan oblystyq orys mádenı ortalyǵy 1992 jyly maýsymda ashyldy. Olar mádenıet pen tildiń ózindik jarqyn merekelerin sheber uıymdastyrǵan. Ortalyq músheleri 1 Mamyr kúnine dostyqtyń týyn joǵary ustap, án men jyrdan shashý shashady.
Taldyqorǵandaǵy “Avıv” evreı mádenı ortalyǵy balalar men jastar arasyndaǵy dramalyq úıirme jumysymen keńinen tanymal. “Jyljymaly evreı kitaphanasy” rýhanı kómek kórsetedi. Munda tarıh jáne fılosofııa, salt-dástúrler jáne balalar ádebıeti jalyqpaı terip-jınaqtalypty. Desek te, jyl saıyn bir keletin birlik merekesiniń olar úshin de mańyzy zor ekendigi aıtylyp, is-sharalar aýqymy belgilendi.
Búginde jetisýlyq qarashaı-balqarlar mádenıetine qurmetpen qarap, tilderi, dástúrleri men salttaryn saqtaý máselelerimen tereń aınalysýda. Elimizge taǵdyr tálkegimen kelgen etnos ókilderi osynda turaqtady. Sóıtip, Qazaqstan olardyń Otanyna aınaldy. Jergilikti halyq taǵdyr tezine túsip, qýǵynǵa ushyraǵandardyń aıaǵynan tik turyp ketýine kómektesip, baspana, urpaq ósirýde qolushyn sozdy. Sol bir qıyn kezdegi meıirim men jylylyǵy úshin olar qazaqtarǵa asa qurmetpen, týysqandyq sezimmen qaraıtynyn ortalyq músheleri óz áńgimelerine arqaý etti.
Qarashaı-balqar “Mıngı-Taý” aımaqtyq qoǵamdyq birlestik belsendileri osy bir biregeı halyqtyń mádenıetin, tilin, dástúrin saqtaý úshin kóp ister atqaryp kele jatqandyǵy basqosý barysynda anyq ańǵaryldy.
Qazaq jáne ózbek halqy birneshe ǵasyrlar boıy bir-birimen aýyly aralas, qoıy qoralas ómir súrýde. Bizderdi tarıhı kúrdeli oqıǵalar ǵana emes, mádenıettiń ortaqtyǵy da tyǵyz baılanystyryp otyr. Eki halyqtyń taǵdyry bir-birimen bite qaınasyp ketkeli qashan, deıdi áńgime arasynda Assambleıa hatshylyǵynyń bas mamany Janna Orazǵalıeva.
Almaty oblysynyń aýmaǵynda – Taldyqorǵan, Qapshaǵaı qalalary, О́tegen batyr kentinde ýkraın mádenıeti festıvaldary jyl saıyn uıymdastyrylsa, “Charovnısa” ansambli, hor ujymy jumys istep, merekege ónerlerin tartý etedi.
Taldyqorǵan qalasynda “Týǵan tel” tatar mádenı ortalyǵynyń ókilderi qoǵamdyq kelisim men birliktiń bastaýy – ultaralyq dostyq qatynasty nyǵaıtý, ata-baba dástúrin, ana tilin saqtaý sııaqty mindetter ózderiniń basty maqsattary ekenin aıtyp, yntymaq merekesi qarsańynda “Aınalaıyn” balalar úıine ýaqytsha ornalastyrylǵan tasqynnan zardap shekken qyzylaǵashtyq balalarǵa qaıyrymdylyq sharalaryn kórsetse, ortalyq ónerpazdary ónerlerimen tánti etti.
Ulttyq kıimderi boılaryna jarasqan ár etnos ókilderiniń kóńil-kúıleri halqymyz birliginiń yrys-berekemiz ben baq-dáýletimizdiń qaltqysyz kepilindeı kórindi. Kógildir Týymyz da bıikte jelbirese, aq kógershindeı pák dostyq nıet ornyqqanyn da pash etti. Sondaı-aq, ár shańyraqqa baqyt qusy uıa salsa degen nıetpen órildi.
“Otanymyz – Qazaqstan jasaı bersin!” degen tilek ár júrekte jańǵyryp, oǵan jetkizetin yntymaqtyń ýyǵyn bekitýge bel býylǵany anyq ańǵaryldy.
Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.
Sýrette: birlikti baqyttyń bastaýyna balaǵan etnomádenı birlestikter músheleri mereıli merekede bas qosty.