Tastaı berik, gúldeı názik adamzat balasynyń basyna tıgen pandemııa soqqysy qanshalyqty eseńgiretip jiberse de, álem birtindep es jınap, óziniń kúsh-jigeriniń sarqylmaǵanyn, Jer sharynda áli talaı jarqyn sátter bolatynyn dáleldeı bastady.
Byltyr indettiń alǵashqy ekpinimen toqtap qalǵan Tokıo olımpıadasy bıyl dúbirlep ótip, tarıh qoınaýyna ketti. Sol sııaqty Dýbaıda ótýi tıis bolǵan «EKSPO-2020» kórmesi de aldaǵy qazan aıynan bastap keler jyldyń naýryz aıynyń sońyna deıin adamzattyń shyǵarmashylyǵyn, ınnovasııalaryn, progresi men mádenıetin tanytatyn pandemııa kezeńindegi eń iri jahandyq jıyndardyń biri bolmaq. Mine, osylaı Jer betindegi jasampaz tirshilik eń bir kúrdeli kezeńde de jalǵasa bermek.
Al elimizde karantındik shekteýler qaýipsizdikti qamtamasyz etýden buryn, qaı jerde de qadamymyzdy shekteýge ulasyp bara jatyr ma degen oıǵa qalǵandar barshylyq. Sebebi qalalarda biraz ýaqyt boıy senbi, jeksenbi kúnderi qoǵamdyq kóliktiń júrýine ruqsat berilgen joq. Saýda ortalyqtarynyń da qyzmeti shekteldi. Biraq paradoks deýge de bola ma, jumys kúnderi yǵy-jyǵy tolǵan avtobýstarda da, túrli qyzmet kórsetý nysandarynda da, jabyq ǵımarattarda da tolymdylyqty 50 paıyzǵa ǵana saqtaý talaby oryndalmaǵanyna dúıim jurtshylyq kýá. Sodan da bolar, el ishinde «bul vırýs demalys kúnderi elmen birge demalady eken» degen qyjyrtpa sóz de tarady. Áleýmettiń áleýeti álsiredi.
Jýyrda almatylyq kásipkerler demalys kúnderiniń birinde jumys isteýge ruqsat suraǵan bolatyn. О́ıtkeni shahardaǵy 150 myńǵa jýyq jeke kásipkerlerdiń basym bóligi demalys kúnderi engizilgen lokdaýnǵa baılanysty tabystarynyń jartysynan qaǵylǵanyn jetkizdi. Bul ásirese bazarlar men saýda oryndaryna qatysty kep.
Mine, osy jaǵdaılardy esepke alǵan bolar, apta ortasynda el aýmaǵyndaǵy koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń sheshimimen karantın shekteýleri edáýir jeńildetildi. Qoǵamdyq kólikterdiń qozǵalysyna senbide ruqsat beriletin boldy. Eń bastysy, Ashyq júıesin qoldanýshy bıznes nysandaryna tún ortasyna deıin jumys isteýge jol ashylmaq. Sondaı-aq bilim berý salasyndaǵy qyzmetkerlerdi tolyǵymen vaksınalaý da offlaın formatta bastalatyn jańa oqý jylynyń qaýipsizdigin jan-jaqty qamtamasyz etýdi kózdeıtini anyq.
Munyń barlyǵy, pandemııa kezeńindegi qaýipsizdiktiń ortaq maqsat, ortaq múdde ekenin kórsetedi. Iаǵnı azamattar vaksına alýdyń qoǵamnyń medısınalyq qaýipsizdigine ǵana emes, áleýmettik-ekonomıkalyq qaýipsizdigine de qosar úles ekenin sanaly túrde baǵamdaıtyn kezeń týdy. Bul úshin eń basty qajettilik – qoǵamnyń ózara túsinistigi. Bul otbasylyq deńgeıden bastap halyqaralyq dárejege deıin pandemııa problemalaryn birge kúresý arqyly jeńýge bolatynyn túsiný. Buǵan mysal retinde «Ekspo-2020» kórmesin uıymdastyrýshylardyń YouGov-pen birlesip ótkizgen saýaldama barysynda COVID-19 týǵyzǵan álemdegi túbegeıli ózgerister kontekstinde adamdardyń kóńil-kúıi men sezimin zertteýin aıtýǵa bolady. Bul zertteýge 2021 jyly 24 elden 22 myń adam qatysqan eken. Saýaldama alynǵan tórt qazaqstandyqtyń úsheýi adamdar arasyndaǵy ózara túsinistiktiń pandemııa sııaqty jahandyq problemalardy sheshý úshin negizgi mańyzy bar dep sanaıdy. Álemde saýaldama alynǵandardyń 86 paıyzy da jahandyq problemalardy sheshý úshin elder birge jumys isteýi tıis dep esepteıdi. Al qazaqstandyqtardyń 50 paıyzy basqa elderden kelgen respondentter sııaqty kelesi onjyldyqta áleýmettik mádenı ártúrlilikke beıildilik jáne toleranttyq deńgeıiniń joǵary bolatynyna senetinin bildirgen. Sondaı-aq Qazaqstanda bolashaqta damytý úshin qaı salalar anaǵurlym basym bolatynyn anyqtaý barysynda, saýaldama alynǵandar «ekologııalyq ádildik» – qorshaǵan ortany qorǵaý zańyna qurmet; jastarǵa jańa múmkindikter jasaý jáne pandemııadan keıin álemde alǵa jyljý úshin mańyzdy qadamdar retinde halyqaralyq yntymaqtastyqty atap kórsetken. Sondaı-aq elimizdegi respondentterdiń 74 paıyzy ozyq tehnologııalar álem boıynsha qaýymdastyqtar qurýdy jalǵastyratynymen jáne adamdardy jaqyndastyrýǵa yqpal etetinimen kelisedi.
Budan shyǵatyn qorytyndy – oqý úshin de, ózińdi damytý úshin de, eńbek etip, kásip qylý úshin de barshaǵa ortaq jalǵyz mindet – vaksına alý. Iаǵnı pandemııany ózińe de, ózgege de zııan tıgizbeý degen parasatty paıymmen ǵana jeńýge bolady.