1 Mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi men dostyǵyn pash etetin aıtýly mereke. Sodan da búgingi táýelsiz elimizde saıası turaqtylyq pen ulttyq kelisim jáne yntymaqtastyq berik ornyqqan. Ashyǵyn aıtsaq, bizdiń elimizdiń osynaý basty baılyǵyna Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń sarabdal saıasaty arqasynda qol jetkizip otyrmyz.
Elimizdegi ulttar men ulystardyń dostyǵy men birligi, tatýlyǵy men yntymaǵy ózge elderge ónege bolarlyqtaı. Zamanynda qazaqtyń darhan dalasy qoǵamnan teperish kórgen kóptegen ulttarǵa pana, qamqor boldy. Sonyń nátıjesinde qazaq jeri baýyrlastar mekeni, dostyqtyń qutty uıasy atandy. Júrekteri jomart, alaqandary ashyq qazaqtar ózge ult ókilderimen bir ananyń balasyndaı ǵumyr keshýde. Oǵan Syr óńirindegi ondaǵan ult ókilderiniń júrekteri “Qazaqstan – meniń Otanym” dep soǵyp júrgeni aıqyn aıǵaq bolsa kerek. Syr aımaǵyndaǵy ulttar men ulystardyń tilin, ádet-ǵuryp, salt-dástúrlerin jańǵyrtý, etnosaralyq qarym-qatynasty nyǵaıtý baǵytynda aıshyqty sharalar ótkizý kún tártibinen túsken emes.
“Birlik bar jerde – tirlik bar”, “Yrys aldy – yntymaq” deıdi halyq danalyǵy. Tili basqa – tilegi bir, júzi basqa – júregi bir syrboıylyqtarmen Qazaqstan halqynyń birlik merekesi qarsańynda ashyq-jarqyn áńgimeleskenimiz bar. Endigi sóz kezegin solarǵa berelik.
Mark PODOLSKII, ardager-ustaz, Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi:
–Týǵan jerim – Ýkraınanyń Smela qalasy. Men 1947 jyldan beri Qyzylordada turamyn. Sodan da qazaq halqynyń turmysy men bolmysy maǵan etene tanys. О́zge ulttardan bólek qasıetterin aýyzǵa alsaq, aldymen eshkimdi jatsynbaıtyn baýyrmaldyǵy, qonaqjaılyǵy eske túsedi.
Jasyratyny joq, kezinde Ýkraınada qýańshylyq bolyp, asharshylyqqa ushyraǵan jurt jan-jaqqa kóshe bastady. Alla sátin salyp, biz Qyzylordaǵa qonys aýdardyq. Sóıtip, Syr óńiriniń óz balasy bolyp shyǵa keldim. Bir men emes, qazaq halqy taǵdyrdyń aıdaýymen pana izdegen qanshama ultqa qamqor qoldaryn sozdy deseńizshi.
Táýelsiz elimizde de ózge etnostarǵa degen qamqorlyq kemigen emes. Búginde ózge etnos balalarynyń bilim alýyna, qyzmet jasaýyna, bolmasa kásippen aınalysýlaryna eshqandaı kedergi joq. Bir ǵana Qyzylordanyń ózinde ondaǵan etnos ókilderi bar. Solardyń mádenıeti men tiliniń, salt-dástúrleriniń umytylmaýy úshin, ıaǵnı ózderiniń urpaqtaryna ata dástúrlerin nasıhattap otyrý úshin etnomádenı birlestikter josparly jumys jasaýda.
Sóz sońynda eldiń eldigi birlikte degim keledi. Bul oraıda bizdiń kún shuǵylaly táýelsiz Qazaqstanymyz ózge elderge úlgi-ónege bola alady.
Aleksandr ABANIN, oblystyq balalardyń quqyqtaryn qorǵaý departamenti dırektorynyń orynbasary:
– Maqtaǵanym emes, qazaq – sheshen halyq, dara halyq. Qazaǵymnyń árbir sózinde danalyq bar. “El ishi – altyn besik”, “Týǵan jeriń – tiregiń” deıdi halyq danalyǵy. Demek, el ishinde bolsań, jaý almaıtyny, óz besigińde zaman talabyna saı terbetiletiniń anyq. Keń baıtaq Qazaqstannyń Syr óńirinde dúnıege kelip, osyndaǵy oqý oryndarynyń birinde bilim alǵan orys ultynyń ókili, týǵan jerimniń perzenti retinde men de óz elimniń jetistikterine, tolaǵaı tabystaryna shyn nıetimmen qýanamyn. Mine, týǵan jerimnen taban aýdarmaı memlekettik qyzmettiń túrli salalarynda qyzmet atqaryp kele jatqanyma otyz jyldan asyp barady. О́zimniń qolymnan kelgeninshe kópultty memleketimizdiń ósip-órkendeýine, damýyna óz úlesimdi qosyp kelemin. Shynymdy aıtsam, ózimniń ulan-ǵaıyr qazaq jerinde ómirge kelip, keńpeıil halyq arasynda ǵumyr keship jatqanyma shúkirlik etemin.
Darqan minezdi, qonaqjaı qazaq jigitterinen dostarym da jeterlik. Qysylǵanda, qýanǵanda birge bolatyn, únemi qasymnan tabylatyn joldastarymdy ár kezde maqtan tutamyn. Aıtqandaı, qazaq otbasymen qudandaly bolyp, kelin túsirip otyrǵan jaıymyz bar. Demek, endi biz qudaı qosqan týyspyz, urpaǵymyzdyń boıynda orys pen qazaqtyń qany qatar aǵatyn baýyrlarmyz. Jalǵyz men emes, osynda turatyn san túrli ulttar tatýlyq pen dostyqtyń kýágerleri ekeni kúmánsiz.
Lev KIM, derbes zeınetker:
– Qaı kezeńde de tatýlyq pen dostyqty adamzat balasynyń altyn qazynasy dep baǵalaımyz. Bul – barsha ult pen ulystyń qaperindegi qaǵıda.
Kezinde qazaq jerine taǵdyrdyń jazýymen san túrli ulttar qadam basty. Darqan peıildi qazaq baýyrlarymyz eshqaısysyn jatyrqaǵan joq. Tórinen oryn, dastarqanynan dám usyndy. Sol kezdegi solaqaı saıasattyń saldarynan Qıyr Shyǵysty meken etken koreı ulty Qazaqstannyń Jetisý jáne Syr ólkelerine keldi. Meniń ata-anam Shıeli aýdanyndaǵy “Avangard” ujymsharyna qonystandy. Jergilikti jurtpen qoıan-qoltyq sińisip, birge týǵan baýyryndaı aralas-quralas boldy. Eńbekten zeınet taýyp, jumysqa belsene aralasty. Urpaq ósirdi. Olardyń boıyna tatýlyqtyń dánin egip, atadan qalǵan dástúrdi boıyna sińirdi.
Men Qazaqstanda dúnıege keldim. Osy jerde óstim, bilim aldym, eseıdim. 1969 jyly Reseıdiń Perm qalasyndaǵy Aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn ınjener-mehanık mamandyǵy boıynsha támamdaǵannan keıin týǵan jerge qaıta oraldym. Aldymen 1971-1973 jyldar aralyǵynda qurylys materıaldary kombınatynda túrli qyzmetterde boldym. Al 1973 jyldan on eki jyl boıy oblystyq komsomol, kásipodaq uıymdarynda jumys jasadym. Al odan keıin jeti jyl kóleminde Syrdarııa aýdandyq partııa komıtetinde ekinshi hatshy qyzmetin atqardym. Qyzylorda aımaqtyq máshıne-synaý stansasynda, oblystyq ákimdikte eńbek jolymdy jalǵastyrdym. О́tken jyly oblystyq jolaýshylar kóligi, avtomobıl joldary basqarmasynyń bólim bastyǵy qyzmetinen eńbek demalysyna shyqtym. Qaı qyzmette júrsem de týǵan eldiń kórkeıýine, halyqtyń turmys-tirshiliginiń jaqsarýyna óz úlesimdi qostym dep bilemin.
Azııa qurlyǵyn meken etken qazaq pen koreı halyqtarynyń turmys-tirshiliginde kóptegen uqsastyqtar bar. Alǵashqysy – jasy egde kisilerge qurmet kórsetetinimiz. Koreı ultynda da úlkenniń aldynan kese-kóldeneń ótpeý, olardyń aqylyna qulaq asý sekildi asyl qasıetter kezdesedi. Ony adamgershiliktiń baǵa jetpes baılyǵy sanasaq, artyq emes. Odan keıingi uqsastyǵymyz – salt-dástúrimizde. Bizdiń halyqta da kelgen qonaǵyna tórden oryn beretin qonaqjaılyq qasıet bar. Tipti, jergilikti ult ókilderimen qyz berip, kelin alyp, qudandaly bolyp jatqan jaıymyz bar.
Sóz sońynda aıtarym, dúnıe júzindegi adamzat balasy tatýlyq pen dostyqty baǵalaı bilse deımin. Bul – beıbitshiliktiń, tynyshtyqtyń jáne jaıma-shýaq ómirdiń basty kepili. Osy oraıda, Qazaqstannyń ulttar dostyǵy baǵytynda atqaryp jatqan izgilikti isterin ózgelerge úlgi etip kórsetýge bolady.
Erkin ÁBIL, QYZYLORDA.