Jańa dáýirdiń kemel kelbeti

Bizdiń qoǵamda Elbasynyń jyl saıynǵy Joldaýynan jaqsy jańalyqtar kútý, qoǵamnyń damýynda ońtaıly ózgeristerge qadam jasalatyndyǵyna senimmen qaraý dástúri qalyptasqan. Bıylǵy Prezıdent Joldaýy da bolashaqqa degen senim uıalatatyn naqty josparlar men kemel keleshektiń negizin anyqtaıtyn basty qujat bolyp otyr.

Bizdiń qoǵamda Elbasynyń jyl saıynǵy Joldaýynan jaqsy jańalyqtar kútý, qoǵamnyń damýynda ońtaıly ózgeristerge qadam jasalatyndyǵyna senimmen qaraý dástúri qalyptasqan. Bıylǵy Prezıdent Joldaýy da bolashaqqa degen senim uıalatatyn naqty josparlar men kemel keleshektiń negizin anyqtaıtyn basty qujat bolyp otyr.

«Qazaqstan joly – 2050: bir maq­sat, bir múdde, bir bolashaq» dep atalatyn bıylǵy Joldaýda qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty, stra­­tegııasy «Qazaqstan-2050» baǵ­dar­lamasyn júzege asyrýdaǵy negizgi min­detter anyqtalyp, Qazaq elin álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosýdaǵy basty josparlar men atqa­rylýy tıis sharalar aıqyndalǵan. Mu­ny el bo­la­shaǵynyń tutqasyn nyq us­taýǵa ja­salǵan senimdi qadam deý kerek.

Joldaýda Elbasymyz «Qazaq­stan-2050» Strategııasyn júzege asy­rý­­dyń eń negizgi eki kezeńine toqtaldy. Onyń birinshi kezeńi – 2030 jylǵa deıingi ın­­dýs­trııalyq damý; ekinshisi – 2030-2050 jyl­dar aralyǵyndaǵy ǵylymı ınnovasııa men «jasyl ekonomıka» qaǵıdalaryna negiz­delgen ornyqty damýdy júzege asyrý.

Elbasynyń Joldaýyn ha­lyq­qa memlekettiń maqsattary men min­detterin, josparlaryn túsindiretin basty qujat dep qaraǵan durys. Jol­daýda máńgilikti murat etken Qazaq eli úshin keleshek jańa dáýir­diń kemel kelbeti aıqyndalǵan. Bul ázirge bizdiń muratymyz ǵana bol­ǵa­nymen, ony júzege asyrýdyń bar­lyq múmkindikteri elimizde bar ekendigine ózimiz túgili, básekeles syrt memleketterdiń de kóz jetkize bastaǵan jaıy bar. «Qazaqstan-2030» Strategııalyq baǵdarlamasynyń sátti júzege asyrylýy buǵan aıqyn dálel bola alady. Endigi meje – álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna ený.

Atalǵan josparǵa sáıkes bizdiń elimiz ekonomıkada ishki jalpy ónimniń jyl saıynǵy ósimin 4 paıyzdan kem qylmaýdy, ınvestısııa kólemin 18 paıyzdan ishki jalpy ónimniń 30 paıyzyna deıin ulǵaıtýdy, Qazaqstannyń eksporttyq áleýetindegi shıkizattyq emes ónimniń úlesin 70 paıyzǵa deıin arttyrýdy kózdeıdi. Qazir shaǵyn jáne orta bıznes Qazaqstannyń ishki jalpy óniminiń 20 paıyzyn óndiretin bolsa, 2050 jylǵa qaraı bul kórsetkish 50 paıyzǵa deıin kóterilmek. Bul elimizdi birte-birte syrtqy ekonomıkalyq táýeldilikten qutqarýǵa jol ashpaq. Sonymen qatar, 2050 jylǵa deıin elimizdiń ishki jalpy ónim kólemin jan basyna shaqqanda 13 myń dollardan 60 myń dollarǵa deıin arttyrý josparlanǵan. Iаǵnı, qazirgiden 4-5 ese artyq degen sóz. Mu­nymen qosa, josparǵa alynǵan maq­sat­tardy ońtaıly júzege asyra alatyn bolsaq, qazaqstandyqtardyń ómir súrý uzaqtyǵy 80 jasqa deıin ulǵaıyp, Qazaqstan medısınalyq týrızmniń je­tekshi eýrazııalyq or­ta­lyqtarynyń biri­ne aınalmaq.

Abaı atamyzdyń isti qalaı aıaqtal­ǵanynan emes, qalaı bastalǵanynan ta­nımyz degen tamasha sózi bar. Qazaq eliniń búgingi bastamasyna qarap, onyń kemel bolashaǵyn tanýǵa bolady. Bul jolǵy Joldaý jarqyn bola­shaqqa aparar jaqsy isterdiń zor basta­masy ekeni kúmánsiz. Joldaýda «Qazaqstan-2050» – Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol ekendigi aıtylǵan.

Máńgilik El bolýdyń murattaryn aıshyqtaýda, Máńgilik Eldiń kemel kel­betin qalyptastyrýda sheshilýi tıis negizgi máseleler men jeti mindet Pre­zı­dent Joldaýynyń negizin quraıdy. Eń basty birinshi mindet – ınnovasııalyq ın­dýstrııalandyrý. Elimizdegi óndirýshi sektorlar tıim­di­ligin arttyrý. Shıkizat óndirý men óńdeýdiń jańa tájirıbelerin jetil­dirý. Geologııalyq barlaý salasynda álemdik naryqqa shyǵý. Bular alǵashqy besjyldyqta júzege asyrylýy tıis sharalar retinde atap kórsetilgen.

Odan keıingi besjyldyq pen kezeńderde mobıldi, mýl­tı­me­dııalyq, nano jáne ǵaryshtyq tehnologııalar, robot tehnıkasy, gendik ınjenerııa salalaryn damytý, bolashaqtyń energııasyn izdeý men ashýdyń negizin salý mindetteri tur. Sonymen qatar, memleket jumysynyń negizgi bóligi Qazaqstan bıznesin, ıaǵnı shaǵyn já­ne orta bıznesti damytýǵa baryn­sha qolaıly jaǵdaı jasaý, ǵylymdy eko­nomıkalyq damýdyń negizine aınaldyrý máselelerin sheshý josparlanǵan.

Ekinshi mindet – Qazaqstannyń agro­­ónerkásip keshenin ınnovasııalyq ba­ǵytqa túsirý. Iаǵnı, aýyl sha­rýa­­shylyǵyn zamanaýı tehnologııa­lardy engizý arqyly damytýdy qolǵa alý. Elimizde aýylsharýashylyq ónim­derin óndirýge zor múmkindiktiń bar ekenin eskersek, ónim óndirýde úl­ken jetistikterge qol jetkizýge bo­latyndyǵyna senemiz. Aýyl sharýa­shylyǵyna jańa tehnologııalardy, álemdik standarttardy engizip, ónimdilikti úzdiksiz arttyrý – basty mindetterdiń biri. Joldaýda muny júzege asyrý úshin jerdi tıimdi paıdalanýǵa bóget jasaıtyn barlyq kedergilerdi joıý, fermerlerdiń qar­jy naryǵyna deldalsyz tikeleı shy­ǵa alýyna múmkindik týdyrý, ne­sıe­­len­dirilýdi qolǵa alý kerektigi aıtylǵan.

Úshinshi mindet – Qazaqstan ǵyly­my­nyń áleýetin arttyrý. Iаǵnı, ǵy­lymdy ınnovasııa men ekonomıkanyń, ónim alý men tabıǵat resýrstaryn paı­dalanýdyń negizgi kózine aınal­dyrý. Sebebi, ǵylymsyz tehnologııa­da ónim óndirýdiń, energııa kózderin paıdalanýdyń jańa ádisteri de júzege aspaıdy. Sondyqtan ǵylymnyń áleý­etin arttyrý qarqyndy damýymyzdyń kepili bolmaq. Bul – álemdik tájirıbede dáleldenip kele jatqan úderis.

Tórtinshi mindet – ınfra­qury­lymdyq úshtaǵan: aglomerasııanyń, kóliktiń, energetıkanyń damýyn qam­tamasyz etý. Aglomerasııa – eldi me­kenderdi biriktirý, jınaqtaý. Halyq pen ınvestısııanyń shoǵyrlanǵan iri ortalyqtaryn qalyptastyrý. Ǵylym men tehnıkanyń sońǵy jetistikterin paıdalaný arqyly qol jetkiziletin ekonomıkanyń ustyny bolyp tabylady.

Kólik ınfraqurylymy – ın­dýs­trııa­lyq ekonomıka men qoǵamdyq ómir­diń tamyryna qan júgirtetin júıe. Bul elimizde qarqyndy júze­ge asyrylýda. Elimiz «Astana – Qa­ra­ǵandy – Almaty», «Astana – Pav­lo­dar – О́skemen», «Almaty – Qap­sha­ǵaı – О́skemen» avtojoldaryn sa­lýdy bastady. «Batys Eýropa – Ba­tys Qytaı» dáliziniń qurylysy da aıaq­talýǵa taıaý, Parsy shyǵanaǵyna shyǵý úshin Túrkimenstan men Iranǵa temirjol tartyldy. Qazir uzyndyǵy 1200 shaqyrym bolatyn «Jezqazǵan – Shalqar – Beıneý» jańa temirjoly salynyp jatyr, ony 2015 jyly aıaqtaý kózdelgen. Osynyń barlyǵy – kólik ınfraqurylymyn damytý baǵytynda memleket tarapynan qolǵa alynyp, júzege asyrylyp jatqan iri jobalar.

Energetıka – HHI ǵasyr úshin álemdik deńgeıdegi asa iri máselelerdiń biri. Dúnıejúzinde energetıkalyq tapshylyq jahandyq problemaǵa aınalyp otyr. Elimiz úshin muny sheshýdiń basty jospary Joldaýda naqty aıtylǵan. Ol jańa munaı óńdeý zaýytyn salý jáne elimizdegi baı ýran ónimin tıimdi paıdalaný, el ekononmıkasyna qyzmet etkizý úshin atom elektr stansasyn salý. Bul energetıkalyq táýelsizdikke qol jetkizýde tıimdi bolmaq. Atalǵan jos­par – elimizdiń jarqyn bolashaǵy úshin, energetıkalyq muqtajdyqqa táýeldi bolyp qalmas úshin qolǵa alynǵaly otyrǵan sharýa. Ol Qazaqstannyń ke­mel keleshegine, ekonomıkalyq, ener­ge­­tı­kalyq damýy­na qyzmet etpek.

Besinshi mindet – shaǵyn jáne orta bıznesti damytý. Bul Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń qýatty ekonomıkalyq negizi bolmaq. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý ishki jalpy ónimdi óndirýdi 20 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin kóterýde asa mańyzdy. Munyń elimizdi syrtqy ekonomıkalyq táýeldilikten qutqarýdaǵy róli zor. Memlekettiń ekonomıkalyq qýatyn arttyrady. Jalpy, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qoldaý kórsetýdi Elbasymyz barlyq baǵdarlamalar men strategııalyq josparlarynda únemi aıtyp keledi. Mundaı isti qarqyndy jalǵastyrý – kemel keleshek kepildikteriniń biri. Elbasy Joldaýynda «Strategııa – kúnnen-kúnge, jyldan-jylǵa elimizdi, qazaq­stan­dyqtardyń ómirin jarqyn ete túsetin naqty praktıkalyq ister baǵ­darlamasy. Biraq naryqtyq jaǵ­daıda aspannan nápaqa kútpeı, tıimdi eńbektený kerektigin árkim-aq túsinýi tıis. Memlekettiń mindeti – osyǵan bar­lyq jaǵdaıdy jasaý», dep naqty aı­typ ótken. Shaǵyn jáne orta bız­nes­ti damytýdyń negizgi kiltteriniń biri – eńbek etý, Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qo­ǵamyna qadam jasaý. Memleket oǵan bar múmkindikterdi týdyrmaq.

Altynshy mindet – qazaq­stan­dyq­tardyń áleýetin ashatyn jańa múm­kin­dikter jasaý. Iаǵnı, Joldaýda josparǵa alynǵan bul másele qoǵamdyq resýrs – aza­mattardyń densaýlyǵyn, bilimin jetil­dirýmen baılanysty. Munda bilim berý deńgeıin jetildirý, mektepke deıingi bilim­men qamtýdy 100 paıyzǵa jetkizý, halyqqa medısınalyq-sanıtarlyq kó­mek kórsetý júıesin damytýdy qolǵa alý josparlanǵan. Sonymen qatar, Joldaýda jalpyqazaqstandyq mádenı saıasattyń tujyrymdamasyn ázirleý qa­jettiligi atap kórsetilgen. Mádenı men­taldilik, memlekettik tildi ári qaraı damytý, ony ulttyń uıytqysyna aınaldyra bilý qajettigi de basty nazarǵa alynǵan.

Elbasy Joldaýynda osy mindettiń ishine áleýmettik qyzmetkerlerdiń áleýmettik paketterin qaıta qaras­tyrý, 2015 jyldyń 1 shildesinen bas­­tap densaýlyq saqtaý salasy qyz­met­ker­leri­niń jalaqysyn – 28, bilim berý sala­sy qyzmetkerleriniń jalaqysyn – 29, áleýmettik qorǵaý salasy qyzmet­ker­lerinikin 40 paıyzǵa deıin, múgedek jandar men asyraý­shysynan aıyrylǵan adamdardyń járdemaqysyn 25 paıyz, 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap stý­dentterdiń shákirtaqysyn 25 paıyz kóterý týraly máseleni Úki­metke qaraý­dy tapsyrdy. Munyń barlyǵy damyǵan 30 eldiń qataryna enýdiń strategııalyq josparlarymen sáıkesedi.

Joldaýdaǵy memleket aldy­na qoı­yl­ǵan jetinshi mindet – memle­kettik ınstıtýttar jumysyn jetil­dirý. Álemdegi 30 damyǵan eldiń qata­ryna qosylýda adal básekelestik, ádilettilik, zańnyń ústem­digi men joǵary quqyqtyq mádenıet ahýaly, sot júıesiniń is júzinde ashyq jáne qoljetimdiligi, ákimshilik reformanyń qajetsiz qaǵazbastylyq pen qujat aınalymynyń qolaısyz úderisine aınalmaýyn qamtamasyz etý asa qajet.

Prezıdent Úkimetke 2014 jyldyń aıasynda naqty júzege asyrylýy qajet kelesideı mindetter júktedi. Olar – el ekonomıkasynyń ósimin 6-7 paıyz deńgeıine jetkizýdi qamtamasyz etý; ınflıasııany 3-4 paıyzǵa deıin tómendetý sharalaryn ázirleý; 2030 jylǵa deıingi Qarjy sektoryn damytýdyń baǵdarlamasyn ázirleý; mem­lekettiń qatysy bar barlyq kom­panııalarǵa taldaý júrgizip, jeke sektorǵa beriletin kásiporyndar tizi­min anyqtaý; jyldyń sońyna deıin Astana jáne Almaty qalalarynda ag­lo­merasııa qalyptastyrýdyń 2030 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Strategııasy jobasyn ázirleý; Úkimettiń halyqaralyq saýdany iske asyrý ke­zindegi kedergilerdi alyp tastaý má­selelerin qarastyra otyryp, Qa­zaq­stannyń tranzıttik áleýetin da­my­týdyń 2030 jylǵa deıingi baǵdar­la­masyn ázirleý jáne tórtinshi munaı óńdeý zaýyty men atom elektr stansa­synyń orny, ınvestısııalar kózi men qurylys merzimine qatysty máse­lelerdi sheshý.

Prezıdent Joldaýyndaǵy joǵa­ryda kórsetilgen jeti basty mindet júzege asyrylǵan jaǵdaıda Máńgilik Qazaq Eli úshin jańa dáýirdiń kemel kelbeti aıqyn kórinbek. Endigi bas­ty murat – Elbasynyń Joldaýda belgilep bergen mindetterin el bolyp, jurt bolyp júzege asyrýdy qolǵa alý. Oǵan qazaqstandyq árbir azamattyń qosar úlesi zor. «Qarashada qara úı tur, qaraılaı júr artyńa» degen danalyq sózdi kóńilge túıip, óz eliniń patrıotymyn degen ár azamat qazaqtyń Máńgilik El bolýyna tamshydaı bolsa da úlesin qossa, Qazaq eliniń jarqyn bolashaǵy naqty jospardan júzege asqan shyndyqqa aınalmaq. Bizdiń de basty mindetimiz osy. Bul babalarymyzdyń turmysy baqýatty, tútini túzý shyqqan, urpaǵy erteńine senimmen qaraıtyn baqytty El bolý armanyn oryndaýdaǵy ortaq paryzymyz bolmaq.

Erbolat MUQAEV,

Parlament Senatynyń

depýtaty.