Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda sıfrly tehnologııalardy belsendi engizý arqyly eldiń básekege qabilettiligin arttyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Tereń sıfrlandyrý otandyq bıznesti damytýǵa múmkindik beredi jáne taýarlardyń «kóleńkeli aınalymyna» qarsy kúrestiń eń tıimdi ádisteriniń biri bolýǵa tıis.
Eldegi «kóleńkeli ekonomıkanyń» úlesi 23,5 paıyz deńgeıinde ekeni belgili. Bizdiń el bul kórsetkishti Ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen damý uıymy elderiniń deńgeıine deıin – 15-17 paıyzǵa deıin tómendetýge nıetti. Aınalymdy ashyq ete otyryp, kedergisiz saýdany qamtamasyz etý mańyzdy. Kontrafakt elden elge ótip ketpeýi kerek.
Búgingi tańda jahandyq sıfrlandyrý prosesinde taýarlardy sıfrly tańbalaý jáne qadaǵalaý qoıylǵan mindetterge qol jetkizý trıggerleriniń biri bolyp sanalady. Sebebi tańbalaý – tıimdi basqarýdyń mańyzdy faktory. Ol onlaın rejimde alynǵan naqty jáne obektıvti derekterge negizdelgen basqarýshylyq sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi. Budan bólek, taýarlar qozǵalysynyń barynsha ashyqtyǵyna baılanysty sıfrly tańbalaý kásipkerler úshin táýekelderdi azaıtyp, bıznesti josparlaýdyń damýyna edáýir áser etedi.
Qazaqstanda aldymen temeki ónimderin sıfrly tańbalaý bastaldy. Salanyń ózi daıyn bolǵandyqtan, osy joba qoldandy. Ári qaraı aıaq kıimdi, odan keıin farmasevtıkalyq preparattardy sıfrly tańbalaý josparlanyp otyr. Eýropa elderi dári-dármekterdi tańbalap jatyr. Sonymen qatar pandemııa jaǵdaıy bul prosestiń qajettiligi men mańyzdylyǵyn taǵy bir márte kórsetti. Dárilerge suranys artyp, kóptegen jalǵan preparattar naryqty jaýlap aldy. Al olarda sıfrly Data Matrix kody bolýy kerek. Sonda dári-dármektiń kontrafakt emes ekendigine birden kóz jetkizýge bolady.
Jalpy, naryqqa júrgizilgen taldaý kontrafaktilik kólem boıynsha jeńil ónerkásip pen aıaq kıimniń alda ekenin kórsetti. Aıaq kıim naryǵynyń 48 paıyzy «kóleńkede» jatyr. Al jeńil ónerkásiptiń 63 paıyzy «kóleńkeli aınalymda». Sondyqtan sıfrlandyrý prosesterin belsendi engizý qazirgi ýaqytta «kóleńkeli ekonomıkamen» kúresýdiń tıimdi joldardyń biri bolatyny daýsyz.
Bıkesh QURMANǴALIEVA,
Sıfrlyq ekonomıkany damytý ortalyǵynyń bas dırektory