Qazaqstanda kıbersport damýy eki myńynshy jyldarda bastaldy jáne atalǵan ındýstrııa «andegraýnd» salasynda ǵana, ıaǵnı oıynshylardyń, yntager-ınvestorlardyń jáne shaǵyn kompıýterlik klýbtardyń qarajaty esebinen ǵana áreket etti. Qazaqstandyq kıbersporttyń negizin jergilikti kásipker Murat «Arbalet» Jumashuly qalady.
Ol áli tolyq qalyptaspaǵan salanyń kelesheginen úmittenip, «K23» dep atalatyn uıym qurdy. Kásipker halyqaralyq brendke aınalǵan Natus Vincere brendiniń damýyna da óz úlesin qosty. Dál sol jyldary kıbersporttyń áleminde Dáýren «Adren» Qystaýbaev, Rústem «mou» Telepov jáne Evgenıı «dreaM» Bogatyrev sııaqty qazaqstandyqtar paıda boldy.
2002 jyly StarCraft: Brood War álem chempıonatynda Qazaqstannyń qurama komandasy ekinshi oryn alyp, otandastarymyz halyqaralyq arenada alǵashqy tabysyna qol jetkizdi. Bir jyldan keıin ótken álem chempıonatynda kúmis júlde utyp aldy. 2005 jyly qazaqstandyqtar jańa ǵana qalyptasqan kıbersport álemin taǵy da tańǵaldyrdy – jas «K23» ujymy sensasııa jasap, Sıngapýrde ótken Counter-Strike: Source álem chempıonatynyń fınalyna shyqty. 2009 jyly Qazaqstannyń «OS|oNe» komandasy Shyǵys Eýropada ótken DTS-Cup-2009 asa iri jarysynyń Dota 2 dıssıplınasynda jeńiske jetti.
Qazaqstandyqtardyń eSports salasyndaǵy eń joǵary jetistigi 2017 jyly ótken «Na majore» jarysynda (eskertpe: Counter-Strike: Global Offensive álem chempıonaty) boldy. Bul jarysta Abaı «Hobbit» Hasenov, Rústem «mou» Telepov jáne Dáýren «Adren» Qystaýbaev esimdi jigitter Gambit Esports reseılik uıymynyń quramynda álemniń úzdik komandalaryn jeńip shyqty. Sol kezde Gambit komandasy Qazaqstan úshin rekordtyq júldeni, ıaǵnı jarty mıllıon AQSh dollaryn utyp aldy. Osydan keıin Qazaqstan kıbersporttyń álemdik kartasynda óz týyn túbegeıli tikti. Bizdiń oıynshylarymyz týraly álemdik BAQ jaza bastady, biraq budan da mańyzdysy – bul jaıt el ishinde kıbersportqa degen qyzyǵýshylyqtyń artýyna serpin berdi. Búgingi tańda qazaqstandyq kıbersportshylar sapa belgisi bolyp esepteledi jáne olar búkil álem boıynsha, ártúrli quramda, ártúrli dıssıplınada oınap júrip, ártúrli reıtıngte jıi kórinedi. Mysaly, Konina Power ujymy PUBG: Mobile boıynsha álemdegi eń myqty komandalardyń biri sanalady. Bıylǵy jyldyń qańtar aıynda Qazaqstannan kelgen ujym PUBG Mobile boıynsha álem chempıonatynda Top-6 komandalardyń qataryna kirdi. Mysaly, Danııal «XsVamp1re» Álibaev Dota 2 boıynsha álemdik oıynshylardyń Top-100-diginiń qataryna kiredi.
Jańa meje
Alaıda qazaqstandyqtardyń shetelderdegi jetistikteri el ishindegi kıbersport Danııa nemese Shvesııa elderindegideı deńgeıde damyǵan degendi bildirmeıdi. Jergilikti kıbersporttyń damýyndaǵy eleýli oqıǵa dep, birinshiden, Qazaqstan Kıbersport federasııasynyń (QCF) qurylyp, qalyptasýyn aıtýǵa bolady, ol osy ındýstrııadaǵy kóshbasshy elderdiń tájirıbesine sáıkes áýesqoı deńgeıden kásipqoı deńgeıge deıingi týrnırlerdi ótkizý úshin jaýap beretin operator bolyp esepteldi. Federasııa 2017 jyly quryldy, al kelesi jyldyń jazynda, jańa uıymnyń tıimdi jumysynyń, sondaı-aq qazaqstandyqtardyń álemdik arenadaǵy jetistikteriniń nátıjesinde Mádenıet jáne sport mınıstrligi Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıteti tóraǵasynyń 2018 jylǵy 25 maýsymdaǵy buıryǵymen kıbersport resmı túrde moıyndalyp, sport túrleriniń tizimine engizildi.
«Jańa ári tehnologııalyq baǵyttyń damýyna eksperıment retinde qaraýǵa bolmaıdy, sebebi kıbersport aıtarlyqtaı kúrdeli sport túri sanalady jáne ony keıde tipti klassıkalyq sport túrlerinen de kúrdelirek deýge bolady. Sondyqtan Federasııany qalyptastyrmas buryn biz álemdik kıbersport naryǵyna, sondaı-aq jekelegen elderdiń – AQSh-tan bastap, Eýropanyń damyǵan elderiniń, Qytaı men Koreıanyń kıbersport naryǵyna taldaý júrgizdik. Biz ınfraqurylymdy nólden bastap qurý tájirıbesin, jarys normalary men talaptaryn qalyptastyrý úderisin zerdeledik, kásiptik kıbersportshylardy tarttyq. Nebári úsh jyl ishinde biz 15-ten artyq kıberdıssıplına boıynsha ishki jarystar jelisin qurastyrdyq. Eger týrnırlik ınfraqurylymdy qurastyrýǵa kirisken 2019 jyldyń toǵyz aıy ishinde elimizde nebári 38 jarys ótkizilse, ótken jyly qazaqstandyqtar 268 týrnırge onlaın qatysýǵa múmkindik aldy. Bıylǵy jyldyń jeti aıy ishinde elimizde kıbersporttan 129 týrnır ótti, sonyń ishinde alǵashqy Ulttyq kýbogymyz da bar», deıdi Qazaqstan Kıbersport federasııasynyń prezıdenti Qýanyshbek Esekeev.
Pinger.Pro ulttyq platformasynyń derekterine sáıkes búgingi tańda ártúrli deńgeıdegi kıbersportshylarymyzdyń jalpy sany 142 myń adamdy quraıdy. Platformaǵa osynsha adam tirkelgen, sondaı-aq týrnırlerge qatysqan. «Bizdiń platformamyzdaǵy jańa paıdalanýshylardyń sany jyl saıyn ondaǵan myń adamǵa ulǵaıýda. Mysaly, 2020 jylǵy ósim 96,9 myń adamdy qurady, al júlde qorynyń jalpy kólemi shamamen 126 mln teńgege jetti», deıdi Pro bas dırektory Baýyrjan Sadıev.
Jaı ǵana oıyn emes
Kıbersport salasynyń damýyn kidirtetin faktorlardyń qataryna áleýmettik faktordy jatqyzýǵa bolady, sebebi halyqtyń konservatıvtik bóliginiń pikirinshe, kıbersport burynǵysynsha geımıng bolyp qalýda, al kıbersportshy sportshy emes, oıynqumar dep esepteledi. Alaıda shyn mánisinde jaǵdaı múldem basqasha. Kıbersport federasııasy da osy baǵytta jumystar júrgizýde jáne atalǵan sport túriniń qundylyqtaryn dáripteý qajet dep esepteıdi.
Mysaly, bıylǵy jyldyń kókteminde Qazaqstanda respýblıkalyq deńgeıdegi 1xbet Qazaqstan Respublikasynyŋ Kubogi kıbersporttyq týrnıri ótti, júlde qory 1,5 mln teńgeni qurady. Bul turǵyda júlde qory mańyzdy emes, sebebi ol únemi ulǵaıa túsedi (mysaly, jazǵy kýboktyń júlde qory 3,5 mln teńgeni qurady). Mańyzdysy – týrnırdegi jeńisi úshin qazaqstandyq kıbersportshylar resmı sporttyq razrıadtarmen – sport sheberliginen úmitker jáne sport sheberi razrıadtarymen alǵash ret marapattaldy.
«Mundaı sport razrıady – sizdiń ulyńyzdyń nemese qyzyńyzdyń jaı ǵana oıyn oınap júrmegeniniń, shynymen de ultymyzdyń maqtanyshyna aınalatynynyń resmı dáleli. Búgingi tańda kıbersport – óskeleń urpaq úshin naǵyz áleýmettik jedelsaty», deıdi QCF atqarýshy dırektory Qazbek Janǵazıev.
Jurtshylyqtyń kıbersportqa degen senimin arttyrýdyń taǵy bir ádisi – kıbersportshylar úshin týrnırler uıymdastyrý. Mysaly, bıylǵy jyldyń maýsym aıynda Qazaqstandaǵy memlekettik qyzmetkerlerge arnalǵan arnaıy QAZAQSTAN QYZMET CUP týrnıri ótti. Onda FIFA 2021 dıssıplınasy boıynsha mınıstrlikterden bastap, quqyq qorǵaý organdaryna deıingi ártúrli memlekettik qurylymdardyń qyzmetkerleri jarysty. Bul is-shara kıbersporttan aıtarlyqtaı qashyq adamdardyń ózi ózderin osy sport túrinde synaı alatynyn, eń bastysy – jarystyq rýhty tárbıeleıtinin kórsetti.
Alda Parıjde ótetin Olımpııa oıyndarynda kıbersport jańa dıssıplınalardyń qataryna enýi múmkin degen áńgime bar jáne munyń jaı ǵana áńgime bolmaýy ábden múmkin...
Batyrhan TOǴAIBAEV