Qumǵa tolǵan kanaldar

 Sol sebepten aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jerdi sýlandyrý problemaǵa aınalyp otyr. Al ony qalypty jumys isteıtin gıdrotehnıkalyq nysandarsyz oń sheshý múmkin emes. «Qazsýshar» RMK Atyraý fılıalynyń dırektory Aslan­bek Rysjanovtyń aıtýynsha, qazir óńir­de uzyndyǵy 1,1 myń shaqyrymdy quraı­tyn 15 kanal bar. Buryn onyń bári res­pýblıkalyq menshikte bolatyn. Úsh jyl buryn 14 kanal jergilikti kommýnaldyq menshikke berildi. Bul kanaldardy kúrdeli jóndeýden ótkizýdi óńirlik bıýdjet esebi­nen qarjylandyrýǵa jol ashty.

– Bıyl jobaǵa sáıkes Mahambet aýda­nyndaǵy Alǵa-Egiz, Sary-О́zek, Qursaı, 7-aýyl-Aısary, Inder aýdanynyń Alǵabas-Joryq kanaldaryna kúrdeli jóndeý júr­gizilip jatyr. Qaıta jańǵyrtylǵan kanaldar jyl aıaǵyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Bul kanaldardyń bitelgen arnasy arshylyp, erneýi topyraqpen kóterildi. Eski júzbeli sorǵy stansalary, transformatorlar ja­ńasyna aýystyryldy. Sondaı-aq kanal boıyndaǵy sý rettegish gıdrotehnıkalyq nysandar kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Keı­biri jańadan salyndy. Qazir kanaldar­ǵa sý berý burynǵy jyldarmen salystyrǵa­n­da biraz jaqsardy. Sý aýyl sharýashyly­ǵy ­ónimderin óndirýshilerdiń suranysyna sáıkes úzdiksiz berilýde, – deıdi A.Rysjanov.

Oblys ákiminiń orynbasary Qaırat Nur­lybaevtyń málimetine súıensek, jer­gilikti bıýdjetten qarjynyń bólinýi sharýa­gerlerdiń problemalyq máselesiniń bir bóli­gin qysqa merzimde sheshýge múmkindik ber­di. О́ıtkeni osy kezge deıin agrarlyq sek­tordyń ókilderi jaıylymdardy sýlandyrý, sýat júrgizý máselesin jıi kóteretin edi.

– Úsh jyl buryn kanaldar Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstrligine qarasty sý sha­rýashylyǵy komıtetiniń balansynan jer­gilikti menshikke berilgen bolatyn. Sol kezden bastap kanaldardyń jaı-kúıin zertteý, tehnıkalyq tekserý júrgizildi. Sodan keıin bes kanaldy kúrdeli jóndeýden ótkizý úshin jobalaý-smetalyq qujattama ázirlendi. Bir kanal byltyr jóndelip, paıdalanýǵa berildi. Toǵyz kanaldyń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenýde. Kanaldar kúrdeli jóndeýden ótkizilgen soń kelesi jyly res­pýblıkalyq menshikke qaıta beriledi, – deıdi Q.Nurlybaev.

Alaıda kanaldardy qaıta jańǵyrtý, kúrdeli jóndeý qomaqty qarjyny qajet etedi. Máselen, bir kanal úshin orta eseppen 400 mln-1 mlrd teńge aralyǵynda qarjy jumsalady. Bul árıne oblystyq bıýdjet úshin qosymsha júkteme bolary daýsyz. Soǵan qaramastan bul joba Atyraý oblysyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi keshendi josparyna engizilgen.

Qazir Atyraýda respýblıkalyq men­shikte qalǵan Naryn kanaly bar. Kanaldyń uzyndyǵy – 177,8 shaqyrym, eni – 40 metr. Jóndeý júrgizilmegendik­ten, ábden toz­ǵan kanaldyń boıyndaǵy ózekterge sý jetpeıdi. Bıylǵy kóktemde shańdy da­ýyldyń saldarynan kanaldyń Janbaı ýchas­kesindegi bir bóligine qum tolypty. Onyń ústine aptap ystyqtan kanal sýy odan saıyn azaıǵan.

– Naryn kanalyn jańǵyrtý úshin birin­shi kezekte jobalaý-smetalyq qujattamany ázirleý qajet. Qazir oblys ákimdigi men Eko­logııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mı­nıstrligi kanaldy jańǵyrtýǵa qarjy bólý máselesin qarastyryp otyr, – deıdi osy oraıda A.Rysjanov.

О́ńirdegi kanaldardyń tozýy qorsha­ǵan ortaǵa orasan zııany bar problemany týyn­datyp otyr. Bul – balyqtardyń qy­rylýy. Máselen, oblystyq balyq sha­rýa­shylyǵy basqarmasynyń basshysy Artýr Sádibekulynyń málimetinshe, bıyl bir­neshe ret balyq qyryldy. Aldymen Maham­bet aýdanyndaǵy Aqtoǵaı aýylynyń ma­ńyndaǵy Baqsaı kanalynda 4,6 tonna qara­kóz balyǵy qyryldy. Keıinnen atal­ǵan kanaldyń Isataı aýdanynyń aýmaǵyn­daǵy Aqbas ýchaskesiniń tusynan usaq balyq­tyń qyrylǵany anyqtaldy. Sol jerden 228 kılo óli balyq jınaldy. Al tamyzda Atyraý qalasynan 40 shaqyrymdaǵy Baı­shaqa ózeginde balyqtyń qyrylý deregi tir­keldi.

Munaıly óńirdegi kanaldar tolyq jón­delse, ózekter de sýǵa tolary daýsyz. Sol kezde tórt túlik te sýdan taryqpas edi. Kanal­dar arqyly ózekterge shyǵatyn ba­lyq­tar da sýdyń azdyǵynan, otteginiń jetis­peýinen qyrylmas edi.

Atyraý oblysy