Kórkem keshendegi keleńsizdik

Máselen, tarıhı qalanyń ózinde ornalasqan áıgili Qarahan kesenesi, erte ıslam dáýirindegi jerasty meshiti sııaqty qasıetti oryndar da – tarıhtyń tylsym tereńine alyp baratyn ǵajaıyp dúnıeler. Al osy ýaqytqa deıin Taraz shaharynyń negizgi kelbetin saqtaı otyryp, kóne dáýirler men búgingi zamandaǵy sáý­lettik ónerdi shendestiretin bir týyn­dy kerek-aq edi. Onyń da oraıy kelip, oblys ortalyǵynan «Kóne Taraz» kesheni boı kótergen bolatyn. Sol kezdegi oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bastamasymen sa­lynǵan bul keshen jergilikti jurt­shylyq úshin de jaqsy jańalyq boldy. Kópshiliktiń kózaıymyna aınalǵan sáni men saltanaty kelisken ǵımarattar shahardyń da shyraıyn ashyp, sáýletin arttyrdy. Budan bólek, keshen ishindegi arbat, amfıteatr, alyp «Saǵat» stellasy sııaqty nysandar da Áýlıeata óńirindegi ıgi bastamalardyń biri edi.

Taraz qalasynyń ortalyǵyndaǵy «Kóne Taraz» etnomádenı kesheni 2019 jyly oblystyń 80 jyldyǵyna oraı ashyldy. Keshenniń jalpy jer kólemi 2,4 gektardy quraıdy. Bas jospar boıyn­sha atalǵan ortalyqta 9 nysannyń qurylysy júrgizilgen. Qurylys jumystaryna 3 mıl­lıard 629 mıllıon 574 myń teńge bólinip, bólingen qarajat tolyqtaı ıgerilgen. Bul kúnde atalǵan keshendegi ǵımarattar oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi, oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasyna qarasty «Tarıhı eskertkishterdi qorǵaý jáne qalpyna keltirý» dıreksııasy, Sherhan Murtaza atyndaǵy «Rýhanııat jáne tarıhtaný» ortalyǵy, oblystyq týrızm basqarmasy sııaqty mekemelerge paıdalanýǵa berilgen.

Alaıda Taraz shaharynyń tólqujatyna aınalǵan keshen aýma­ǵyndaǵy birqatar ny­san­­da bıyl úshinshi jyl qata­ry­nan jylý bolmaı otyr. Ke­zin­de atalǵan nysandarǵa kún kó­zi­nen qýat alyp, sol arqyly ishke jylý taratatyn qurylǵy or­na­tyl­ǵan eken. Biraq ol júıe áli kúnge deıin iske qosylmaǵan. Kún sýytsa boldy, mundaǵy qyz­­­metkerler dirdek qaǵyp, ka­­bı­­ne­tinde de qalyń kıinýge máj­­búr. Sáni kelisken eńseli ǵı­­marattardaǵy jylý máselesi osylaısha, áli kúnge deıin rettelmeı otyr. Alda qylyshyn súı­retip qystyń kele jat­qa­nyn eskersek, bul máse­le­niń ma­ńyzdylyǵy odan saıyn arta tú­se­tinin kóremiz. «Taraz qala­synyń ortalyǵynan «Kóne Taraz» kesheniniń boı kóter­geni bári­miz úshin de rýhanı olja boldy. Biraq ǵıma­rat­tar­­dyń qysqa daıyn emestigi, orta­lyq­tan­dyrylǵan jylý júıesine qosylmaýy keleńsiz jaǵdaı bolyp tur. Negizinde atalǵan nysandar 2019 jyly oblystyń 80 jyldyǵyna oraı 25 jeltoqsan kúni el ıgi­ligine berilgen bolatyn. Qa­rap tursaq, ýaqyt zymyrap ótip barady. Osy jerde eki qys qys­tap, bıyl úshinshi mez­gi­l­ge aıaq basqaly otyrmyz. Deıturǵanmen, ǵımaratymyz aldaǵy qys mezgiline de esh daıyn emes. Ǵımarattardy salǵan mer­di­ger­lerdiń esepteýi boıynsha qo­ıyl­ǵan 12 maıly radıatordyń 6 radıatory isten shyǵyp, jaramsyz bolyp qalǵan. Osy máseleni áý bas­tan kóterip kele jatyrmyn. Áli de atalǵan ǵımarattardy qa­lanyń ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qossa, oń sheshim bo­latyn edi», deıdi Sherhan Murtaza atyndaǵy «Rýhanııat jáne tarıhtaný» ortalyǵynyń dırektory Saýran Qalıev.

Shyn máninde, atalǵan orta­lyq uly jazýshynyń atyna berilgen óńirdegi jalǵyz rýhanı oryn. Bul jerge elimizge tanymal ataqty qalamgerler de, laýazymdy tulǵalar da, jastar da jıi keledi. Endi osyndaı ortalyqtyń áli kúnge deıin jylýsyz otyrǵany jergilikti basshylarǵa da syn. Qystyń kózi qyraýda osy jerde bir jıyn ótetindeı jaǵdaı bolsa, atalǵan mekeme qyzmetkerleri elektr peshin qosyp, ony túni boıy kúzetip otyrady eken. Basqa amal joq. Basqa-basqa, ataqty qalamgerdiń atyna berilgen orta­lyqtyń jylýsyz kúıi tıisti bas­shylardy alańdatpaıtyn sııaqty. Sondaı-aq atalǵan keshen aýmaǵynda oblystyq týrızm basqarmasy men atalǵan basqarmaǵa qarasty oblystyq «Týrıstik aqparattyq ortalyǵy» da ornalasqan. Bul jerde de jıyrmaǵa tarta qyzmetker ju­mys isteıdi. Atalǵan mekemeler Áýlıeata óńirine kelgen týrıs­­­­terge baǵyt-baǵdar beretin, jol kórsetetin ortalyq. Kelgen týrıs­ter Jambyl óńiri týraly kez kelgen aqparatty osy jerden alady. «Biz kelgen týrısterge óńir týraly kez kelgen aqparatty tegin beremiz. Qaı jerde tarıhı oryndar men demalys ortalyqtary bar, qaı jerde jaıly qonaqúı, dámhana bar, ol týraly barlyq málimetti bizden ala alady. Ǵımarat jumys isteýge qolaıly. Biraq bizde de jylý júıesi joq. Qystyń kúni de bólme ishinde qalyń kıinip otyramyz. Jaýraǵan soń, elek­tr peshin qosyp qoıamyz. Kún sýyq­ta qolónershilerdiń de ju­mys isteýine yńǵaısyz. Olar da kún sýyqta bul jerde otyra almaıdy», deıdi oblystyq týrızm basqarmasy «Týrıstik aq­pa­rattyq ortalyǵynyń» qyz­met­­keri Aıdana Baqber­gen­qyzy. Shynynda da, mun­daǵy qyz­met­ker­ler qaqaǵan qysta óńir­ge saıa­­hattap kelýshilerge qyz­met kór­set­pek túgil, óz basymen áýre bolady. Sebebi sol, taǵy da jylý­dyń joq­tyǵynda. Al bul ǵı­ma­rat­tar­dyń ne sebepti jylý júıe­sine áli kúnge deıin qosylmaı otyrǵany bel­gisiz.

Búginde «Kóne Taraz» kesheni Taraz qalasy ákimdiginiń teń­ge­rimine berilgen. Biraq bul máselege bas qatyryp júrgen basshylar taǵy joq. Jylý máselesine baılanysty qalalyq qurylys bóliminiń basshysy Tólegen Bıbosynovtyń bergen málimetinde, nysandardy jylýmen qamtý boıynsha 2019 jylǵy 22 qazan kúni qala ákiminiń sol kezdegi orynbasary Beısenbek Janbosynovtyń tóraǵalyǵymen ótken jıyn teh­nı­kalyq hattamamen bekitil­ge­ni jazylǵan. Sonymen qatar «Ortalyqtandyrylǵan túrde qarastyrylǵan nysandardy jylýmen qamtamasyz etý jylý jú­ıesinde bý tamshylaryn qol­daný máselesimen sheshildi. Kún ba­tareıalaryn satyp alý, or­na­tý, montajdaý smetalyq qun she­ginde alyp tastalatyn jáne qosylatyn jumys túrleri esebinen oryndalady» degen túsiniksiz aqparat bar. Al «Kóne Taraz» kesheniniń qashan, qaı kezde ortalyq jylý júıesine qosylatyny týraly aqparat atymen joq. Biraq ózderi aıtyp, másele sheshildi dep otyrǵan 2019 jyldan beri eki jyldan asty ǵoı. Áýel bas­ta atalǵan ǵımarattarǵa jylý shaǵyn kún elektr stansasy júıesi arqyly beriledi de­lin­gen. Biraq arada jyldar ótse de munyń esh nátıjesi bolmaı otyr. Osy­laısha, óńirdegi rýhanııattyń, týrızmniń damýyna úles qosady degen mekemelerdiń máselesi áli kúrdeli kúıinde qalyp keledi...

Jambyl oblysy