Astyqty óńirdegi arpalys

Áıtse de, kóktem men jazdyń al­ǵash­qy aılarynda kókten ıimeı, ylǵal múlde túsken joq. Alqapqa sińirilgen dán qyl­tıyp shyqqanymen, boıyndaǵy qýaty taý­sylǵan soń odan ári kóktemeı qaldy. Jaz ortasy aýa eginniń sabaǵy qataıyp, masaǵy da búrise bitip, dán kishireıdi. Sońǵy jyldary dál mundaı aýyl sharýa­shylyǵy úshin qolaısyz jyl bolmaǵan shyǵar. El baılyǵy esebindegi alqapqa kózi túsken saıyn dıqannyń da, yrystan dámeli bolyp otyrǵan ózge jurttyń da boıyn bıyl qalaı bolar eken degen kúdik bıledi. Kenezesi kepken dalaǵa qarap alańkóńil bolǵan dıqan qaýym búginde eginniń jalǵyz dánin ysyrap qylmaı jınap almaq bolyp jantalasyp jatyr.

Dán qyltıyp shyǵysymen dárileý jumystary júrgizildi. Alqaptarda aragidik kezdesetin aramshópter otal­dy. Kók eginge ósh zııankestermen kú­res júrgizildi. Qurǵashqylyqtyń sal­darynan paıda bolatyn árqıly aý­rý­dyń aldyn alýǵa tyrysty.

Kóńildi kúdik bılegen jazdy ótkerip, altyn astyq pisken kúz de kelip jetti. Kúzgi dala jumystaryna 8,5 myń astyq kombaıny jumyldyryldy. Bir aıta keterligi, oblys dıqandary jyl saıyn mashına-traktor parkin jańartyp, ónimdiligi joǵary tehnıka satyp alýda. Bul astyqty óńir úshin óte mańyzdy jaıt. Taıaýda Soltústik Qazaqstan oblysynyń egistik alqaptaryn aralap kórgen kezinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev agroónerkəsip keshenin ozyq tehnıkamen qamtamasyz etý qajet ekendigine aıryqsha nazar aýdarǵan bolatyn.

Osy oraıda Memleket basshysy «Úkimet aýyl sharýashylyǵy eńbekkerlerin osyndaı tehnıkalarmen qamtamasyz etýge kómek berýi kerek. Eger zamanaýı tehnıka bolmasa, bizdiń aýyl sharýashylyǵymyz damymaıdy. Bul – anyq dúnıe. Sondyqtan Úkimet meniń tapsyrmam boıynsha tıisti jumystardy jalǵastyrady. Ekinshiden, bul tehnıkalar aýyl sharýashylyǵy eńbek­kerlerine qoljetimdi bolýy kerek. Nesıege qatysty saıasat jalǵasa beredi. Nesıe mólsheri tómen bolýy tıis. Men bul məselege basa mən beremin», dep atap ótken bolatyn.

Aqmolalyq dıqandardyń qolda bar astyq kombaındarynyń 3,5 myńy joǵary ónimdi tehnıka. Sóz arasynda bıyl alǵashqy jeti aıda jalpy quny 43,7 mlrd teńge bolatyn 208 astyq kombaıny, 349 traktor, 83 egis kesheni alynǵanyn aıta ketelik. Qarajatyn tirnektep jınap, bolashaǵyn oılaǵan aýyl sharýashylyǵy ujymdary qajetti tehnıkanyń qymbattyǵyna qara­mastan, qaýqaryn arttyra túsýde. Materıaldyq-teh­nı­ka­lyq ba­zanyń nyǵaıýy aýyl sha­rýashy­lyǵy qurylym­darynyń aldynan keń jol ashpaq. Tehnıkanyń jyl saıyn jańaryp otyrýy dı­qan­dardyń qolyn uzartady. Tá­jirı­beli dıqandardyń aıtýyna qara­ǵanda, eń kerektisi de osy. Olaı bolatyndyǵy, sol­tústik óńir­­diń kúzi qubylmaly. Yr­ǵa­lyp-jyrǵalyp júrip alsa, súm­bile de bastalyp ketýi ǵajap emes. Ondaı­da bar eńbek ysyrap bol­maq. Son­dyqtan bar dándi ýaq­ty­ly jınap alǵan jón. Astyq tasy­­­ma­­­­lynda qazir 14,5 myń trak­tor men 5 myńǵa taıaý júk kólik­teri júr.

Aýyl sharýashylyǵy qury­lym­darynyń aldynda turǵan bas­ty másele – mehanızatorlardyń jetispeýshiligi. Burynǵy tehnıka qulaǵynda oınaǵan maıtalman mehanızatorlar legi áldeqashan zeınet demalysyna shyǵyp ketken. Keıingi jas tolqyn kóktemde bir, kúzde bir suranys bolatyn mamandyqqa onsha qushtar emes. Onyń ústine ótpeli kezeńniń ókpek jeli de dala tarlandarynyń qataryn seldiretip jiberdi. Eńbegi esh bolyp turǵan sol kezde mehanızatorlardyń qolyna naqty eńbekaqy tımedi. Bir qolyn eki ete almaı otyrǵan seriktestikter men sharýa qojalyqtarynyń basshylary mehanızatorlardyń eńbekaqysyn astyq qaldyǵymen, shóp, sabanmen tólep qutyldy. Osydan keıin jastardyń beıneti kóp mamandyqty ıgerýge yntasy kemidi. Ekinshi bir jaıt – aýyl sharýashylyǵy kolledjderindegi mehanızator mamandaryn daıarlaý máselesi. Qazir olardyń basym kópshiliginde baǵzy zamannyń astyq kombaındary men traktor­lary oqytylýda. Jyl saıyn tehnıka jańaryp jatqan ýaqytta bul óte jańsaq úderis. Mundaı kónergen tehnıka qazir alqaptarda joq. Qazirgi tehnıkany meńgerý úshin ózgeni bylaı qoıǵanda, kompıýterdi meńgerý kerek. Demek dál osy salada sony serpilis bolmasa, aýyl sharýashylyǵynyń kadr máselesi qojyraı bermek.

Astyq qabyldaý kásiporyn­dary kúni buryn ázir bolǵan. Ara-jigin ajyratyp aıtqanda, bul tarapta ótken jyldardaǵydaı qarbalas joq. Jazdyń ystyq bo­lýy sebepti dándegi ylǵal kóp emes. Sondyqtan keptirý, qur­ǵatý jumystary qolbaılaý bolyp turǵan joq. Esesine bı­daı­dyń qamyrlylyǵy óte joǵa­ry. Demek baǵasy da qundy bol­maq. Aýyl sharýashylyǵynyń eń­bek­kerleri astyq baǵasy joǵary bolsa, eńbekteriniń óteýi bo­la­tyndyǵynan dámeli. Kúzgi egin oraǵy kezinde alqaptan qyrmanǵa jetkizilgen dándi ysyrap qylmaı saqtaý da asa mańyzdy máseleniń biri. Aqmolalyq dıqandar bul jaıdy erterek eskerip, 6,5 mln tonna astyq saqtaıtyn qosymsha múmkindik qarastyrǵan. Onyń 3,2 mln tonnasy elevatorlarǵa tıesili bolsa, 1,3 mln tonnasy qoımalarǵa quıylmaq. Al aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynda 2 mln tonna astyqty ysyrapsyz saqtaýǵa tolyq múmkindik bar.

Jyl saıyn astyqty óńirdegi qarbalas kezinde janar-ja­ǵar­maıdyń jetispeı, ilgeri basqan qadamnyń keıin ketýi kezdesip turatyn. Ýaqytpen sanaspaı ju­mys isteıtin dıqandar úshin ashyq kúnniń qas qaǵym sáti qymbat. Bıyl oraq naýqanyna qa­pysyz qam­danǵan aýyl sharýa­shylyǵy qury­lymdaryna ár lıtri 184 teńge­den 77 myń tonna janarmaı jet­kizildi. Oraqqa qajetti barlyq tehnıka tegis jóndelip, dala tó­sindegi uly joryqqa daıyn turdy.

Eginniń erte pisýine baılanys­ty astyq úshin arpalys jyldaǵy merzimnen sál erterek bastaldy. Búginge deıin 2 982,5 myń gektar alqaptyń astyǵy oryldy.

– Gektar berekesi ázirge 8 sent­nerden aınalýda, – deıdi ob­lystyq aýyl sharýashylyǵy bas­qarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Erkesh Álenov, – sońǵy táýlikterde jaýyn búrkip, azdap qolbaılaý bolyp tur. Biraq ju­mys barysynda eshbir kedergi joq. Egin oraǵyn kúni buryn jos­­parlanǵandaı, 26 táýliktiń ishin­de tolyq aıaqtaý mejelenip otyr.

Jańa astyqtyń 227,9 myń tonnasy elevatorlarǵa jetkizilgen. Qut qambasyna quıylǵan 207 myń tonna bıdaıdyń 1,6 myń tonnasy nemese 0,8 paıyzy ekinshi synypty. Dıqandardyń aıtýyna qaraǵanda, dán kólemi sál azdaý bolǵanymen, sapa jaǵynan uta­tyn túri bar. Jaýyn-shashyn mol jyldary kóptegen jerde egin ýaq­tyly pispeı, qamyrlylyǵy az bolyp, quny ketip jatatyn. Bıyl­­ǵy jyldyń ereksheligi, kó­lem kóp bolmaǵanymen, sapa jo­ǵary. Elevatorǵa jetkizilgen joǵa­­­ry­da kórsetilgen kólemniń 196,9 myń tonnasy – úshinshi synyp­­ty bıdaı. Bul – 95,1 paıyz degen sóz.

Astyq shyǵymy árqıly. Dala­ly jerlerde kúnniń ystyǵy­nan kúıip ketse, ormandy alqap­tardaǵy shyǵym táýbe derlik. Qazir Zerendi aýdanyndaǵy egistik alqaptarynyń gektar berekesi 10 sentnerden aınalsa, Sandyqtaý 9,9 sentnerden ónim jınaýda.

– Aýdan dıqandary bıyl 306 400 gektar jerge dándi daqyldar sińirgen bolatyn, – deıdi aýdan ákimi Erbol Júsipbekov, – búginge deıin 208 588 gektar alqaptyń astyǵy jınalyp alyndy. Aýa raıy­nyń asa qolaısyzdyǵyna qara­­mastan agrotehnıkalyq sha­ra­­lar­dy ýaqtyly júrgizgen «Bel­gorod­s­koe», «US Agro» serik­testik­­teri men «Lıýbımovy» sharýa qo­ja­lyǵy tárizdi ujymdar bitik egin ósirip, egin oraǵyn ýaqy­tyn­da aıaq­­tap shyqty. Aýdandaǵy mol ónim al­ǵan sharýashylyqtar da osylar.

Aıtsa aıtqandaı, qýańshylyq jyldyń ózinde «Belgorodskoe» seriktestigi gektar berekesin 17,5 sentnerge jetkizse, «Svobodnoe» seriktestigi 17,1 sentnerden ónim jınaǵan. Berekeniń bel býǵan eń­bek­ke baılanysty eke­nin tanyt­qan tyńǵylyqty sharýa­shy­lyqtar qatarynda ár gektardan 16,3 sent­nerden dán jınaǵan «Mak­sımovka», «Balkashınskıı» serik­testikterin de ataı ketýge bolady.

Keler jyldyń qamy da oılas­tyrylýda. Dıqan qaýym sapaly astyqtan tuqym qoryn qalyp­tas­tyrýda. Bul oraıda ázirge Atbasar, Egindikól, Astrahan aýdandary alda keledi.

Aqmola oblysy