Jańa kartalarǵa jarymaı otyr

Ekonomıkasy tabıǵı resýrstarǵa negizdelgen kez kelgen memleket úshin geodezııa jáne kartografııa qyzmetin damytý strategııalyq turǵyda mańyzdy. Nege deseńiz, kartografııalyq jáne geodezııalyq málimetterdiń memlekettik basqarýda, eldiń ınfraqurylymyn damytýda, qorǵanys pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýde, sondaı-aq navı­ga­sııalyq qyzmetterdi usynýda tıimdiligi kóp.

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Geodezııa jáne kartografııa komıtetiniń tóraǵasy Qajymuqan Bekmuqashevtyń aıtýynsha, elimizde topografııalyq kartalardy jańartý jumystary 2005 jyldan beri júrgizile bastady.

«Qazaqstan aýmaǵynyń 55-65%-yna aerotúsirilim jasaldy. Qazir res­pýblıkalyq mańyzy bar 3 qalanyń, sondaı-aq Túrkistandy qospaǵanda 13 oblys ortalyǵynyń topografııalyq josparlary ázirlendi. Túrkistan qa­lasyna baılanysty topografııalyq jospar bıyl aıaqtalady», dedi komıtet tóraǵasy.

Uzyn sany 51 iri ári shaǵyn qalanyń, 54 aýdan ortalyǵy men 209 eldi mekenniń sıfrly kartalary ja­saldy.

Jasyratyny joq, sońǵy jyldary álemde spýtnıktik navıgasııa­ny, sıfr­ly kartografııany, geo­ke­ńistikti tehnologııalardy aýqymdy engizý men paıdalanýdyń qar­­qyn alýymen geodezııa jáne kar­tog­ra­fııa salasynyń mańyzy bir­nesh­e ese arta tústi. Bul ja­han­dyq úr­dis­ten qalys qalmaýǵa qam­danǵan elimizde «Sıfrly Qazaq­stan» baǵ­darlamasy arqyly Ult­tyq ke­ńistikti derekterdiń ınfra­qu­ry­ly­my jobasy qolǵa alyndy. Onyń iske asyrylý merzimi – 4 jyl.

Koordınattar júıesi eskirgen

О́kinishtisi sol, bıyl egemen­di­gimizge 30 jyl tolǵanymen res­pýb­lıka aýmaǵynda áli kúnge deıin 1942 jylǵy koordınattar jú­ıesi (SK-42) paıdalanylyp ke­le­di. Sıfrlandyrý úderisiniń qa­zir­gi qarqynyn eskersek, onyń qanshalyqty eskirgenin baıqaý qıyn emes deıdi mamandar. So­ny­men birge SK-42-te shekteý bar. Atap aıtqanda, memlekettik emes qurylymdar men zańdy jáne jeke tulǵalar úshin, sonyń ishin­de sheteldik ınvestorlarǵa geo­má­limetter jabyq. Budan qaldy túrli vedomstvolarda, salalar men óńirlerde SK-42, SK-63 jáne WGS-84 syndy ártúrli koordınat júıeleri qoldanylyp júr. Sala ókilderi aıtqandaı, munyń saldary memlekettik derek­qor­lar­dyń, ka­dastrlardyń jáne geo­por­tal­dar­dyń grafıkalyq negiz­de­riniń bytyrańqylyǵyna ákeledi.

«Ulttyq keńistikti derekterdiń ınfraqurylymy jobasy aıasynda memlekettik geodezııalyq, nı­ve­lırli jáne gravımetrııaly jelilerdi jańǵyrtý júrgiziledi. Spýtnıktik tehnologııalar arqyly za­manaýı koordınattar jú­ıe­si engizilip, qalalar men aýdan or­ta­lyqtarynda biryńǵaı ashyq sı­frly kartografııalyq negiz qu­rylady. Sondaı-aq «Mem­le­ket­tik geodezııalyq qamta­masyz etý» jáne «Bazalyq keńis­tik­tik derekter» aqparattyq júıeleri ázirlenedi. Ulttyq jobany iske asyrý SK-42 ornyna elimizdiń zamanaýı memlekettik koordınattar júıesin (Qazaqstan Terrestrial Reference System, QTRS) ornatýǵa jáne respýblıka aýmaǵyn 100% ashyq keńistikti derektermen qam­ta­masyz etýge múmkindik beredi. So­ny­men qosa bul ortalyq jáne jer­gilikti memlekettik organdardyń aq­pa­rattyq júıelerin, kadastrlaryn, geo­portaldaryn biriktirýge jol asha­dy», dedi Q.Bekmuqashev.

Geodezııalyq jelilerdiń qol­da­nys­taǵy pýnktteri jańa koordınattar júıesinde qaıta anyqtalatyny málim boldy. Osy arqyly dáldik núk­tesi 1-2 sm-ge jetkiziledi. Eli­miz­degi geopozısııany dál anyq­taý ushqyshsyz basqarylatyn qu­­­ral­­dar men robottehnıkany paı­­da­lanýǵa, jer ýchaskeleriniń shekaralaryn, kadastrlardy, ken oryndarynyń aýmaǵyn anyqtaý dál­digin arttyrýǵa, sol sekildi geo­­­­de­zııalyq jáne topografııalyq ju­­­mystardy júrgizýge múmkindik be­re­di.

Memlekettik geometrııalyq jáne nıvelırli jelilerdi jańǵyrtý Ult­­tyq keńistikti derekterdiń ınfra­­qurylymynyń quramdas bóli­gi sanalatynyn aıta ketken oryn­dy. Atalǵan derekter elimizdiń aýma­ǵyndaǵy bıik núkteni esepteý úshin paıdalanylady. Ulttyq geo­dezııa jáne keńistikti aqparat or­talyǵynyń bas dırektorynyń min­detin atqarýshy Meder Mase­lov­tiń pikirine súıensek, mundaı jań­ǵyrtý jumystarynyń nátıjesi Qazaqstanǵa bıiktikti anyqtaýdyń spýtnıktik ádisterine kóshýge jol ashady.

Onyń aıtýynsha, joǵarydaǵy ulttyq jobanyń basqa kom­po­nent­te­ri elimizdiń ortaq aqparattyq keńistigin qurýǵa septigin tıgizip, elektrondy úkimetti damytýdyń qı­syndy jalǵasy bolýǵa tıis.

«Osy joba aıaqtalǵannan keıin Qazaqstan aýqymdy aqparatty aı­tar­lyqtaı ulǵaıtyp, keńistikti aqparatty paıdalanýdy ońtaı­lan­dyrýǵa múmkindik alady. О́ıt­­keni keńistikti aqparat qazir qol­da­nystaǵy faıldardyń 80%-yn quraıdy. Sol sekildi jobany iske asyrý arnaıy salalyq maqsattaǵy jumystardyń, geodezııalyq jáne kartografııalyq qyzmet sýbek­ti­leriniń oryndalatyn sapasyn baqylaýdy kúsheıtýge múmkindik beredi. Kóbinese geodezııalyq jumys sapasynyń tómendigi jer ýchaskeleriniń qabattasýyna, qu­ry­lystaǵy óreskel buzý­shy­lyq­tarǵa alyp keledi. Zamanaýı ın­fra­qurylymdy paıdalaný ar­qy­ly sapaly saraptama jasaý bul qatelikterdi joıyp qana qoımaı, ony túzetýge baǵyttalǵan shy­ǵyn­dar­dy qysqartýǵa septesedi», dedi M.Maselov.

Túıindeı kelgende, jaýapty organ ókilderi atalǵan ulttyq joba jıyntyq aqparatty, bazalyq jáne salalyq keńistikti derekterdi bir jerden kórýge, tıimdi basqarý men jobalaý jumystaryn josparlaýdy qamtamasyz etip, mem­lekettiń, azamattar men zańdy tulǵalardyń máselesin sheshetin ońtaıly quralǵa aınalatynyna senimdi.