Boks: Ákesine qarap ul óser

  Dáýren men Danııar Eleýsinovterdeı eki chempıondy boksqa baýlyp, sharshy alańda óner kórsetýdiń qyr-syryn úıretken, qazirde sol jigitterdiń jeke jattyqtyrýshysy bolyp júrgen Marat Eleýsinov jaqynda 2013 jyldyń «Jyl bapkeri» syılyǵyn aldy. Jaqynda biz elimizdiń Sport jáne dene shynyqtyrý isteri agenttigi taǵaıyndaǵan júldesimen aǵamyzdy quttyqtap, bilikti bapkermen áńgimelesýdi jón kórdik. -Marat aǵa, «Jyl bapkeri» ataǵymen quttyqtaımyz! -Rahmet, bapkerdiń eńbegi kórinip, baǵalanyp jatsa nur ústine nur. Kim kimge de abyroı. -Boksqa qalaı keldińiz? Áńgimeni sodan bastasaq. -Men bokspen ásker qatarynda júrip aınalysa bastadym. Aýylda ósken balamyz ǵoı, bokstyń ne ekenin bilgen joqpyz. Áskerı boryshymdy ótep kelgennen keıin, Almatydaǵy halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń daıyndyq kýrsyna oqýǵa tústim. Onda Ǵazız Qudaıbergenov degen bapkermen tanystym. Sonyń qaramaǵynda bokspen aınalystym. Keıinnen, bir sebeptermen oqýdy tastap ketip,  № 1 avtojóndeý uıymynda avtoslesar bolyp jumysqa kiristim. Sol jerde jumys istep, ınstıtýttaǵy bapkerimniń jattyǵý zalyna baryp júrdim. Jattyqtyrýshym meni shettetken joq. Kerisinshe, jarysqa daıyndap, maǵan ınstıtýt birinshiligine qatysýyma múmkindik berdi. Osy múmkindikti paıdalanyp, oqýdan shyǵyp ketsem de kafedramnyń atynan chempıon atandym. Sodan keıin qalanyń birinshiligin utyp aldym. Ol kezde 20 jasta bolatynmyn. -Siz Balqashta Olımpıada chempıony, «Vel Barker» kýbogynyń ıegeri Vasılıı Jırovtyń bapkeri Aleksandr Apachınskııden tálim aldyńyz ǵoı. -Iá, sportshy jigittermen tanysyp, solar oqıtyn Balqashtaǵy pedagogıkalyq ýchılısheniń dene shynyqtyrý bólimine baryp, emtıhandy «jaqsy» degen baǵaǵa tapsyryp oqýǵa tústim. Sóıtip, Apachınskıı bapkerge bardym. Sol kiside aınalysyp júrip «Metallýrg» stadıonyndaǵy jańadan ashylǵan boks úıirmesindegi basqa jattyqtyrshyǵa aýysyp kettim. Ýchılısheni aıaqtaǵansha sol jerde jattyqtyq. Biraz jarystarǵa qatysyp, jeńgenimiz de, jeńilgenimiz de bar. Meniń jete almaǵanyma eki ulym jetse de armandap júrýshi edim. -Bapkerlikti bastaǵan kezdegi eń alǵashqy jetistigińiz esińizde me? -Árıne, áli esimde. 1985 jyly Balqashtaǵy ýchılısheni aıaqtaǵannan keıin aýylǵa qaıttym. Batys Qazaqstan oblysy Kaztalovka aýdanyndaǵy aýylǵa oraldyq. Sol jerde mektepte de tárbıe jónindegi muǵalimi bolyp júrip, aýyl  balalaryna boks seksııasyn ashtym. Kórshiles Reseıdiń Saratov oblysyndaǵy jarysqa balalarymdy aparyp júrdim. Sonda alty balam jeńimpaz bolyp atandy. Osy jetistikten keıin aýdan basshylyǵy da boksqa kóńil bóle bastady. Sodan keıin bizdiń oblysymyzda jylda ótetin jarystarǵa shaqyrtý ala bastadym. Jarysta bizdiń balalar eki altyn, eki kúmis, bir qola medal jeńip aldy. Al jarystan oralǵannan keıin búkil aýyl bolyp, toı jasadyq. Mine, sondaı qyzyq kezder de boldy. -Keńes ókimeti ydyrap, qıyn-qystaý zaman bolǵan kezde, sport ta biraz kúızeliske ushyrady emes pe? Sol kezdi qalaı ótkerdińiz? -Iá, Keńes ókimeti taraǵanda jaǵdaıymyz shynymen  qıyn boldy. Sol kezde muǵalimdikti qoıyp, kommersııamen aınalysyp kettim. Máskeýden halyq tutynatyn taýarlardy alyp kelip, sony sattyq. Biraq, keıinnen 1998 jyly aýyldan Oral qalasyna kóship keldik. A.S.Pýshkın atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtyna oqytýshy bolyp jumysqa turdym. Sol jerde boks úıirmesin ashyp, stýdentterdi jattyqtyrdym. Degenmen, aılyq jetpeıdi. Sondyqtan, qosymsha mektepte dene tárbıesi páni muǵalimniń qyzmetin qatar atqaryp júrdim. -Úlken ulyńyz Dáýren boksqa qalaı keldi? -Eń birinshi bastaǵan Dáýren. Ol 12 jasynan bokspen aınalysty. Instıtýtta stýdentterdiń jattyǵýlarynan keıin Dáýrenniń synyptastaryn jınap alyp, 20 shaqty balany daıyndadym. Dáýrendi jarystarǵa jibere bastadym. 2000 jyly Taraz qalasynda jasóspirimder arasyndaǵy Qazaqstan chempıonaty ótti. Ol jarys Serik Qonaqbaevtyń Máskeý Olımpıadasynyń kúmis júldegeri atanǵanyna 20 jyl tolýyna arnaldy. Sol birinshilikke Dáýren men onyń braz synyptasaryn alyp bardym. Biraq, jarys bastalǵaly jatqanda anam qaıtys bolǵanyn estip, úıge qaıtyp kettim. Dáýren úshinshi oryn,taǵy bir oqýshym ekinshi oryn aldy. Bul jaman nátıje emes. Buryn sońdy Oraldan boks sportynan Qazaqstan chempıonatynda oryn alǵandar bolmaǵan. Osydan keıin bizdiń boks úıirmesine kóńil bóline bastady. 2001 jyly Atbasarda jasósirimderdiń el chempıonaty ótip, sol jarysta Dáýren chempıon atandy. 2002 jyly spartakıadada chempıon boldy. 2003 jyly jastar arasynda Qazaqstan chempıonatynda kúmis júldeger atandy. Ulttyq quramaǵa alyndy. 2004 jyly jastar arasynda el chempıony atandy. Sol jyly álem chempıonaty bolýy kerek edi. Alaıda Seýldegi jarysqa Dáýren bylaı tursyn, ekinshi, úshinshi oryn alǵan boksshylar emes, úshtikke kirmeı júrgen bala ketti. Dáýren bara almaı qaldy. 2004 jyly eresekterge aýysty. Sol jyly eresekter arasynda ótken Qazaqstan chempıonatyna qatysyp, fınalda 22:21 esebimen Baqyt Sársekbaevqa jol berdi. Ulttyq quramaǵa alyndy. 2005 jyly Atyraýda Qazaqstan chempıony atandy. -Dáýren bir jyldary Afına Olımpıadasynyń chempıony Baqtııar Artaevqa myqty qarsylas atanyp júrdi ǵoı. Birneshe ret fınaldyq jekpe-jekte kezdesip edi. -2006 jyly Astanada Prezıdent Kýbogy ótip, fınalda Dáýren Baqtııar Artaevpen kezdesti. Osy kezdesýde Baqtııar jeńiske jetti. Sol jyly ekeýi Shymkentte ótken Qazaqstan chempıonatynyń fınalynda taǵy da kezdesip, Artaev sál basymdyqpen utty. Osydan keıni Dáýren 75 kıloda Artaevtan keıin ulttyq quramada ekinshi nómirli boksshy boldy. Biz úshin Olımpıada chempıony Artaevtan keıin ekinshi nómirli boksshy bolý úlken abyroı boldy. Sonyń ózin úlken maqtan tuttyq. Stýdentter arasyndaǵy ótken álem chempıonatynda chempıon atandy.

$12009    jyly Qazaqtan chempıony atanyp, Azııa chempıonatynda qola júlde aldy.

 -Dáýren týraly aıttyńyz. Qazirgi tańda ulttyq quramanyń kapıtany bolyp júrgen Danııardy qalaı boksqa baýlydyńyz? Onyń boksqa degen yntasyn qalaı baıqadyńyz? -Boksqa negizinen 10 jastan alynady. Al biraq Danııar erte aınalysyp ketti. 8 jasynan bastap, Dáýrenge jattyǵý júrgizip jatqan kezde zalǵa kelip júredi. Ilinip turǵan qapty urady. Bir kúni 1989 jyly týǵan,bokspen  alty aıdaı aınalysyp júrgen balalarǵa sparrıng jasatyp jatqanmyn. Boıy kishirek bala bolǵan. Bir kezde Danııar qasyma kelip: «Áke, men myna balamen sharshy alańǵa shyǵaıynshy», dedi. Oı, balam qoı, onyń senen jasy úlken, alty aı shuǵyldanyp júr, sen áli aınalysyp júrgen joqsyn dedim. Jalynyp, shyǵaıynshy dep bolmaı qoıdy. Jaraıdy dep shyǵardym. Qarasam, Danııar soqqy ótkizbeıdi. Artqa shalqaıǵanda, qarsylasynyń qoly jetpeı qalady, qarsy soqqy jasap úlgerip jatty. Osyny kórgennen keıin, aınalysyp jatqan topqa qosyp qoıdym. -Kóp uzamaı alǵashqy jetistikterge de jete bastady ma? -2004 jyly jasóspirimder arasynda Qazaqstan chempıonatyna qatysyp, chempıon boldy. Eń birinshi ret bapkerlerdiń kózine túsken edi. 2006 jyly óz salmaǵynda Qazaqstan chempıony atandy. Jasóspirimder quramasyna alyndy. Azııa chempıonatynan altyn medal alyp keldi. Odan keıin kadetter arasynda álem chempıonatynda top jaryp, álem chempıonatynyń úzdik boksshysy atanyp keldi. Danııar 2007 jyly kadetter arasyndaǵy álem chempıonatynda qola aldy. 2008 jyly jastar arasyndaǵy álem chempıonatynda kúmis júldeger atandy. -Kez kelgen adam ózin-ózi jetildirýmen aınalysý kerek. Solaı ǵoı. -Árıne, mindetti túrde bir orynda tura bermeı, bilimińdi, biliktiligińdi jetildirý qajet. Máselen, jarystarǵa baryp, oqý-jattyǵý jıyndarynda júrgende tájirıbesi mol Nurǵalı Safıýllın, Damır Býdanbekov sııaqty kisilerdiń istegenin kórip kóp nárse úırenesin. Tájirıbe sondaı kezde jınaqtalady. -Marat aǵa, eki ulyńyzdy kishkentaıynan jattyqtyryp kelesiz. Ári áke, ári bapkerisiz. Sizden artyq qos sportshyny eshkim bilmeıdi. Ekeýiniń sharshy alańdaǵy qımyldaryn sıpattap berseńiz. -Ekeýi eki túrli. Danııar tehnıkalyq jaǵynan sheber bolatyn bolsa, Dáýren kúshke ıek artady. Ekeýiniń máneri eki bólek. Danııardy týra Dáýren sııaqty jattyqtyratyn bolsam, Danııardan búgingideı boksshy shyqpaı qalýshy edi. Dáýren qýatty, Danııarǵa qaraǵanda bulshyq etteri ózgeshe. Danııar soqqy ótkizbeı, qımyldaǵandy jaqsy kóredi. Dáýren ózi bir soqqy ótkizse, eki soqqymen jaýap qaıtarǵandy unatady. Ýaqytynan buryn qarsylasyn qulatyp tastaýdy qalaıdy. Danııar óte sezimtal, qarsylasy urmaı jatyp qalaı uraıyn dep jatqanyn baıqap úlgeretin qasıeti bar, qabileti joǵary. -Siz qandaı bapkersiz? Qatalsyz ba? -(Oılanyp baryp) Qataldyǵym da bar? Qatal bolatyn jerde qatalmyn. Talap qoıatyn jerde talap qoıamyn. Qazir kóshede balany qyzyqtyratyn nárse kóp. Talap etpeseń, sál qatal bolmasań, balany joǵaltyp alasyn. Qalada qydyratyn jer kóp. Túngi klýb degendeı. Sondaı jerlerge barmaýǵa shek qoıýǵa týra keldi. Ekeýi de odan  aýlaq. Ondaı jerlerge barmaıdy. -Ulttyq qurama komandanyń bapkerisiz. Qazir qandaı daıyndyq júrip jatyr? -Aqpannyń besinde Astanada oqý-jattyǵý jıyny bastalady. Birlesken jattyǵýǵa Reseı, Anglııa quramalary keledi. Sosyn elordada tórt quramanyń machtyq kezdesýleri ótedi. Oǵan jańa atalǵan úsh quramadan basqa О́zbekstan boksshlary qatysady. Taýly aımaqta jattyǵý jıynyn jasap keldik. -Eleýsinovter áýletinde eki boksshy, bir bapker bar. Jattyǵýdan úıge kelgende, boks týraly sóılesizder me? Álde basqa taqyryptardy áńgimege arqaý etesizder me? -Kóbine boks. Oralda Sáken degen dosym bar. Sol joldasym balalaryna: «Marat aǵanyń úıine baramyz, júrińder» dese, balasy barmaımyz dep aıtady eken. «О́ı júrińder. Dáýren, Danııarlarmen oınaısyńdar» dese balalary: «Olar oınamaıdy, olar tek bokstasa beredi» deıdi eken (kúlip). -Qyzyqty oqıǵany eske túsire alasyz ba? - Dáýren tórt jasynda qolyn sorpa kúıdirip alǵan edi. Sodan keıin ózimiz ony kıindirip,  júretinbiz. Soǵan úırenip ketken qoı. Jattyǵýǵa baratyn bolsa, sómkesi daıyn turady. Anasy ne kerek, bárin daıyndap qoıatyn. Soǵan ábden úırenip alǵan. Bir kúni, jattyǵýǵa qolyna baılaıtyn bıntsiz kelip tur. «Bıntiń qaıda?» dep surasam, «Oı, anam salýǵa umytyp ketpi» deıdi (kúledi). -Danııar men Dáýrendi, ózińizdi sport súıer qaýym jaqsy biledi. Al qos chempıonnyń anasy, otbasynyń ózge de músheleri týraly aıtyp berseńiz? -Eki ulymnyń qol jetkizgen jetistigine jubaıym Ǵalııanyń qosqan úlesi zor. Tamaqtaryn, jattyǵý kıimderin daıyndaıdy. Tipti bıntterine deıin jýyp, ázirlep qoıady. Sol balalardyń jaǵdaıyn jasap otyrý úshin, muǵalimdik qyzmetinen de ketti. Qazir úıdiń sharýalarymen aınalysady. Almaty oblysynyń týmasy, ózim Batys Qazaqstan oblysynanmyn. Almatyda júrgende tanystyq. Bıyl quda qalasa, otasqanymyzǵa 30 jyl bolady. Qyzymyz bar. Esimi - Dınara. Qazir turmysta. Bıge áýes boldy. Túrli baıqaýlarǵa qatysyp, júldeler alyp júrdi. Joǵarǵy oqý ornynda horeografııa boıynshy bilim aldy. 2007 Astanaǵa kóship keldik. Qyzymyz osynda memlekettik «Naz» bı ansamblinde jumys istedi. Qazir ishki áskerdiń ansamblinde. Dáýren 2010 jyly úılendi. Eki nemeremiz bar, úlkeni ul 3 jasta, kishisi qyz. 5 aılyq. -Ǵalııa apaıymyz, uldardyń sharshy alańdaǵy ónerlerin tamashalaı ma? -Osy Astanada bolatyn jarystardy qalt jibermeıdi. Jankúıer bolyp otyrady. Boksshylardyń aty-jónin, jetistikteriniń bárin biledi. Basty jankúıerimiz deýge de bolady. -Nemere tátti ǵoı, aǵa. Ata bolǵan qalaı eken? Boksshy bolamyn deı me? -Oqý-jattyǵý jıynynan kelgennen keıin, sony saǵynyp kelemin. Alysta júrgende telefonmen sóılesemin. Nemere óte ystyq bolady eken. Ábilmansur nemeremniń oıyny da boks. Danııardyń 14-15 jasta kıgen boksshynyń aıaq kıimin, ústindegi kıimin kıip alyp, boks zalyna barady. Ony sheshpeıdi. Jylap sómkesine salyp alady. Anda baryp kıemin deıdi. Zalda qolyn bıntpen orap alyp júredi, soqqy jasaıdy. Boksshy bolam dese, esh qarsylyǵym joq. Boks ta óner ǵoı. Danııar aıtqandaı, boks ol tóbeles emes, ol naǵyz óner. -Marat aǵa, ókinetin, «qap, átteń» deıtin kezderińiz bar ma? -(Kóp oılanyp baryp) Bar ǵoı..... Dáýrendi jattyqtyrǵanda bylaı isteýim kerek edi, bylaı jasaýym kerek edi dep, keıin sol kezde jibergen qatelikterimdi Danııardy jattyqtyrǵanda jibermeýge, túzetýge tyrysasyn. Dáýren sol kezde Qazaqstan chempıony bola tura, jastar arasyndaǵy álem chempıonatyna qatysa almady. Sol kezde bir áreket jasaýym kerek pe edi dep oılaısyn. Biraq, Allaǵa shúkir. Buıyrǵan ketpeıdi deıdi ǵoı. Buıyrmaǵan nárse, tipti qalaı tyryssań da bolmaıdy. -Bapker tek sporttyń qyr-syryn óz tárbıelenýshisiniń boıyna sińirip qana qoımaı, ár kezde qoldaı kórsetetin psıholog ta bolý kerek qoı? -Árıne. Jeńilisten keıin esh ýaqytta Dáýrenge de, Danııarǵa da urysqan emespin. «Bári jaqsy, bári durys balam.  Eshteńe etpeıdi, keıin analız jasaımyz» dep balalardy jubatamyz. -Balalaryńyzdyń qatty ýaıymdap, qınalǵan sátteri bolǵan shyǵar, aǵa? -Danııardyń qatty qınalǵan sáti Olımpıadada qol sozym jerde medaldan aıyrylyp qalǵan kezi. Shırek fınalda ıtalıan boksshysyna jol bergen edi. Biraq bir jyldan keıin, Almatydaǵy álem chempıonatynda esesin qaıtardy. Jarystardyń bárin taspaǵa jazyp alýǵa tyrysamyz. Qarsylastaryn qımylyn, ózderiniń júrgizgen boksyn úsheýimiz otyryp qaraımyz. Saraptama jasaımyz. -Osyndaı saraptama jasaý bizdiń ulttyq quramada tájirıbede bar emes pe? Almatydaǵy álem chempıonatyna solaı ázirlik jasadyńyzdar ma? -Bul tek Almatyda ótken álem chempıonatynyń aldynda ǵana emes, ulttyq quramaǵa bas bapker bolyp Myrzaǵalı Aıtjanov kelgennen beri qolǵa alynǵan dúnıe. Barlyq oqý-jattyǵý jıyndarynda, bos ýaqyt kezinde teorııalyq sabaq ótkiziledi. Ár salmaqtaǵy barlyq sprtshylardy qarap shyǵyp, qatelikterin, utymdy jaqtaryn talqydan ótkizemiz. Ár sportshyǵa kórsetip, úıretemiz. Urys taktıkasyn túsindirip, oǵan qalaı qarsy turý kerektigi aıtylady. -Bapkerdiń bir kúnin alyp qarasaq. Kún tártibińiz qandaı? -Oqý-jattyǵý jıynynan bos kezimdi alatyn bolsaq, qystykúni qar jaýsa, erte turyp aýladaǵy qardy kúreımiz, jazda baý-baqshamen aınalysamyn. Bos ýaqytymdy nemerelerime arnaımyn, solarmen ótkizemin. Endi kóbine oqý-jattyǵýda júrgendikten, ol jaqta kún tártibi qatań bolatyny belgili. Tańǵy 7:45-te sapqa turamyz, mindetti túrde sportshylarmen birge ánuran oryndaımyz. Sosyn tańǵy jattyǵýlar. Jattyǵý jasap, jaıaý serýendeımiz. -Bapkerlikten jalyqqan kezderińiz boldy ma? -Joq. Alda áli jetpegen belester, oryndalmaǵan maqsattar bar. Solardy oryndamaı jatyp, solarǵa jetpeı jatyp, sharshasań qalaı oǵan jetesiń?! -Eger 30 jylǵa artqa oralyp, aldyńyzda tańdaý tursa, osy bapkerlik joldy qaıta tańdar ma edińiz? -Tańdar edim. Sol kezde jibergen qatelikterdi boldyrmaı, osy joldy tańdar edim. Ustaz bolý tuqymymyzda bar. Ákem 43 jyl ustaz bolǵan kisi. Balýan bolǵan adam, jastyq shaǵynda kúresken. Sodan bireýdiń qabyrǵasyn syndyryp, ol ákemizdi sotqa bergen (kúldi) sodan eshkimmen kúrespeımin dep ýáde bergen. -Kitap oqısyz ba? -Oqý-jattyǵý jıynyna ketkende kitap oqımyz. Danııar da kitaptar alyp ketedi. Osy sońǵy oqý-jattyǵý jıynynda Shákárim Qudaıberdiulynyń óleńder jınaǵyn oqydym. Danııar «Abaı joly» kitabyn oqyp júrgen. -Aǵa, ózińizdiń boıyńyzda biz bilmeıin qandaı qasıetterińiz bar? -Buryndary azdap dombyra shertip, gıtarada oınap, án aıtatynmyn. О́zim solaqaımyn, dombyrany da, gıtarany da solaqaı shertetinmin. Qazir ony qoıyp júrmin. -Marat aǵa, ýaqyt bólip, bizge suhbat bergenińizge kóp rahmet. -Sizderge de kóp rahmet! Áńgimelesken, Jiger Azbergenov. Derekkóz:  confederation.kz