О́tken aptada Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń alqa jınalysy bolǵan edi. Sonda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýyndaǵy keleli máselelerdi oryndaý barysy jan-jaqty talqylanǵan. Memleket basshysy júktegen bilim men ǵylym salasyndaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta qalaı atqarylady degen másele keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken máslıhatta sóz boldy.
Bilim jáne ǵylym mınıstriAslan Sárinjipov alqada aıtylǵan mindetter jaıly jan-jaqty málimet bere kelip, birinshi Elbasy Joldaýynda kórsetilgen mektepke deıingi qurylymdardyń jumysyn zaman talabyna saı júrgizý úshin 2020 jylǵa qaraı 3 pen 6 jas aralyǵyndaǵy búldirshinderdi balabaqshamen tolyq qamtý, orta bilim berýdiń mazmunyn jańartý, sapasyn kóterý, Nazarbaev zııatkerlik mektepterindegi ozyq úlgini birte-birte engizip, keleshekte Otanymyzdaǵy barlyq bilim berý uıalary sol deńgeıde jumys isteý qajettigin atap ótti. Tehnıkalyq jáne kásiptik oqytý júıesin jetildirý joldaryn tarata kelip, úsh tilde bilim berý máselesine de nazar aýdaryp, orys mektepterindegi qazaq tiline mán berý, joǵary oqý oryndarynda alda bolatyn ózgeristerden habardar etti.
Budan keıin joǵary bilim, ǵylym jáne jastar saıasaty boıynsha aǵymdaǵy basymdyqtar jaıly vıse-mınıstr Takır Balyqbaev qazir Otanymyzdaǵy 131 joǵary oqý ornynda 524,2 myń stýdenttiń bilim alyp jatqanyn, olarǵa myńǵa tarta sheteldikterdiń de dáris oqyp, qazaqstandyq joǵary bilim júıesi eýropalyq bilim berý keńistigimen – TMD elderimen qoıan-qoltyq jumys istep jatqanyn atady. Bolon prosesi otandyq bilim berý baǵdarlamalaryn sheteldik baǵdarlamalarmen úılestirýge yqpal etip jatqanyn, aǵymdaǵy jyly sol Bolon prosesine bizdiń el de tóraǵalyq etip otyrǵanyn tilge tıek etti. Nazarbaev Ýnıversıteti úlgisinde joǵary oqý oryndaryna derbestik berý prosesteri bastalǵanyn, 4 joǵary oqý ornynda baıqaý, 64 qamqorshylyq keńesteri qurylǵanyn jetkizdi. Aldaǵy ýaqytta Elbasy Joldaýynda kórsetilgen jetekshi ýnıversıtetterge akademııalyq jáne basqarýshylyq avtonomııaǵa birtindep kóshý jónindegi tapsyrma boıynsha jumystardyń júıeli atqarylatynyn aıtyp, ondaı ilgerileýshilikke qol jetkizgen kezde bilim ordalarynyń basshylary men oqytýshylary ashyqtyq qurylym jaǵdaıynda jurtpen birlikte jumys isteıtinin jetkizdi. Otanymyzdaǵy joǵary bilimniń ekonomıkalyq qabilettiligine, oqý sapasyna qaraıtyn bolsaq, álemdik deńgeıde 88-oryndy ıelenipti. Al dúnıe júzindegi eń úzdik degen 200 ýnıversıtettiń qataryna elimizdiń birde-bir oqý orny iline almapty. Buryn qarjylandyrý bir baǵytta júrip kelse, endigi jerde oǵan da ózgeris engiziletin kórinedi. Kóptegen joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilettiliginiń tómendigi materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń kemshindiginde jatqan sekildi. Sol sııaqty, joǵary oqý oryndaryndaǵy jemqorlyqpen kúresý endigi jerde formaldi túrde emes, túbegeıli joıý jaıyna toqtatylyp, móldirlikke keń jol ashý kózdelip otyr eken. Ulttyq akkredıtteý organdarynyń jumysyn jetildirý de qarastyrylý ústinde. Ǵylym salasyna baılanysty alǵa tartylǵan áńgime jelisine qaraǵanda «Ǵylym týraly» Zańda kórsetilgen mindetterdi minsiz júzege asyrý nıetinde joba-josparlar ázirlenip jatqany alǵa tartyldy. Onyń bastysy, ǵylymı jetistikterdi qoldana otyryp, tabıǵı resýrstardy talapqa saı paıdalaný, shıkizattar men ónimderdi qaıta óńdeý, energetıka jáne mashına jasaý, aqparattyq, telekommýnıkasııalyq tehnologııalar, óńir týraly ǵylym, elimizdiń ıntellektýaldy áleýeti arttyryla bermek. Ǵylymı jobalar granttyq negizde qarjylandyrylady. Sol sekildi ǵylym salasyndaǵy kadrlyq áleýetti turaqtandyrýǵa yqpal etý jaıy da aıtyldy. Jastar saıasatyna kelsek, bul salada arnaıy zań jobasy ázirlenip, Parlamentke usynylypty.
Al mektepke deıingi, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý boıynsha vıse-mınıstr Esenǵazy Imanǵalıev Joldaýda kórsetilgen tapsyrmalar boıynsha jasalyp jatqan jospar-jobalarǵa toqtaldy. Mektepke deıingi bilim berý salasy boıynsha, ásirese, 3-ten 6 jas arasyndaǵy búldirshinderdi balabaqshamen qamtý jaıyna kelsek, 2014-2016 jyldar aralyǵynda 190 mıllıardtan artyq teńge jumsalyp, 2017-2018 jyldary – 82,7, 2019-2020 jyldary – 100 paıyz balalar balabaqshamen qamtylady. Balany erte jastan damytý tujyrymdamasy jasalyp jatqanyn aıtqan ol, orta bilim berý isi ýaqyt ólshemine beıimdeletini, ásirese, bilim sapasyn arttyrý birinshi kezekte turǵanyn atap ótti. 2015 jyly birinshi synyp boıynsha barlyq pánder jańa baǵdarlama boıynsha júrgiziletinin, 11 jyldyq bilim berýge de ózgerister enetinin jetkizdi. Úsh aýysymdy mektepterge baılanysty aldaǵy úsh jylda 146 mektep salynyp, 2016 jyly úsh aýysymdy bilim uıalary 13 esege, apatty mektepterdiń úlesi 1,2 paıyzǵa tómendeıtinine naqty dáıekter keltirdi. Kásiptik bilim berý salasyn jańartý kózdelip otyrǵanyn, oqytý 181 mamandyq 476 biliktilik boıynsha júrgiziletinin de eske saldy.
Baspasóz máslıhatynda qolǵa alyp jatqan basty baǵyt bilim sapasy ekeni basa aıtyldy. Ásirese, syrttaı oqytý salasyndaǵy qıyn túıinder de jan-jaqty qaralyp jatyr eken. Buǵan qosa halyqtyń talabyna oraı, mektep oqýshylaryn sabaq kezinde bir ret ystyq tamaqpen qamtamasyz etý jaıy da áńgime arqaýyna aınaldy. Al muǵalimderdiń bedelin kóterý jolyndaǵy atqarylǵan jumystar týraly sóz bolǵanda, bul salaǵa óz qalaýymen keletin talantty jastar tartylmaq. Damyǵan el sanatyndaǵy Ońtústik Koreıa memleketindegideı mektep bitirgen túlekterdiń 10 paıyzyn muǵalimdik mamandyqqa baýlý úrdisin qalyptastyrý qarastyrylýda eken. Mektep salý isinde jergilikti jaǵdaılar birinshi kezekte turatynyn, onda búgin, keleshekte oqıtyn balalar sany esepteletinin atap ótti. Oqýlyq máselesine qatysty suraqtarǵa mınıstr A.Sárinjipov jaýap berip, «Oqýlyqtar qatań saraptaýdan ótetinine jan-jaqty dáıekter keltire otyryp, bul iske baspa oryndary da yjdahatty bolý qajettigin, tapsyrys berýshi mekemeler, ıaǵnı bilim bólimi men ustazdar qaýymy da atsalyssa utylmas edi», degen ýájin alǵa tartty. Baspasóz máslıhatyndaǵy basty ustanym, urandatpaı uıymdastyra bilgen jerde jumys júıeli júredi, sonda Elbasy Joldaýyndaǵy tapsyrmalar múltiksiz oryndalyp, jurt kóńilinen shyǵady degen baılamǵa den qoıyldy.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».