О́leńi ánmen órilgen

Saltanatty sharaǵa Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Erjan Babaqumarov qatysyp, aqyn shyǵarmashylyǵy haqynda sóz sóıledi. Elimizdiń mádenıeti men ónerine qosqan úlesi jaıynda aıtyp ótip, «Qazaq poezııasynyń kórnekti ókili, aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Shómishbaı Sarıevtiń esimi el arasynda erekshe qurmetpen atalady. «Araıly kóktem», «Taǵdyr jyry», «Saǵynyshym – teńiz», taǵy da basqa eńbekteri qalyń oqyrmanǵa keńinen taraldy. Eńbegi memleket tarapynan da joǵary deńgeıde baǵalanyp, «Parasat» ordenimen, táýelsiz «Platınaly Tarlan» syılyǵymen, Frans Kafka atyndaǵy halyqaralyq altyn medalmen marapattaldy. Aqyn tynymsyz eńbek pen adamgershilik qasıetiniń arqasynda halqynyń qalaýly tulǵasyna aınaldy», dep atap ótti.

Shómishbaı Sarıev «Qazaqstan» bas­pasynda, «Juldyz» jýrnalynda bólim meńgerýshisi bolyp eńbek etti. Uzaq ýa­qyt M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda eńbek etken jyldarda ǵalymdyq qyrynan tanyldy. Ǵy­lymı ortadaǵy zertteýleri, izdenisi ha­qynda oı bólisken osy ınstıtýttyń ǵyly­mı qyzmetkeri, belgili jazýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Nur­dáýlet Aqysh aqyn shyǵarmashylyǵyn ǵylymı qyrynan asha tústi. «Jas kezimde «Juldyz» jýrnalynda, keıinnen M.Áýe­zov atyndaǵy Áde­bıet jáne óner ınstıtý­tynda birge jumys isteý qurmetine ıe boldym», dep atap ótken Nurdáýlet Aqysh aqynnyń poezııa álemi týraly «Poezııa sózdiń patshasy» eńbeginiń qazaq fı­lologııasynda ózindik orny bar eken­digine toqtaldy. Shómishbaı Sarıevtiń «Qazirgi qazaq lırıkasynyń izdenisteri» kandıdattyq jumysy, «XX ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldardaǵy poezııasy» monografııasy týraly sóz qozǵaǵanda onyń zertteýshilik qyrynyń tereńdeı túskenin ańǵaramyz. Mahabbat, tabıǵat, otansúıgish sezimderi týraly ánderge qalam tarta júrip, fılologııa ǵylymdarynyń kan­dıdattyǵyn qorǵap, qazaq poezııasyn zertteýge zor úles qosty. Sóz qudiretine, poezııa álemine tereń boılaǵan qalamger re­tindegi onyń shyǵarmalary búginde qalyń oqyrmanǵa keńinen tanyldy.

Qazaqstan Jazýshylar odaǵy tór­aǵasynyń orynbasary Baýyrjan Jaqyp saltanatty bul sharany aqyn rýhyna ǵana taǵzym etý emes, búkil qazaqtyń áde­bıetine, ónerine kórsetilip otyrǵan qur­met ekendigine toqtaldy. «Shómishbaı Sarıev­tiń sanaly ómirindegi eń birinshi qyry – aqyndyǵy. Aral óńirinde dúnıege kelip, aýdandyq «Tolqyn» gazetinde eńbek jolyn bastap, Qazaly aýdandyq gazetinde jumys istep, Qazaq ulttyq ýnıversıtetine oqý­ǵa túsken Shómishbaı aqyn qazaq poezııasyna ótken ǵasyrdyń 70-shi jyl­darynyń basynda «Soǵystan sońǵy týǵan­dar» degen atpen kelgen keremet tol­qyn­nyń ókili», dep eske aldy. «Sol tolqynnyń ishinde Jarasqan Ábdirash aǵamyzben birge Shómishbaı Sarıev qazaq ádebıetiniń tabaldyryǵynan este qalarlyq erekshe poezııasymen attaǵan bolatyn. Qazaq dalasy qanshalyqty baı bolsa, qazaq poezııasy da sonshalyqty keń palıtraly. Sondyqtan da árbir qazaq aqy­ny kókke kóterip, maqtaýǵa turar­lyq. Shómishbaı Sarıevtiń alǵashqy kitap­ta­­rynan poezııanyń keremetteı lebin kór­gen Ábdilda Tájibaev, Ǵafý Qa­ıyr­be­kov, Syrbaı Máýlenov aqyn shyǵar­ma­shy­lyǵyna erekshe baǵa bergen bolatyn. Bú­ginde myńnan astam ánniń sózin jazǵan Shómish­baı Sarıev aǵa býynnan keıingi joldy jal­ǵap, qazaq ánin, únin, poezııasyn álem­ge ta­nyta bildi», – dep atap ótti Baýyrjan Jaqyp.

Shómishbaı Sarıevtiń shyǵarma­shy­lyqtaǵy inileriniń biri, kompozıtor Beıbit Oraluly «О́nerde – aǵa, ómir­de dos boldyq» dep eske aldy. Taǵdy­ry­nyń Shómishbaı Sarıevteı tulǵamen toǵys­qanyna rızashylyǵyn bildire kelip, alǵash tanysqan jyldardy, Shómishbaı aǵa sha­ńyraǵyndaǵy, ol kisiniń jary Jumagúl Sarıevamen kezdesýlerdi tolǵana eske tú­sirdi. Shyǵarmashylyq birlestikte ómir­ge kelgen ánder tarıhyna toqtalyp, Shó­mishbaı Sarıevtiń tereń de, maǵynaly po­ezııasynan oı tolǵady.

Aqynnyń qalamynan týǵan «Sol bir kesh», «Ǵashyqtar jyry», «Sálem saǵan, týǵan el», «Dombyra týraly ballada», «Ǵa­shyqtar jyry», «Bozjorǵa», taǵy da basqa kóptegen óleńderi tyńdarmannyń júreginen tereń oryn aldy. Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaeva oryndaǵan «Aı­nal­dym senen, Atameken-aı» áni elimiz ǵana emes, shartarapqa taraǵany málim. Búginde bul ándi tyńdamaǵan qazaq kemde-kem. Sonaý atamekennen jyraqta jat­qan qalyń qazaqtyń júregin shymyr­latyp, elge degen saǵynyshyna sep boldy. Talaı qazaq osy ánniń áserinen keıin elge oralǵanyn estigen edik. Aqyn ánderine, shyǵarmashylyǵyna degen saǵynyshymen bólisken Roza Rymbaeva ózin baqytty án­shimin deıdi. О́ıtkeni «Shómishbaı Sa­rıevtiń qalamynan týǵan óleń-jyr erekshe sezimmen jazyldy. Oǵan dálel retinde halyq arasyna keń taralǵan «Aral­dan ushqan aqqýlar» ánin aıtsaq ta jetkilikti. Al «Atameken» ánin bilmeıtin qazaq joq. Son­dyqtan qazaq halqy bar kezde Shó­mish­baı Serıevtiń óleń-sózderine ja­zyl­ǵan ánder umytylmaıdy», dep atap ótti ánshi.

Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Maıra Ilııasova aqynnyń ómirinde, shy­ǵar­mashylyq qaryshtaýynda Jumagúl Sarıevadaı adal jarynyń eńbegi zor dep atap ótti. Qaı kezde de keıingi tol­qynǵa aǵalyq qamqorlyǵyn, keńesin aıa­maǵan Shó­mishbaı Sarıevtiń tulǵasy umy­tyl­maıdy. Jýyrda kórermenge jol tart­qan «Tulǵalar qaıtyp barady» ánine tú­sirilgen beınebaıan osyǵan dálel.

Aqynmen birge stýdenttik shaǵy ótken ja­zýshy-jýrnalıst Dáýlet Seısenuly qazaq rýhanııatyna úlken úles qosqan tul­ǵalar ishinde Shómishbaı Sarıevtiń orny bólek deı kelip, aqynnyń poezııasy, ǵylymdaǵy joly týraly eske aldy.

Búginde «Án áleminde qalyqtaǵan qyran», «Qos qanatty aqyn» dep ónersúıer qaýym tebirene eske alatyn aqynnyń artynda mol murasy qaldy. «Baldáýren», «Súıinshi» jınaqtarymen qatar onnan astam eńbekteri, óleń-sózderi júrekterden oryn alǵan Shómishbaı Sarıev jaıly estelikter áli aıtyla beredi.

ALMATY