Turar týraly jańa týyndy

Táýelsizdigimizdiń tól besigi – arý Almatynyń tynys-tirshiligi tu­tas el turǵyndarynyń kóńil kúıine tikeleı áser etedi. Sebebi mıllıondar toǵysqan megapolıs árkimniń ómirinde ózinshe iz qaldyryp, órnegin salǵan. Jýyrda ǵana eki mıllıonynshy tur­ǵyny ómirge kelip, aýmaǵy artqan alyp shahar aıshyqtaryn kórermenmen qaýyshtyratyn «Almaty» telearnasy jańa maýsymyn ashty. Ult rý­hanııatynyń uıasynan habar taratatyn medıaujym táýelsizdiktiń mereıli belesinde kórermendi qandaı jańalyǵymen qýantpaq? Áriptes retinde jańa maýsymnyń ashylý saltanatyna kýá bolyp, kóńilge uıalaǵan birer jobaǵa toqtalyp ótýdi jón sanadyq.

Tarıhty tarazylaıtyn tulǵalar deıtin bolsaq, olardyń ómir-ónegesi tunyp turǵan taǵylym. Qazaq hal­qynyń adal perzenti, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Turar Rys­qulovqa arnalǵan «Qyzyl jebe» derekti fılmder toptamasy osy oıymyz­dy qýattaı tústi. Halqynyń azat­tyǵyn ańsaǵan ǵıbratty ǵumyr ıesiniń qaıratkerlik joly, qoǵamdyq-saıası ómirdegi ótkir ustanymy arqaý bolǵan týyndy kórermenge Turar taǵdyrynan syr shertedi. Ssenarııi Sherhan Murtazanyń «Qyzyl jebe» romanynyń jelisimen jazylǵan joba Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń tapsyrysymen túsi­rilipti. On bólimnen turatyn bul fılm­de Turardyń balalyq shaǵy, azamat atanǵan kezi jáne Túrksib temir jolyn salýda atqarǵan eńbekteri qamtylǵan. Fılm Turar Rysqulov jaıly buǵan deıin aıtylmaı kelgen tyń dúnıelerdi qamtýymen qundy. Ásirese, Túrkistan memleketin qurý jolynda Turardyń Muhamedjan Tynyshbaev, Mustafa Shoqaımen kezdesken sátteri kartınada áserli beınelengen. Týyndynyń basty máıegi alashordashylar men Túr­kistan ıdeıasynyń avtorlary eki­udaı pikirde bolsa da, túptep kelgende ultynyń baqytty bolashaǵyn kóksegendigi, olardy biriktiretin ortaq murat el tutastyǵy ekenin kórsetýinde dep túıdik.

– Fılmdi túsirý barysynda Tu­rardyń ákesi Rysquldy da qamtydyq. О́ıtkeni Rysqulsyz Turar joq. Áke­siniń qýǵyndalýy jáne Turardyń birge túr­mege túsýi de kórinis tabady. Tu­rarǵa ákesiniń «aryń men kóılegińniń jaǵasyn kirletpe» dep aıtqan sózi bar. Sondyqtan Turar ózin joǵary ustaýy, ardyń jáne jan tazalyǵyna úlken mán bergeni sol ákesinen daryǵan qasıet dep kórsettik. Sondaı-aq Sher­han Murtaza aǵamyzdyń beınesi de fılmde kórinis beredi. 1970 jyl­dyń aıaǵy 1980 jyldardyń basynda Sheraǵańa «Ryskýlovchına» dep tıisken. Iаǵnı onyń jazýshy, synshylarmen aradaǵy shıelenisti sátteri de osy fılmde aıtylady. «Qyzyl jebe» Keńes ókimetiniń ıdeologııasy edi ǵoı degender de boldy. Bizdiń oıy­myzsha, bul jerde «Qyzyl jebe» dep otyrǵanymyz Turardyń ózi. Sheraǵań jylqy arqyly Turardyń obrazyn bergen, ıaǵnı ol Qyzyl jebedeı aǵyp ótti. Turar túrmede jatqanda oǵan ylǵı Qyzyl jebe keledi. Al atar aldynda qyzyl jebe odan ketedi. Eles bolyp, tastap ketkende Rysqulov óziniń óletinin túsinedi. Sondyqtan «Qyzyl jebe» onyń rýhy, ustanymy, – deıdi fılmniń bas prodıýseri Ilııas Ysqaqov.

 Kınokartınada Turar Rys­qu­lov­tyń rólin – Syrym Qashqabaev, ákesi Rys­­quldy – Erkebulan Daıyrov, Sher­­­han Murtaza rólin – Aldabek Shal­­­baev somdaǵan. Jobanyń jetek­shisi ári ıdeıa avtory – Nurjan Muham­med­janova.

 Jańa maýsymnyń taǵy bir jar­qyn jobasy retinde Táýelsizdik jetistikterin nasıhattaǵan «Baqyt­tymyn ózińmen» dramasyn ataýǵa bolady. Romantıka ári komedııa elementteri ózara jymdasqan telehıkaıa bir qa­ladaǵy birneshe keıipkerdiń ómiri ar­qyly Qazaqstannyń 30 jyldyq damýyn, qıyn-qystaý kezeńderin, tur­ǵyndar kóńilindegi mahabbat pen úmit sezimderin sıpattaıdy. Ege­mendiktiń eńselený tarıhyn bederlegen «Almaty: Táýelsizdik belesteri» derekti fılminiń de kórermenge be­reri kóp. Munda belgili saıasatkerler, qoǵam qaıratkerleri, pedagogter men qoǵam belsendileri memlekettiń qa­lyptasýyndaǵy qyzyqty derektermen bólisedi.

«Qazirgi kezde telearna – árkimniń oıyn túzeıtin, boıyn túzeıtin, soǵan áser etip jol silteıtin aqparattyq derekterdiń naqty ári shynaıy kózi desek artyq bolmas. Bizdiń telearnamyz Almatynyń bary men joǵyn baǵamdap, atqarylyp jatqan aýqymdy jumysty halyqqa júıelep túsindirip keledi. Almaty – ulylarymyzdyń iz qalǵan qasıetti de qasterli qala. Jo­balardyń bárinde adamdy arman bıigine jeteleı jóneletin ómir jyry, kóńil syry názik sezimmen jymdasyp, óskeleń urpaqqa rýhanı tárbıe berýdi kózdeıdi. Aldymyzda úlken josparlar bar. Mártebeli kórermen onyń bárin teleekrannan tamashalap, baǵasyn bere jatar», deıdi «Almaty» telearnasynyń basshysy Nurjan Jalaýqyzy.

Ekranda adamzat tarıhyn qanmen aıǵyzdaǵan soǵys kartınalary, jahan jurtyn tyǵyryqqa tiregen pandemııa, asqar bıikke qol sozǵan Almatynyń búgingi jarqyn kelbeti, jańalyqqa umtylǵan jastardyń arman-maqsaty, uly tulǵalarymyzdyń ómir ónegesi, meıirimge sýsaǵandardyń jan jylýy, memleket qoldaýymen óz kásibin órge dóńgeletken analardyń qýanyshy, kún­delikti tirshilik tynysy bári-bári kór­setiledi. Teleónimder dáýir aınasy desek, ýaqyt únine saı aýqymyn ke­ńeıtip kórermen kózaıymyna aınalyp otyrǵan arnaǵa mol tabys tilep, keń tynysty jobalary kóbeıe berse deımiz.