Syr boıynda keıingi urpaq táý eter talaı tarıhı oryndar bar. Sonyń biri Jańaqorǵan aýdanyndaǵy Ábdiǵappar aýylynan on shaqyrymdaı jerde salynǵan Tólegetaı baba kesenesi. Shyǵystan Syrǵa kelip qonys tepken elge tutqa bolǵan qaıratker Tólegetaı men Qylyshty ata kesenesi qatar ornalasqan.
«Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda urpaqtary osydan on úsh jyl buryn jańadan kesene turǵyzyp, as berdi. О́z zamanyndaǵy belgili tulǵalardyń biri bolǵan Qylyshty ata men Tólegetaı arasyndaǵy baılanys soraby uzaq bir áńgimeniń júgi.
Jaqynda qos áýlıeniń kesenesi aýlasynan Qarakereı Qabanbaı batyrdyń ordasy boı kóterdi. Elbasy bastamashy bolǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy men el táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy aıasynda uıymdastyrylǵan sharaǵa elimizdiń ár túkpirinen kelgen azamattar, batyrdyń urpaqtary atsalysty.
– Keler jyly antalaǵan jaýdyń betin qaıtaryp, qazaqqa qorǵan bolǵan batyr babamyzdyń 330 jyldyǵy. Sonyń qarsańynda eliniń esesin túgendep, at arqasyna qonǵan er rýhyn qurmettep, sodan óskeleń jastar ónege alsyn degen nıetpen osynda sharýa bastadyq. Qabanbaı babamyzdan «Alys, týys demeımin, kim atymdy atasa, sony qoldap jebeımin» degen sóz qalǵan desedi. Shynynda qaharynan dushpany qaımyqqan batyr bir rýǵa, bir aımaqqa emes, kúlli qazaqqa ortaq. Jeriniń synyq súıemin jaýǵa taptatpaı, tize qosyp, jasanyp kelgen jaýǵa qaırat tanytqan barlyq bahadúr rýhyn osylaısha qurmettep, keıingige úlgi etýimiz kerek, – deıdi «Er Qaptaǵaı» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Qusman Shalabaev.
Bıyl elimizdiń shyǵysynda el qorǵaǵan batyrlardyń joryq jolymen «Aıagóz-Maılyshat-Shorǵa» tarıhı-tanymdyq ekspedısııasy jolǵa shyǵyp, arnaıy derekti fılm túsirilipti. El basyna kún týǵan 1723 jyly Túrkistanda jaýdyń betin qaıtaryp, alapaty asqan Qarakereı Qabanbaıdy el «Han batyr» ataǵan desedi. Bul Syrdyń boıyn qorǵap, Tashkent, Saıram qalalarynan jaýdy túre qýǵan batyrdyń erligi elge ortaq ekeniniń dáleli. Sondyqtan da osy sharanyń basy-qasynda júrgen azamattar keler jyly batyrdyń 330 jyldyǵyna baılanysty ótetin ekspedısııany Syr boıynan bastap Jońǵar qaqpasyna deıin júrip ótýdi josparlap otyr.
– Izgi istiń aınalasynda jumylǵan azamattardyń arqasynda bıylǵy ekspedısııada 1 279 shaqyrym jol júrip, el aýzynda saqtalǵan áńgime-ańyzdardy tarıhta bolǵan oqıǵalarmen salystyrý arqyly babalar erligin jańa qyrynan tanı tústik. Zertteý jumystary áli de jalǵasady. Alda derekti fılm túsirý, batyrlardyń joryq jolymen júrip ótken sapardy qorytyndylap, júıeli zertteý jumysyn jaryqqa shyǵarý josparda tur, – deıdi Memleket tarıhy ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Qanat Eńsenov.
Daraboz erdiń ordasynda qazaq jeriniń qaı pushpaǵyna tıgen jaýǵa qarsy jumyla shaıqasqan batyr babalardyń birligi jaıly basa aıtyldy. Bahadúr rýhyna qurmet tanytýdyń sharalary baıandaldy. Eline qalqan bolǵan er jaıly kórkem fılm túsirý qolǵa alynypty. Sonymen qatar tıisti oryndarǵa Almaty qalasynan eńseli eskertkish turǵyzyp, 330 jyldyǵyn respýblıka kóleminde atap ótý jóninde usynys berilgen.
Qyzylorda