...qoldaý bildiredi
Álemge tynyshtyq berińizder, myrzalar!
«Bizge Eýrazııadaǵy «úlken oıyndar» qajet emes, barshaǵa beıbit, qaýipsiz jáne turaqty bolashaq qalyptastyrý maqsatynda zor serpilis kerek!», dedi Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Dýshanbe qalasynda ótken Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesinde sóılegen sózinde. Álem osyndaı bir aýyz, biraq parasatqa toly sózdi estimegeli qashan?! Qarýly qaqtyǵystar men beıbit halyqtyń qyrylýynan, qantógisterden, jartylaı ash, jartylaı jalańash kún keshýden, ózara teke-tiresterden, birin-biri quldyratý úshin, qulatý úshin jasalyp jatqan sanksııalardan, eliniń tynyshtyǵynyń shyrqy buzylǵan halyqtyń basyna pana izdep bosyp ketýlerinen, adam balasynyń birine-biri jasap jatqan túrli zorlyq-zombylyqtarynan, shynyn aıtqanda, sharshadyq!
Adamzat sharshady! Dúnıe sharshady! Endi bir sát sol álemniń tynyshtalýy da kerek qoı! Prezıdent Toqaev aıtyp otyrǵandaı, «Eýrazııadaǵy úlken oıyndar» qashanǵy jalǵasady?! Qashanǵy qara halyq sol oıynnyń zardabyn tarta beredi?! Álde álem qolynda atom qarýy men kúsh-qarajaty bar alpaýyt memleketterdiń basynda otyrǵandardyń tek ózderi ǵana yqpaldy, tek ózderi ǵana kóshbasshy bolýlary kerek degen talastarynyń ózara oıynshyǵyna aınalyp bara ma?! Adam taǵdyrymen oınaý ma bul?! Álemge tynyshtyq berińizder, myrzalar!
Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» Joldaýynda «Aýǵanstandaǵy ahýal jáne jahandyq shıelenistiń kúsheıýi bizge qorǵanys ónerkásibi keshenin jáne Áskerı doktrınamyzdy tolyǵymen qaıta qaraýǵa mindetteıdi. Biz syrtqy qaterge jáne oqıǵanyń qalaı órbýine de daıyn bolýymyz kerek», deýi ábden oryndy. О́ıtkeni syrtqy kúshterdiń Aýǵanstandaǵy qazirgi jaǵdaıdy keshegi keńestik bir júıede bolǵan Ortalyq Azııa memleketterin qarýly qaqtyǵystar men daý-janjaldardyń aımaǵyna aınaldyryp jiberý qaýpi de joq emes, bar. Sondyqtan Qazaqstan basshysy aıtqan «Eýrazııadaǵy úlken oıyndar» alańyna aınalyp ketýge jol bermes úshin Qazaqstan, Tájikstan, О́zbekstan, Túrikmenstan, Qyrǵyzstan basshylarynyń jıi-jıi basqosýlary osy qaýiptiń aldyn alý turǵysynan oryndy dep sanaımyz jáne qoldaý bildiremiz.
Tursyn KО́PEEV,
otstavkadaǵy polısııa maıory
QARAǴANDY
...úılesimdilikke úndeıdi
...Ulttyq qundylyq – urpaq nesibesi
Qazaq halqy talaı ǵasyr talmaı talpynǵan táýelsizdigine qol jetkizgen kezde qalpaǵymyzdy aspanǵa atyp qýandyq. Egemendigimizdiń eleń-alań shaǵynda jan-jaqtan qaýmalaǵan qıynshylyqtarǵa da, olardyń ótkinshi ekenin bilgendikten, onsha-munsha moıı qoıǵan joqpyz. О́ıtkeni zamana jeliniń qubyla uıytqyǵan yzǵarynan yqpaı, qashanda tótep bere bilgen er qazaqtyń erkindik ańsaǵan urpaǵy edik.
Qudaıǵa shúkir deıik, búginde kóptegen qıynshylyq artta qaldy. Keıbir túıtkildi máselelerdiń áli de bar ekenine qaramastan, el birte-birte eńse tiktep keledi. Qazir qoly qımyldaǵannyń aýzy qımyldaıtyn zaman ǵoı, erinbeı eki qolyna bir kúrek ustaǵan adamdar eshkimge alaqan jaımaı-aq tirshilikterin jasap jatyr.
Elimizde qalyptasqan búgingi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan deýge keletin beıbit zamanda áttegen-aı degizbeı qoımaıtyn oqys oqıǵalardyń da aragidik boı kórsetip qalatyny ókinishti, árıne. Teledıdardan, aqparat quraldarynan, áleýmettik jelilerden neshe túrli sumdyq jaǵdaılardy kórip te, estip te júrmiz.
Máselen, qatygez ana, tastandy bala, jalǵyzbasty áke, baldyrǵan zorlaǵan ońbaǵandar, qarttar men jetimder úıinde ózimizdiń kógenkózderimizdiń kóbeıip bara jatqany, bir-birimen sottasqan aǵaıyn, kisi ólimine soqtyrǵan atys-shabys sekildi qoǵamymyzdy qojyratqan keleńsizdikter kóńilge kirbiń uıalatpaı qoımaıdy. Nebir zar zamanda jetimi men jesirin jylatpaǵan qazaqtyń urpaǵy edik. Osyndaıda búginde ózgergen adam ba álde zaman ba degen suraq kókeıde keptetilip turyp alatyny bar. Al osy saýalǵa siz bolyp, biz bolyp jaýap izdep kórsek. Menińshe, bul – birte-birte ulttyq qundylyqtarymyzdan alshaqtap bara jatqanymyzdyń saldary. Sondyqtan sóz uǵatyn barsha aǵaıynǵa ulttyq qundylyqtarymyzdan ajyramaıyq degim keledi.
Nurjan BAIMENOV,
jeke kásipker
Ońtústik Qazaqstan oblysy,
Túlkibas aýdany
...usynysyn bildiredi
Amanatqa qııanat jasamaıyq
Alashtyń ardaqtysy, belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri S.Seıfýllınniń 1923 jyly «Keńseniń tili qazaq tili bolmaı, is ońbaıdy» dep kóregendik tanytqanyna da bir ǵasyrdaı ýaqyt bolypty. Árıne, memlekettik til másele etip kóterýden kende emes. Biraq ókinishke qaraı, ilgeri basyp jatqan is shamaly.
Kópten beri oıymda júrgen osy jaıt týraly jazýyma soltústikke saparymyz túrtki boldy. Osydan shamaly ýaqyt buryn Aqmola oblysynyń Astrahan aýdanynda turatyn qudamyzdyń mereıtoıyna baryp qaıttyq. Kórsetken syı-qurmetterine óte rıza boldyq. Qazaqy qalyppen úlken qonaqjaılyq tanytty.
Biraq qý kóńildiń bir kóterilmeı-aq qoıǵany. Oǵan sebep, otbasy músheleri túgeldeı derlik oryssha sóıleıdi eken. Dastarqanda qus sútinen basqanyń bári bar, tek qazaq tiline ǵana oryn joq. Ońtústikten kelgen bizder úshin keıbireýleri qazaqsha sóıleýge tyrysyp-aq jatyr.
Bir atap kórseterligi, ózderi shetterinen ónerli, ánshi keledi eken. Oryndaǵandary da tek halyq ánderi. Oryssha oqyǵan, biraq qazaqsha biletin qudamyzdyń 17 jastaǵy nemeresiniń (qazaqsha túsingenimen, sóılemeıdi) dombyranyń qulaǵynda oınaıtynyn kórip, tańdaı qaqtyq. Qurmanǵazynyń, Túrkeshtiń, Dáýletkereıdiń kúılerin naqyshyna keltirip oryndap berdi. Shyn kóńilden rızashylyq bildirdik.
Aıtaıyn degenim, búginde ana tilimizdi basqa ulttar ǵana emes, ózimizdiń qazaqtarǵa úıretýdiń ózi qıynǵa soǵyp otyr. Ana tilimizdiń altyn taǵy nege bos tur degen saýal meni azamat retinde buǵan deıin de kóp oılandyratyn. Túsingen adamǵa bir-birimizdi qazaqsha sóıleýge úgittep otyrǵanymyzdyń ózi uıat nárse. Al osy sapardan keıin 2025 jylǵa deıin halqymyzdyń 90 paıyzy qazaqsha sóıleıdi degenge kúmánim arta tústi. Keıbir úlken laýazymdaǵylardyń ana tilimizde sóıleı almaı turǵanyn kórgende namysym keledi.
Ana tilimizdi keleshek urpaqqa jetkizý ár qazaqqa amanat bolýy tıis. Amanatqa qııanat jasaýǵa bolmaıdy!
Shaıgúl QAShAǴANOVA,
orys tili men ádebıeti pánderiniń muǵalimi
Jambyl oblysy,
Qordaı aýdany,
Noǵaıbaı aýyly