Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Basqarma Tóraǵasy – Rektory Janseıit Qanseıituly Túımebaev onlaın jáne oflaın formatta eseptik kezdesý ótkizdi, dep jazady Egemen.kz.
Rektor joǵary oqý ornynyń bilim berý jáne ǵylymı-zertteý jumysy, ınfraqurylymyn jańǵyrtý jáne áleýmettik máseleleri týraly baıandady. Sondaı-aq 2020-2021 oqý jylyndaǵy negizgi nátıjelerdi taldap, kóshbasshy ýnıversıtettiń aldaǵy damý josparyn tanystyrdy.
Jıynǵa QR Prezıdenti ákimshiligi, Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, memlekettik qurylymdar men elshilikter, JOO rektorlary, QazUÝ Dırektorlar keńesiniń músheleri, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, jergilikti qala, aýdan ákimdikteri, aqsaqaldar keńesiniń músheleri, mektep ustazdary men ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshylar quramy, bilim alýshylar, jumys berýshiler, ata-analar men BAQ ókilderi qatysty.
QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev aǵymdaǵy jyly ótken Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda: «Bilim aldaǵy onjyldyqtaǵy bizdiń ulttyq ıdeıamyz bolýy tıis», dep atap aıtqan bolatyn.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev jyl saıynǵy joldaýynda: «Qazaqstandyq bilim men ǵylymnyń aldynda aýqymdy, kezek kúttirmeıtin mindet tur – tek jańa tendensııalarǵa ilesip qana qoımaı, sonymen qatar bir qadam ilgerilep, tendensııalar qalyptastyrý qajet», degen edi.
QazUÝ rektory J.Túımebaev «ýnıversıtet tarıhynyń, oqytýshylardyń, ǵalymdardyń jáne stýdentterdiń kásibı deńgeıiniń joǵarylyǵynyń arqasynda ýnıversıtet jahandyq básekege qabilettilikke ıe» ekenin atap ótti.
Postkeńestik keńistikte tek eki ýnıversıtet álemniń top-200 úzdik ýnıversıtetteriniń qataryna kiredi, olar – M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ (78-oryn) jáne Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ (175-oryn). Sondaı-aq ýnıversıtet joǵary baǵaǵa qol jetkizip, QS Stars Rating System halyqaralyq reıtıngisinde «Bes juldyz» artyqshylyǵyna ıe bolǵan Ortalyq Azııa óńirindegi alǵashqy jáne jalǵyz joǵary oqý orny.
Bilim ordasy ýnıversıtettiń kadrlyq áleýetin damytýǵa erekshe nazar aýdarady. Oqytýshy-professorlar quramynyń shtat sany shamamen 2,9 myńdy quraıdy, onyń ishinde 1,2 myńnan astam doktorlar men ǵylym kandıdattary jáne 350-ge jýyq PhD doktorlary bar.
Ýnıversıtet professorlarynyń arasynda QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń 10 akademıgi men 7 korrespondent-múshesi, ǵylym men tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyqtyń 14 laýreaty bar.
QazUÝ-dyń 400-den astam oqytýshysy «JOO-nyń úzdik oqytýshysy» grantynyń ıegerleri, bul respýblıka boıynsha alǵanda 20 paıyzdy quraıdy. Grant aıasynda oqytýshylar álemniń jetekshi ýnıversıtetteri – Garvard, Iel, Stenford, Berklıde biliktilik arttyrdy. Halyqaralyq konferensııalarǵa qatysyp, monografııalar men oqýlyqtar shyǵardy.Ýnıversıtettiń 40-tan astam professory Vengrııa, Germanııa, Mońǵolııa, Fransııa, AQSh, Reseı, Túrkııa, О́zbekstan jáne basqa elderdiń ýnıversıtetterinde dáris oqydy.
Oqytýshylardy materıaldyq yntalandyrý máselelerine kóp kóńil bólinedi. Máselen, aǵymdaǵy jyldyń ózinde jalaqy eki ret kóbeıdi. Birinshi ret aqpan aıynda 20 paıyzǵa, ekinshi márte Bilim jáne ǵylym mınıstriniń nusqaýyna sáıkes, 1 qyrkúıekte kóbeıtildi. Endi oqytýshylardyń eń tómengi jalaqysy – 285 myń, aǵa oqytýshy úshin – 312 myń, dosent úshin – 389 myń, professor úshin – 500 myń teńge.
Jalpy alǵanda, ýnıversıtet eldegi grant ıegerleriniń jalpy sanynyń shamamen 7 paıyzyn qabyldady. Álemniń 50 elinen 2,4 myńǵa jýyq sheteldik stýdentter bilim alýda. Biz 2025 jyly sheteldik stýdentterdiń úlesin 25 paıyzǵa deıin jetkizý mindetin qoıdyq. Bul maqsatqa jetý úshin Túrkııada, Qyrǵyzstanda, О́zbekstanda, Armenııada fılıaldar ashylady.
– Bizdiń ýnıversıtette oqýdy talantty jastar kóbirek tańdaýda. Eger ótken jyly «Altyn belgi» ıegerleriniń sany 508 bolsa, osy jyly – 1058, ıaǵnı eki esege kóbeıdi. Bizdiń túlekter respýblıka jáne shet memleketter boıynsha eń kóp suranysqa ıe. Túlekterdiń jumysqa ornalasýy orta eseppen 94 paıyzdy quraıdy. 2021 jyly biz álemdegi eń jaqsy ýnıversıtetterdiń QS reıtıngisinde túlekterdiń jumysqa qabilettiligi boıynsha úzdik 201-250-ge kirdik. «Jumyspen qamtylǵan túlekterdiń úlesi» kórsetkishi boıynsha ýnıversıtet álemde 55-orynda, – dep atap ótti Janseıit Túımebaev.
Bıyl halyqaralyq standarttardy eskere otyryp ázirlengen jańa úlgidegi dıplomdar alǵash ret berildi. Bul qadam ýnıversıtettiń bedeli men ımıdjin odan ári arttyrady. 650-den astam bilim berý baǵdarlamalary iske asyrylýda, olardyń 120-sy AQSh, Eýropa, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Reseı Federasııasynyń joǵary oqý oryndarymen birlesken qosdıplomdy baǵdarlamalar.
92 baǵdarlama aǵylshyn tilinde júzege asyrylady. Jyl saıyn bilim berýdegi perspektıvalyq trendterdi eskere otyryp, bilim berý baǵdarlamalaryn ózektendirý júzege asyrylady. Osylaısha aǵymdaǵy jyly 100-den astam jańa bilim berý baǵdarlamasy iske qosylmaq.
Jaratylystaný-ǵylymı jáne ınjenerlik-tehnıkalyq baǵyt boıynsha: nevrologııa, kıberfızıka, sıfrlyq ekonomıka, bıologııalyq ınjenerııa, robototehnıkalyq júıeler, basqarýdyń zııatkerlik júıeleri, ekologııalyq ınjenerııa, tabıǵı-tehnogendik táýekelder jáne t.b.
Búginde ýnıversıtet elimizdegi ǵylymı jobalar men ǵylymı jarııalanymdar sany boıynsha kóshbasshy. Reıtıngtik basylymdardaǵy árbir besinshi qazaqstandyq jarııalanym ýnıversıtetke tıesili. Ýnıversıtettiń bes ǵylymı jýrnaly Halyqaralyq derekter qoryna kiredi. Elimizdiń ǵylymı-tehnıkalyq damýynyń mańyzdy basymdyqtary boıynsha jalpy bıýdjeti 7,7 mlrd teńgeden asatyn 500-ge jýyq ǵylymı joba iske asyrylýda. Ýnıversıtet ǵalymdary 400-den astam patentter men avtorlyq kýálikterge ıe boldy.
«Jas ǵalymdardy qoldaý júıesi qarqyndy jumys isteıdi, «QazUÝ-dyń úzdik jas ǵalymy» konkýrsy ótkiziledi. Jyl saıyn 15-ke jýyq qyzmetker jas talantty ǵalymdarǵa arnalǵan memlekettik ǵylymı stıpendııanyń ıegeri atanady. Ýnıversıtet basymdyqtarynyń biri bilim alýshylardy áleýmettik qoldaý bolyp tabylady. Áleýmettik osal sanattaǵy 1000-nan astam «óte jaqsy» jáne «jaqsyǵa» oqıtyn stýdentter, joǵary sporttyq jetistikteri úshin oqý aqysyna 10-nan 25 paıyzǵa deıin jeńildik alady. Sondaı-aq daryndy stýdentterdi qoldaý úshin demeýshilik qarajatty belsendi túrde tartamyz. Demeýshilerimizdiń qatarynda 650 bilim alýshyǵa stıpendııa tóleıtin 50-den astam uıym men kompanııalar bar. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ stýdentteri qazaqstandyq jáne halyqaralyq sport arenasynda belsendi óner kórsetýde. Tokıo olımpıadasynda stýdentter men túlekter tórt qola medal alyp keldi», dedi rektor.
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ – bul stýdentter qalasy. Munda respýblıkanyń barlyq óńirlerinen kelgen jastar bilim alýda. Kampýs aýmaǵynda tolyqqandy bilim berý men bos ýaqytty ótkizýge arnalǵan tutas keshen jumys isteıdi: jattyǵý zaly, sport alańdary jáne seksııalary bar sport kesheni, stýdentterge arnalǵan bilim berý, medısınalyq jáne áleýmettik-turmystyq qyzmetter kórsetetin «Keremet» stýdentterge qyzmet kórsetý ortalyǵy, 300 oryndyq ınternet-kafe, sondaı-aq jeke kınoteatr bar.
Qazirgi ýaqytta jeti oqý korpýsynda syrtqy merdigerlerdi tartpaı, ýnıversıtet qyzmetkerleri jóndeý júrgizgen. Úsh oqý korpýsynda kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn.
Joǵary bilim men ǵylymnyń sapasyn arttyrý aldyńǵy qatarly bilim berý-ǵylymı ınfraqurylymdy qurýdy talap etetinin atap ótý qajet. Sondaı-aq shamamen 70 000 m2 qosymsha aýdıtorııalyq qor men zertteý zerthanalaryna qajettilik bar. Osyǵan baılanysty qazirgi oqý korpýstaryn túbegeıli jańǵyrtý jáne jańalaryn salý talap etiledi. Úshinshiden, 2,5 myńnan astam oqytýshy men qyzmetker turǵyn úıge muqtaj.
Rektor joǵaryda atalǵan máselelerdi sheshý maqsatynda kampýsty damytý jónindegi 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan jumys jospary ázirlengenine toqtaldy. Onda jataqhanalardy qaıta qurý jáne salý, oqý korpýstaryn qaıta qurý jáne salý, qyzmettik turǵyn úı salý kózdelgen.
Atalǵan máselelerdi sheshý úshin ýnıversıtet QR BǴM «Qarjy ortalyǵy» AQ-men birlesip, jataqhanalar salý úshin áleýetti ınvestorlardy tartý boıynsha jumys júrgizýde. Sondaı-aq qarjylandyrýdyń túrli tetikteri qarastyrylýda jáne syrtqy ınvestısııalardy tartý josparlanýda.
Ýnıversıtet rektory sózin qorytyndylaı kele: «Qazirgi ýaqytta ýnıversıtet ujymy joǵary bilim men ǵylymnyń sapasyn arttyrý boıynsha strategııalyq mindetterdi sheshýge umtylýda. QazUÝ-dyń odan ári damýy elimizdiń adamı kapıtaly men ǵylymı-tehnologııalyq áleýetin kúsheıtýge yqpal etetin bolady», dep atap ótti.
Ýnıversıtet basshysynyń baıandamasynan soń, stýdentter, oqytýshylar men BAQ ókilderi ózderin tolǵandyrǵan saýaldaryna jaýap aldy. Kezdesý qorytyndysy boıynsha birqatar máselelerdi basshylyq baqylaýyna aldy jáne kelip túsken barlyq usynystar óz deńgeıinde qaralatyn bolady.