Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń biryńǵaı elektr júıesinde elektr energııasyn tutynýdyń ósý qarqynynyń joǵary bolýyna baılanysty elektr energııasy men qýaty teńgerimi boıynsha kúrdeli jaǵdaı saqtalýda. «KEGOC» AQ-nyń habarlaýynsha, 2021 jyldyń 9 aıynda 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda tutyný ósimi Ońtústik aımaqta – 11,8%, Soltústik aımaqta – 5,8% jáne Batys aımaqta 6,6%-dy qurady. Qarbalas ýaqytta qýatty tutyný ótken jylǵy mánnen 1000-1500MVt-qa artyq. Bul qýat tutas bir oblystyń tutynýymen teń. Mysaly, Almaty oblysynyń tutynýymen birdeı.
Jaǵdaı BEJ elektr stansalaryndaǵy apattyq jáne josparlanbaǵan jóndeýlerdiń kóp bolýyna baılanysty generasııalaıtyn qýattardyń tapshylyǵymen kúrdelene túsedi. Mysaly, generasııany avarııalyq ajyratýdyń uzaqtyǵy 2021 jyldyń basynan bastap 2020 jyldyń uqsas kórsetkishimen salystyrǵanda 25%-ǵa ulǵaıdy. Bul rette jabdyqtyń jekelegen túrleri boıynsha bul kórsetkishtiń ósýi aıtarlyqtaı joǵary: týrboagregattardyń avarııalyq toqtatylý uzaqtyǵy 2 eseden astam shamaǵa ósti (+134%, 2020 jyly 12 177 saǵat, 2021 jyly 28 550 saǵat), gaz týrbınalarynyń avarııalyq toqtatylý uzaqtyǵy 43%-ǵa, energııa bloktyq jabdyq 18%-ǵa ósti.
Generasııanyń jetispeýshiligi tutynýshylardyń elektr energııasy men qýatqa degen qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa múmkindik bermeıdi. Bul óz kezeginde Qazaqstan BEJ tutynýshylarynyń naqty tutynýynyń josparly shamadan aýytqýyna ákelip soǵady. Energııa júıesi boıynsha qýattyń aýytqýy shamamen 1 myń MVt quraıdy, sonyń ishinde tek Qazaqstan BEJ-iniń Ońtústik aımaǵy boıynsha aýytqý shamasy 700 MVt-tan asady. Generasııanyń jetispeýshiligi, qýat pen elektr energııasynyń aýytqýy Qazaqstan BEJ turaqtylyǵynyń buzylýyna qaýip tóndiredi. Iri júıelik avarııanyń paıda bolý qaýpi bar. Keshki mezgilde Qazaqstan BEJ-iniń Soltústik-Ońtústik tranzıti boıynsha elektr energııasynyń aǵyny ruqsattyq mánnen asyp túsedi. Generasııanyń ıeliktegi rezervteriniń tolyq taýsylýyna baılanysty tutynýshylar úshin avarııalyq isten shyqqan generasııany almastyrý jáne josparly ımportty iske asyrý maqsatynda shektes energııa júıelerinen josparly jetkizýdi júzege asyrý qajettiligi týyndap otyr.
Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes, «KEGOC» AQ Júıelik operator retinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Birtutas elektr energetıkalyq júıesi jumysynyń senimdiligin qamtamasyz etýge mindetti. Jospardan tys tutyný oryn alǵan jaǵdaıda, «KEGOC» AQ qoldanystaǵy zańnama talaptaryna sáıkes tutyný rejimin saqtaý boıynsha tutynýshylardyń jekelegen sanattaryna sharalar qoldanýǵa májbúr bolady.
2021 jylǵy 5 qazanda Júıelik operatorǵa júktelgen mindettemelerdi oryndaý sheńberinde jergilikti atqarýshy organdarmen kelisilgen kestelerge sáıkes tutynýdy shekteý boıynsha mynadaı is-sharalar júrgizildi: «AJK» AQ jelilerindegi shekteýler – 75 MVt (asyp ketý – 160 MVt, dıapazonynan tys – 90 MVt). «Qyzylorda TEK» AQ jelilerinde shekteý – 31 MVt (asyp ketý 39 MVt, 33 MVt). Enegix AQ shekteýleri – 68 MVt (asyp ketý – 100 MVt, dıapazonynan tys – 90 MVt).