О́tken aptada Atyraý oblysyna kelgen Energetıka mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev birneshe máselege nazar aýdardy. Aldymen Jylyoı aýdanyndaǵy «Teńiz» kenishine bardy. Munda Keleshek keńeıý-Uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasynyń qurylysy júrip jatyr. Qazir atalǵan joba aıasyndaǵy qurylys-montaj jumystarynyń 85 paıyzy atqarylǵan.
Qazaqstandyq qamtýdy kóbeıtý kerek
«Teńizshevroıl» JShS bas dırektory Kevın Laıonnyń málimetinshe, bıylǵy alty aıda qazaqstandyq kompanııalardan satyp alynǵan taýarlar men qyzmet túrleriniń quny 1,7 mlrd dollardy qurap otyr. Onyń ishinde 1,2 mlrd dollary Keleshek keńeıý-Uńǵy erneýindegi qysymdy basqarý jobasyna qatysty satyp alýlarǵa jumsalǵan. Joba qurylysy bastalǵannan beri otandyq taýarlar men qyzmet túrlerine jumsalǵan qarjy kólemi 11,9 mlrd dollarǵa jetken.
– Bul jobany iske qosý «Teńiz» kenishindegi munaı óndirýdi jylyna 12 mln tonnaǵa arttyryp, jyldyq ónimdi 39 mln tonnaǵa jetkizedi. Jobanyń jańa nysandaryn paıdalanýǵa berý arqyly ozyq tehnologııalardy keńinen qoldanýǵa múmkindik ashylady. О́ndiristi basqarýdyń jańa úlgidegi birikken ortalyǵyn ashý, sondaı-aq jaqynda iske qosylǵan óndiristik málimetterdi tolyq ońtaılandyrýdy kózdeıtin «vırtýaldy zaýyttyń» múmkindigin keńeıtý josparlanyp otyr, – deıdi bas dırektor Kevın Laıon.
Mınıstr Maǵzum Myrzaǵalıevtiń pikirinshe, ulttyq ekonomıka úshin «Teńiz» kenishindegi bul jobanyń mańyzy aıryqsha deýge bolady. Sol sebepten, kompanııa basshylary qazaqstandyq qyzmet túrleri men taýarlardy satyp alý aýqymyn ulǵaıtýdy jetildirýge tıis.
– «Teńizshevroıldyń» jobalary jyldar boıy el ekonomıkasynyń órkendeýine oń yqpalyn tıgizip keledi. Biraq másele tek otandyq kásipkerlikti damytýǵa qatysty emes. Kompanııa jobalarynyń nátıjesinde tehnologııalar transferti júzege asyrylýda. Mamandardyń biliktiligi artyp, aımaqtyń ınfraqurylymy jańǵyrtylýda. Jobaǵa tartylǵan jumys kúshiniń áleýetin áli de arttyrý kerek. Sondaı-aq kenishtegi jańa joba aıasynda alǵashqy munaıdy josparlanǵan merzimde – 2023 jyldyń sońyna qaraı alý qajet, – dedi M.Myrzaǵalıev.
«Teńiz» kenishinde der kezinde qolǵa alynǵan saqtyq sharalarynyń nátıjesinde Ekinshi býyn zaýyty (EBJ)-Shıki gaz aıdaý (ShGA) nysandarynda kúrdeli jóndeý jumystary josparly merziminen tórt kún buryn sátti aıaqtalyp otyr. Kúrdeli jóndeý kezinde 6 400-den asa qyzmetker 1,4 mln adam-saǵat jumysty oıdaǵydaı atqardy. Oǵan túrli ınjınırıngtik baǵytta, atap aıtqanda, kompressorlar men týrbınalardy jóndeý, aýystyrý jumystaryn júrgizgen qazaqstandyq 36 kompanııa tartylǵan. Qazir «Teńiz» kenishinde eńbek etetin 70 myńnan asa qyzmetker qaýipti vırýsqa qarsy vaksınanyń tolyq komponentin alyp úlgerdi. Bul – kenishtegi eńbek kúshiniń 90 paıyzy.
Tapshylyq neden týyndady?
Energetıka mınıstri M.Myrzaǵalıevtiń qatysýymen Atyraý munaı óńdeý zaýytynda ótken keńeste dızel tapshylyǵyna qatysty másele qozǵaldy. Buǵan deıin zaýytta óndiristik josparǵa jáne ishki naryqtyń suranysyna sáıkes –5 gradýsta qatpaıtyn maýsymaralyq dızel otynyn shyǵarý úshin tehnologııalyq qondyrǵylardy daıyndaý bastalǵan edi. Zaýyttyń bas dırektory Arman Qaırdenovtiń málimetinshe, bul ónim aýa temperatýrasy 5 gradýstan tómendemeıtin maýsymaralyq kezeńde tutynýǵa arnalǵan. Zaýytta qaıta jańǵyrtý jobasymen iske qosylǵan jańa tehnologııalyq qondyrǵylardyń nátıjesinde 2019 jyly K4 ekologııalyq klasyna jatatyn dızeldiń (DT-E) osy túrin óndirý bastaldy. Aýa temperatýrasy tómendegen kezde dızel otynynyń –15, –25, –32 jáne Khazar-38, Altay-45 sekildi túrlerin shyǵarý bastalady.
Bıylǵy qyrkúıekte Energetıka mınıstrligi ishki naryqty dızel otynymen qamtýdyń kúrdeli jaǵdaıyna baılanysty «QazMunaıGaz» UK» AQ-men birlesip, Atyraý munaı óńdeý zaýytynda júrgiziletin josparly jóndeýdi keıinge qaldyrý týraly sheshim qabyldady. Bul ishki naryqty dızel otynymen qamtý úshin qolǵa alynyp otyr.
– Zaýytta osy jyldyń toǵyz aıynda 4 006 000 tonna munaı óńdeldi. Osy kezeńde 935 738 tonna janarmaı, 1 168 276 tonna dızel otyny shyǵaryldy. Shıkizattyq munaıdy óńdeý tereńdigi 76,06 paıyzdy qurady. Elimizdiń ishki naryǵyn dızelmen qamtamasyz etý maqsatynda qondyrǵylardy josparlanǵan jóndeýden ótkizý merzimi keıinge aýystyryldy. Jóndeý merzimin aýystyrý jyl sońyna deıin qosymsha 82 251 tonna dızel otynyn shyǵarýǵa múmkindik beredi, – deıdi A.Qaırdenov.
Energetıka mınıstriniń málimetinshe, ishki naryqta dızel otynynyń tapshylyǵyna áser etýshi birneshe faktor bar. Máselen, bıylǵy qańtarda Atyraý munaı óńdeý zaýyty elektr energııasymen qamtýda problema týyndady. Sol sebepten, zaýyt óndirisi sáýirge deıin toqtap turdy. Nátıjesinde ishki naryqqa 200 myń tonnaǵa jýyq dızel otyny jetkizilmedi.
– Al tamyz aıynda dızel otynyna suranys arta bastady. Buryn aıyna 400-420 myń tonna tutynylsa, bul kezde suranys aıyna 520 myń tonnaǵa deıin ósti. Negizgi sebep – baǵanyń Reseımen jáne basqa da kórshi elderdegimen sáıkessizdigi. Aıyrma shamamen bir lıtrge 90 teńgeni quraıdy. Kókónisterdi tasymaldaý bastalysymen tranzıttik kólik aǵyny artty. Máselen, ár mashınaǵa Qazaqstan aýmaǵyna kirgende tonna, elden shyǵar kezde taǵy tonna quıylady. Sondaı-aq keri jolda taǵy da eki ret jaǵarmaı quıyp alady. Sonda bir kólikke 4 tonna dızel alynady. Bul – júrgizýshiler úshin ájeptáýir únemdeý. Naqtysynda biz óz elimizdi dızel otynymen qamtamasyz ete alamyz. Biraq baǵanyń sáıkessizdigine baılanysty osyndaı ahýal qalyptasty. Biz Reseı Federasııasynyń energetıka mınıstrimen baılanysqa shyǵyp, 100 myń tonna dızel otynyn jedel jetkizý týraly kelisimge keldik. Elimizge qazan aıynda alǵashqy 30 myń tonna dızel jetkizildi. Bul naryqtaǵy ahýaldy turaqtandyrýǵa azdy-kópti múmkindik berdi. Ras, ázirge másele tolyq sheshimin tapqan joq. Biraq ilgerileý bar, – dedi M.Myrzaǵalıev.
Atyraý oblysy