Keńestik kezekti keńkelestik

Aýǵan soǵysynyń aıtylmaǵan aqıqaty

Bıylǵy aqpan aıynda Aýǵanstannan Keńes áskerleriniń shyǵarylǵanyna 25 jyl tolady. 1979 jyldyń 25 jeltoqsanynda Keńes ókimeti basqarýshylarynyń qarymsyz, darynsyz saıasatkerliginiń kesirinen Aýǵanstanǵa ásker engizilip, ol 10 jyl boıy eshkimge paıdasyz soǵys júrgizdi. Osy ýaqyt aralyǵynda Aýǵanstan terrıtorııasynda 600 myńnan artyq keńestik áskerıler boldy. Onyń 15 myńnan artyǵy qaza boldy, 54 myńǵa jýyǵy jaralandy, 417-si habarsyz ketti. Sonyń ishinde soǵysqa qatysqan 22 myńnan astam qazaqstandyqtyń 1 myńǵa jýyǵy qaza bolyp, 2 myńnan astamy múgedek bolyp qaldy. Al 21 qazaqstandyq iz-túzsiz ketti. Bul aıtýǵa ǵana ońaı sandar. 18-ge jańa tolyp, ómirdi endi ǵana bastaǵan bozdaqtyń máıitin jerleýdiń qanshalyqty qıyn ekendigin bastan keshirgender biledi. Uzaq, 10 jyl boıy jasy balıǵatqa tolyp, áskerge alynýǵa tıisti balalardyń báriniń de ata-analary «Aýǵanstanǵa jibermese eken» dep qyl ústinde júrgendeı kúı keshetin... Munyń da júıkege qanshalyq salmaq túsirgenin bastan keshkender biledi. Saıyp kelgende bul soǵys Aýǵanstanǵa barǵandar men onda qaza bolǵandar úshin ǵana emes, sol jyldarda 300 mln-ǵa jýyq halqy bolǵan barlyq KSRO halqy úshin úlken tragedııa bolǵanyn umytpaıyq. Sol jyldary KSRO Aýǵanstan ókimetin qoldaý úshin bıýdjetten jyl saıyn 800 mln. (10 jylda 8 mlrd.) dollar bólingen. Al 40-ar­mııa­ny us­taý úshin jyl saıyn 3 mlrd. dollar bólinip turǵan. 1989 jyly sol kezdegi KSRO Mınıstrler keńesiniń tóraǵasy N.Ryjkov bir top ekonomısterge aýǵan soǵysynyń barlyq shyǵyndaryn esepteýdi tapsyrady. Alaıda, shyǵyn­nyń jan túrshiktirerlik orasan zor kólemde ekenin kórgen ókimet basshylary halyqtyń tolqýynan qorqyp, ony jarııalamaý kerek dep sheshken. Keńes ekonomıkasyn tyǵyryqqa tirep, daǵdarysqa ushyratqan faktorlardyń biri osy – Aýǵan soǵysy ekeni ábden dáleldengen. Eń qıyny bul soǵys eshqandaı nátı­jesiz aıaqtaldy. Keńes jaǵy qoldaǵan Kabýl ókimetine qarsylar azaıýdyń ornyna kún sanap óse tústi. Máselen, keńes áskeriniń barynsha kúsh alǵan 1986 jyldyń ózinde modjahedter Aýǵanstan aýmaǵynyń 70 paıyzyna baqylaý jasap turǵan... Keńes Odaǵynyń yqpalyndaǵy Nadjıbýllanyń ókimeti de 3 jylǵa ǵana shydaı aldy. Aýmaly-tókpeli Aýǵanstan Aýǵanstan aýmaǵyn ejelden musyl­man halyqtary qonystanyp kelgen. Mundaǵy tilderi, túrleri, ishinara dilderi de bólek halyqtardyń bárin dinderi biriktirip turatyn edi. 1979 jyly ondaǵy 20 mln-ǵa jýyq halyqtyń 40 paıyzǵa jýyǵy pýshtýn, qalǵanyn tájik, ózbek, hazar, túrkimen, aımaq jáne t.b. 20 shaqty halyq qurady. Ishinde qazaq, qaraqalpaq, qyrǵyz da bar. Árqaısysy óziniń qalyń shoǵyrlanǵan aımaqtarynda qonystanǵan. Aýǵanstan aýmaǵynan ejelden ne­she túrli soǵystar ótti. Sonyń sońǵy ýaqytta bolǵandaryn ǵana aýyzǵa alar bolsaq, HVIII ǵasyrdyń basynda Aýǵanstandy Irannyń túrki násildes shahy Nádir basyp aldy. 1747 jyly Ahmadshah Dýrranı kóterilis ashyp, Nádirdi qulatyp, alǵash ret, Kandagarda qazirgi Aýǵanstan aýmaǵyn túgel qamtyǵan ımperııa qurdy. Tarıhta «Dýrranı derjavasy» dep atalǵan bul memleketti onyń urpaqtary tutas ustaı almaı, 1818 jyly Peshavar, Kabýl, Kandagar jáne Gerat knıazdikterine bólip jiberdi. Bul kezde Úndistandy túgel basyp alǵan aǵylshyndar Aýǵan­stan aýmaǵyna da jıi kóz alartyp turǵan. HH ǵasyrdyń basyna deıin ol Aýǵanstan aýmaǵyn basyp almaq bolyp eki ret soǵysty. Alaıda, halyqtyń qaısar qarsylyǵynyń arqasynda kári arystannyń azýy jas memleketke tolyq bata almaı, tek protektorattyǵyn ǵana moıyndata aldy. Onyń ústine qazirgi Ortalyq Azııa elderin túgel basyp alǵan Reseı ımperııasy da Eýrazııanyń ortalyǵynda ornalasqan  strategııalyq turǵydan mańyzdy bul eldiń aǵylshyndardyń yqpalynda ketkenin qalamaı, aýǵandyqtardyń soǵysyn qoldap otyrǵan. Sóıtip, I-Dúnıejúzilik soǵys jyldarynda Aýǵan­stan Anglııanyń protektoraty bolsa da beıtaraptyq ustanyp, esh jaqqa tartylmady. 1919 jyly Amanýlla han Aýǵan­stannyń aǵylshyndarǵa ishinara baǵy­nystylyǵynan arylyp, táýelsiz koroldik jarııalady. Ony Reseı, odan keıin, 1926 jyly Anglııa da tanyp, sol jyly dıplomattyq qatynastar ornatady. Aıta keterligi sol, Aýǵanstan ko­rol­digi Reseıdegi bolshevıkter óki­me­tin eń birinshi bolyp tanyǵan memleket. Osy Aýǵanstan koroldigi bir­shama damyp, alys-jaqyn sheteldermen saıası-ekonomıkalyq qarym-qatynastar ornatady. Sonyń ishinde aǵylshyndardyń jaýy Germanııamen de qarym-qatynasty ulǵaıtqan. Ásirese, keńestik Reseımen aradaǵy áriptestik yntymaqtastyqtar barynsha keńeıgen. Keńes ókimeti aýǵandyq áskerılerdi daıyndap, tehnıkalyq kómekter de kórsetken. Esesine, Keńes ókimetiniń talabymen Amanýlla han osynda kelip tyǵylǵan Ortalyq Azııa elderinde Keńeske qarsy bas kótergen azattyq kúreskerleri  – basmashylardy ustap berýge jáne olardy qyrýǵa jol bergen. Sondyqtan da, Amanýllaǵa degen qarsylyq halyq arasynda údeı túsedi. Osyndaı sebeptermen 1928 jyly Aýǵanstanda memlekettik tóńkeris bolyp, ókimet basyna Bachaı Sakao keledi. Al Amanýllanyń ókili Stalınnen áskerı kómek suraıdy. Keńes ókimeti 1921 jyly jasalǵan dostyq týraly kelisimdi syltaýratyp kómek berýge kelisedi. Sóıtip... Keńes áskerleri táýelsiz Aýǵanstan memleketiniń shekarasy­nan alǵash ret 1929 jyldyń naýryz aıynda ótedi. Munda da tájiktiń Termez qalasynyń túbindegi shekarany buzyp, qyzyl áskerler basqa eldiń aýmaǵyna shyǵady. Bul otrıadtyń quramynda 2 myńnan artyq sarbaz, 4 zeńbirek, 12 stanokty jáne 12 qol pýlemeti bolǵan. Aýǵan áskeriniń formasyn kıgen osy ásker de birshama lań týdyrǵan. Olar Kelıf, Hanabad jáne aýǵandyq túrkilerdiń ortalyǵy Mazarı-Sharıf qalalaryn basyp alǵan. Mamyr aıynyń aıaǵyna deıin Aýǵanstanda soǵys júrgizip, taǵy da birneshe qalalar men qystaqtardy janyshtaǵan otrıad Amanýlla han qarsylyqty toqtatyp, shetelge qashyp ketkenshe osynda bolǵan. Keńestik generaldardyń maqsaty – Aýǵanstanda kommýnıstik rejimdi qoldaıtyn qýyrshaq respýblıka ornatý edi. Biraq dindi joqqa shyǵaratyn kommýnısterdi qalyń el qoldamaı, bolshevıkterdiń maqsaty oryndalmaıdy. 1929 jyldyń qazan aıynda Aýǵanstannyń burynǵy ókimetiniń Parıjdegi elshisi, Amanýlla hannyń jaqyn týysqany general Muhammed Nádir han Úndistandaǵy aǵylshyn ókimetiniń tikeleı qoldaýymen tóńkeris jasap, Bachaıdi tutqyndap, basyn alady. Sóıtip, aǵylshyn ımperıalızminiń senimine kirip, solardyń aıtqanymen júrse de derbestigin joǵaltpaǵan ókimet jasaqtaıdy. Al KSRO áskerleri sol joly da Aýǵanstan aýmaǵynda tıimsiz qan tógip, esh maqsatyn oryndaı almaı shyqqan bolatyn. Nádirden keıin balasy Muhammed Zahır shah korol boldy. Osy, 1929 jyldan 1973 jylǵa deıin bolǵan koroldiktiń kezinde ǵana 44 jyl bul elde tynyshtyq bolyp, memlekettiń irgesi birshama nyǵaıǵan. AQSh, KSRO, Anglııa sekildi uly derjavalarmen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatylǵan. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta da Aýǵanstan beıtaraptyq ustandy. Al 1973 jyly Zahır shahty nemere inisi Muhammed Dáýit qulatyp, Aýǵanstan Respýblıkasyn jarııalaıdy. Aýǵanstanda ókimettiń jıi-jıi tóńkerilip, azamattyq soǵystyń tynbaı júrgizilip turǵanyna syrtqy kúshterdiń yqpaly kóp boldy. Olar ózderi qoldaıtyn basshyny únemi qarýlandyryp, qarjylandyryp otyrǵan. Munda ózderiniń yqpalyndaǵy rejimdi ornatý úshin aǵylshyndar da, orystar da, tipti nemister de qyzý áreketter júrgizdi. Máselen, sońǵylar 1930-40-jyldary Aýǵanstandy Úndis­tandaǵy aǵylshyn áskerine basyp kiretin plasdarmǵa aınaldyrý úshin úlken sharalar jasady. Sonyń ishinde áýejaılar, Kabýlden Gaznıge jáne Úndistanmen shekaralas aýdandarǵa kópirler salyp, joldar tartqan. Munyń bári Úndistanǵa basyp kirýge qajetti bolǵan soń ózderi úshin salynyp jatqanyn bilse de Aýǵanstan ókimeti oǵan esh qarsylyq bildirmegen. 1973 jyly respýblıka jarııalaǵan Dáýittiń ómiri uzaqqa barmady. 1978 jyly kezekti memlekettik tóńkeris bolyp, ókimet basyna kommýnısterdiń yqpalyndaǵy Aýǵanstannyń halyqtyq-demokratııalyq partııasy keldi. Olar Dáýitti 30 shaqty otbasy múshelerimen birge óltiredi. «Sáýir tóńkerisi» dep atalǵan bul búliktiń basynda kommýnıst N.M.Tarakı bolyp, artynan prezıdenttikke saılanady. Al Babrak Karmal vıse-prezıdent bolady. О́zara tartystan keıin taza keńestik joldy qalaǵan B.Karmal ornynan alynyp, Chehoslavakııaǵa elshilikke jiberiledi. Alaıda, kommýnıstik rejim eldegi din­darlar tarapynan qoldaý tappaıdy. Olardyń yqpalyndaǵy halyq ta kommýnısterge qyryn qarap, «sáýir tóńkerisinen» týra bir jyl ótkende úlken kóterilis bolady. Ony premer-mınıstr Hafızýlla Amın bastaǵan ókimet áskerleri qan-josa qylyp basady. Alaıda, AQSh-ta oqyǵandyǵy sebepti OBB-men (SRÝ) baılanysy barynan kúdiktengen Keńes basshylary Tarakıden ony ornynan alýdy talap etedi. Biraq, Amın buryn qımyldap prezıdent saraıyn basyp alyp, Tarakıdi óltiredi. Buǵan halyq tipti narazy bolyp, Amınge qarsy ereýilder jıi bolyp turady. Amındi KGB-niń «Alfa» toby 1979 jyldyń 27 jeltoqsanynda qaskóılikpen, bir túnde óltirgenin tarıhtan jaqsy bilemiz. Ol tiri turǵanda keńestik keńesshi bolyp júrgen general V.Papýtın ony KSRO-dan resmı túrde áskerı kómek suraýǵa kóndirýge tyrysady. Alaıda, Amın resmı kómek suramaǵan jáne B.Karmaldy óziniń ornyna otyrǵyzýǵa kónbegen. «Alfanyń» tutqıyldan tıisýiniń bir syry da sol. Al Aýǵanstanǵa ásker kirgizý týraly Saıası Bıýronyń sheshimi Amın óltirilmeı turyp qabyldanǵan. 1979 jyldyń 24-26 jeltoqsanynda 105-áýe-desanttyq dıvızııasy Kabýlden 50 shaqyrym jer­degi Bagram áýejaıyna kóliktik ushaq­tarmen kúndiz-túni tasylǵan. Amın óltirilgennen keıin munda basqa da áskerı bólimder jetkizilgen. 1980 jyl­dyń aqpan aıynda Aýǵanstandaǵy ás­kerdiń sany 58 myń bolady. Al eń kóp bolǵan jyldary jalpy áskerılerdiń sany 200 myńnan asqan. Sonymen, HH ǵasyrdyń 19-jylynan bergi 60 jylda ǵana alty ókimet kúshpen aýysqan, barynsha boljalsyz, únemi tóńkeris pen azamattyq soǵystan kóz ashpaǵan, ekonomıkalyq damýy meılinshe artta qalǵan bul elden KSRO ne alamyn dedi eken? Onyń ústine halqynyń 100 paıyzy ıslamdy berik ustanǵan bolsa, dindi múlde teriske shyǵaratyn ateıster bul elde ne istemek? Demek, basyp kirýdiń basqa sebepteri bolǵan... Olar qandaı sebepter edi? Arnaýly qyzmetter adastyrǵan Aýǵanstanǵa basyp kirý týraly sheshimdi Saıası Bıýronyń óte shaǵyn quramdaǵy músheleri 1979 jyldyń 12 jeltoqsanynda qabyldaıdy. Premer-mınıstr A.Kosygın ǵana qarsy bolǵan bul sheshimdi artynan basqa músheler de qoldap, qol qoıǵan. 2013 jyldyń 12-sanyndaǵy «So­vershenno sekretno» (SS) gazetinde «Spesslýjby: ıgra v voıný» atty maqala shyqty. Bul basylym orystyń búgingi tańdaǵy eń myqty degen kási­bıleri jazyp turatyn, ázirge óz atyna ótirikpen, ósekpen kir keltirmegen shynshyl gazetteriniń biri. Mine, osy basylym Aýǵanstanǵa Keńes áskerlerin kirgizýdiń kóp adam bile bermeıtin bir shyndyǵyn jazypty. Aldymen onda 1979 jylǵy naý­ryz aıynyń basyndaǵy Saıası Bıýro otyrysynyń Aýǵanstan máselesine baılanysty stenogrammasy keltirilgen. Onda Brejnev, Andropov, Kırılenko, t.b. Aýǵanstanǵa qandaı da bir kómek berýden toqtala turý qajettigin aıt­qan. О́ıtkeni, osyǵan deıin berilgen kómekti aýǵan ókimeti «tıimdi paıdalana almaǵan». Al endi myna qyzyqqa qarańyz. Bıýro músheleriniń osyndaı pikirlerine qaramaı Qorǵanys mınıstri Ýstınov Aýǵanstanǵa ásker engizýdiń eki nusqasyn jasap, ony 17 naýryzda otyrysqa qaraýǵa usynǵan. Osynyń ózinen qoljetimdi stenogrammanyń qoldan jasalǵanyn, al shyn máninde Bıýroda ne aıtylǵany jasyryn qalǵanyn kórsetedi. Osy usynystardyń biri qabyldanyp, aldymen, 1979 jyldyń 7-9 shildesinde Bagram qalasyna asa qupııa jaǵdaıda, aýǵan áskeriniń kıimi kıindirilgen «musylman batalony» engiziledi. Osy ýaqytta KGB-nyń arnaý­ly toptary da Aýǵanstanǵa aıaq basady. Bul kúsh Tarakı bastaǵan aýǵan rejimine kómek berý úshin ǵana kirgizilgen bolsa, endi, qyrkúıek aıynda Amın ony bılikten taıdyryp, óltirgennen keıin táýelsiz eldi basyp alyp, «óziniń» adamyn taqqa otyrǵyzý týraly radıkaldy usynys qolǵa alynady. Osy ýaqyt aralyǵynda KSRO bas­pasózinde Amın týraly aldymen jaqsy pikirler taratylǵan edi, al aınalasy bir jarym-eki aıdan keıin ony synaý bastaldy. Osynyń ózinen-aq kózi qaraqty keńes oqyrmandary Aýǵanstan turǵysyndaǵy ókimet saıasatynyń turaqsyzdyǵyn ańǵarǵan. Sonymen, 12 jeltoqsanda joǵaryda atalǵan sheshim qabyldandy ǵoı. Al bul ýaqytta Aýǵanstanǵa engiziletin ásker men ony engizý joldarynyń jospary áldeqashan jasalyp qoıǵan edi. KSRO basshylyǵynyń Aýǵanstanǵa ásker engizýge sonsha qumar bolyp, dedektep ketkeni nesi degen suraq týa­dy. Sóıtse... Eń negizgi sebep AQSh-tyń Ortalyq barlaý basqarmasynda (OBB) bolyp shyǵady. Osy qyzmettiń qupııa qorjyndarynda KSRO-ny aýǵan «batpaǵyna» batyryp, «ózderiniń Vetnamdaryn» jasaý týraly ıdeıa qolǵa alynyp, ony iske asyrý bastalǵan eken. Ol úshin AQSh, Anglııa jáne Germanııa Aýǵanstannyń soltústigine kóz tigip, onda shaǵyn jáne orta qashyqtaǵy «Pershıng» zymyrandaryn ornalastyrýdy kózdep otyr, sóıtip, Aýǵanstandy óz yqpaldarynda ustap, Pákistannan Iranǵa kópir tartpaqshy, al Amın bolsa, kezinde AQSh-ta oqyǵan, sonda júrgende OBB-nyń quryǵyna túsken jansyz degen daqpyrtty asa «qupııa» jaǵdaıda keńes barlaýshylarynyń qulaǵyna tıgizedi. Mundaı arandatýdy saraptap, kásibı turǵydan saralaýǵa, ótirik ekendigin áshkereleýge KGB-nyń qaýqary bolmaı shyǵady. Sol jyldary KGB-nyń syrtqy barlaý basqarmasyn basqarǵan V.Krıýchkov óziniń estelik kitabynda: «bizge birqatar batys elderiniń Aýǵanstanda belsendiler qımyldaı bastaǵany jóninde aqparat udaıy túsip turdy. Olarda keńeske qarsy áreket beleń ala bastaǵany anyq bolatyn. Muny baıqamaý tipti múmkin emes edi» dep jazǵan. Al aqparattardy saralap edik, ol teris bolyp shyqty degendi aýyzǵa da almaıdy. KGB-nyń osyndaı úrkitýlerinen keıin Saıası Bıýrodaǵy saqqulaq shaldar AQSh-tyń aldyn orap, Aýǵanstandy ýystan shyǵarmaý jónindegi usynysty sózsiz qoldaıdy. Biraq, «SS»-daǵy atalmysh maqalada áskerıler bul sharaǵa qarsy bolǵany jazylady. Máselen, Bas shtabtyń bastyǵy N.Ogarkov, onyń birinshi orynbasary S.Ahromeev t.b. bul áreketke qarsy bolyp: «biz mundaı kompanııadan eshqandaı áske­rı-strategııalyq paıda tappaımyz, sondyqtan ne te­mirjoly, ne sý joly joq alapat te­mir qapshyqqa basymyzdy suǵýdyń qajeti qansha, ol jaqta qarý-jaraq, ma­terıaldyq-teh­nıkalyq jabdyqtar jetkizýdiń qymbatqa túsetini sonshalyq, zar­dabyn áli nemerelerimiz de tartatyn bolady», degen sózder aıtqanyn kel­tiredi. Biraq Saıası Bıýronyń múshesi bo­lyp tabylatyn Qorǵanys mınıstri Ýs­tınov olardyń aýzyn jaýyp tastaıdy. AQSh-tyń sol jyldardaǵy (1977-81 j.j.) prezıdenti D.Karter, al onyń keńesshisi qýlyǵyna quryq boılamaıtyn Z.Bjezınskıı bolǵan. Uzaq jyldardan keıin, 1998 jyly jýrnalısterge bergen suhbatynda ol AQSh-tyń keńes jaǵyn áskerı ıntervensııa jasaýǵa arandatý úshin kommýnıster ornatqan rejimniń qarsylastaryn jasyryn túrde qoldaǵanyn moıyndaıdy. Sol úshin modjahedterdi qarýmen de, qarjymen de toqtaýsyz qamtamasyz etip turǵanyn aıtady. Osyndaı arandatý soǵysyn júrgizgenderińizge ókinbeısiz be degen suraqqa Z.Bjezınskıı aýzy-murny qısaımaı: «О́kingeni qalaı? Neni aıtyp tursyz? Bul qupııa operasııanyń ıdeıasy tamasha bolyp shyqty. Osy arqyly biz orystardy aýǵan qaqpanyna aparyp tyqtyq, siz maǵan sol úshin ókinińiz demeksiz be?», dep jaýap beripti. «SS»-nyń atalmysh maqalasynda Keńes ókimetin Vetnam batpaǵy sııaqty qylyp Aýǵanstannyń qapshyǵyna tyǵý ıdeıasyn jalǵyz Bjezınskıı emes, sol kezdegi OBB túgel ańsaǵany jáne sol maqsatta jumys istegeni týraly basqa da derekter aıtylady. Tipti Amındi de arandatyp, AQSh-tyń sol kezde Aýǵanstanda bolǵan ókili B.Amshýts onymen qaıta-qaıta kezdesedi. Qulaǵy deldıip júrgen KGB mundaı jıi kezdesýlerden kúdiktenbeı qalar ma? Uzyn sózdiń qysqasy, AQSh KSRO-ny Aýǵanstan aýmaǵyna áskermen kirýge arandatý arqyly ekonomıkalyq, áskerı turǵydan álsiretýdi kózdegen eken. Z.Bjezınskııdiń artynan maqtanyshpen aıtqan sózi mynaý bolǵan: «on jyl boıy Máskeý úkimettiń yńyrshaǵyn aınaldyrǵan soǵysty júrgizýge májbúr boldy, bul qaqtyǵys Keńes ımperııasyn ábden dińkeletip, aqyry taratyp tyndy»… Mine solaı, KGB-nyń tek alys-jaqynnyń bárinen qaýip tóndirip, jaý kórip otyrǵan «ásireqyraǵylyǵynyń» qyrsyǵy artynan ózi qyzǵyshtaı qoryǵan Keńes ókimetin tóńkerip tas­taýǵa da qyzmet etken. Stalınniń kezinen qolǵa túsken derekti obektıvti túrde saralaýǵa emes, tek túrli qaýip izdeýge ǵana mashyqtanǵan qyzmet, sóıtip, KSRO-nyń tarıh sahnasynan ketýine de óziniń úlesin qosypty. Tipti memlekettiń ishindegi isterde de KGB-nyń qatelikteri zor shyǵyndarǵa, qandy qyrǵyndarǵa ushyratty. Máselen, 1986 jyly Qazaq­standa D.Qonaevty aýystyrarda KGB durys anyqtama berse Gorbachev, bálkı, qatelikti qadamǵa urynbas edi. Al olar: Qazaqstan halqynyń 40 paıyzdan azy ǵana qazaq, onyń da 40 paıyzdaıy qazaqsha bilmeıdi, ıaǵnı bul halyqtyń ulttyq sezimderi sóngen, olarǵa respýb­lıka basshylyǵyna kimdi qoısa da bári­bir degen mazmunda anyqtama bergen bo­lýy kerek. Osy qatelik qanshama kóz ja­synyń tógilýine uryndyrdy. Sózimizdiń sońynda Aýǵan soǵysyna qatysqandar týraly pikirimizdi de aıta ketýdi jón sanadyq. Bul jigitter Otan buıryǵynda turdy, olar áskerı adamdar bolǵandyqtan buıryqtyń qate-durysyn saraptaǵan joq. Eshqaısysy da dezertır bolmaı, satqyndyq jasamaı, moınyndaǵy mindetin oryndady. Sondyqtan olardyń erligine eshkimniń shúbási bolmaýy kerek dep oılaımyz. Keńestik kezeńniń kezekti keńkelestigine soldattar men ofıserlerdiń kináli emestigi kúmánsiz. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan».