Aldaǵy aptada Glazgoda Birikken Ulttar Uıymynyń klımat sammıti (COP26) bastalady. Qazirgi tańda búkil álem atalǵan jıynǵa kóz tigip otyr. Ulybrıtanııada ótetin is-sharada birqatar mańyzdy másele talqylanbaq. Osy oraıda, birneshe eldiń basshysy jahandyq jylynýǵa qarsy is-qımylynyń josparymen bólisti.
Álemdegi munaıdy eń kóp óndiretin Saýd Arabııasy 2060 jylǵa taman múldem parnıkti gaz shyǵarmaýǵa ýáde berdi. Bul – atalǵan eldiń buǵan deıingi ózine alǵan mindettemesinen eki ese kóp.
Bul aqjoltaı jańalyqty taq murageri hanzada Muhammed ben Salman Ál Saýd Saýd Arabııasynyń «Jasyl» bastamalar forýmynda aıtqan sózinde málimdedi.
«Saýd Arabııasy 2060 jylǵa qaraı qazirgi kómirtegi aınalmaly ekonomıkasy baǵdarlamasy aıasynda parnıkti gaz qaldyǵyn nólge túsirýdi maqsat etip otyr. Mundaı qadamǵa jetý barysynda Saýd Arabııasynyń jahandyq munaı naryǵyndaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyǵyn nyǵaıtýdaǵy jetekshi róli saqtalady», dedi taq murageri.
COP26 sammıtiniń prezıdenti Alok Sharma bul jańalyqty ystyq yqylaspen qabyldady. Onyń aıtýynsha, mundaı málimdemeler basqa memleketterdiń klımat ózgerýine qarsy kúresýine yqpal etedi. Sondaı-aq A.Sharma Saýd Arabııasynyń josparymen jiti tanysýǵa nıetti ekenin de jetkizdi.
Halyqaralyq energetıka agenttiginiń atqarýshy dırektory Fatıh Bırol da bul bastamany quptap otyr.
«Ár memleket parnıkti gaz shyǵarylymyn azaıtýǵa ártúrli jolmen qol jetkizýi múmkin. Biraq klımattyń ózgerýi barshamyzǵa ortaq. Osy oraıda qazba otyndardy óndirýshi negizgi memleketterdiń mundaı qadamdary jáne ony júzege asyrýy jahandyq jylynýdy toqtatýda mańyzǵa ıe», dedi ol.
Saýd Arabııasy ekonomıkasy negizinen munaı men gaz eksportyna táýeldi. El bıligi keıingi kezde qazba otynǵa táýeldilikti azaıtyp, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa tyrysyp jatyr. Biraq áli de munaı men gazdyń úlesi basym, ekonomıkasynyń negizin quraıdy.
El basshylyǵy málimdegen jospardyń álsiz bir tusy bar. Saýd Arabııasy ishki kómirqyshqyl gazy shyǵarylymyn azaıtýdy josparlaǵanymen, burynǵydaı munaı men gaz eksporttaýdy jalǵastyra bermek.
Saýd Arabııasy jylyna 600 mıllıon tonna kómirqyshqyl gazyn shyǵarady. Osylaısha, álemdegi parnıkti gazdy kóp shyǵaratyn 10 eldiń qataryna kiredi. Qazirgi tańda bul tizimde kóshti Qytaı bastap tur. Shartarapta shyǵatyn CO2-nyń 28 paıyzy osy Qytaıǵa tıesili.
Sodan keıingi orynda AQSh tur. Amerıkalyqtardyń úlesi 15 paıyzdy quraıdy. Budan bólek, Úndistan (7 paıyz), Reseı (5 paıyz) jáne Japonııa (3 paıyz) da aýany lastaıtyn elder qatarynda.
Klımat sammıti qarsańynda Ulybrıtanııa hanzadasy Ýılıam da pikir bildirdi. Ol BBC arnasyna bergen suhbatynda ǵaryshqa kommersııalyq saparǵa shyǵýdy synǵa aldy. Hanzadanyń aıtýynsha, klımattyń ózgerýi búkil adamzatty alańdatýy tıis másele. Osy oraıda ǵaryshqa qumartýdyń ornyna jerdi aman alyp qalýdyń ózektiligine toqtaldy.
«Bizge búkil áreketimizdi ǵaryshqa saparǵa shyǵýǵa emes, planetamyzdy saqtap qalýǵa jumyldyratyn naǵyz aqyldylar kerek. Eger muqııat bolmasaq, balalarymyzdyń bolashaǵyna balta shabamyz», dedi hanzada Ýılıam.
Qytaı basshysy Sı Szınpın BUU Bas Assambleıasynyń sammıtinde budan bylaı shetelde kómirmen jumys isteıtin jańa energetıkalyq jobalardyń qurylysyn qarjylandyrmaıtynyn málimdedi.
«Qytaı basqa damýshy elderge kómek kórsetý barysynda jasyl jáne kómirtegi shyǵarylymy az energııany damytýǵa qoldaýdy kúsheıtedi. Sondaı-aq shetelde kómir arqyly jumys isteıtin jańa jobalarǵa qarjy salmaıdy», dedi Beıjiń basshysy.
Al Amerıka Qurama Shtattarynyń prezıdenti Djo Baıden 2024 jylǵa qaraı kedeı elderge qarjylyq kómekti eki ese ulǵaıtýdy josparlap otyrǵanyn málimdedi. Bul qarajat parnıkti gaz shyǵarylymyn azaıtýǵa jumsalmaq.