San ǵasyrdan tamyr tartqan tereń tarıhynda halqymyz taǵdyrdyń san túrli synaǵyna tótep berip keledi. Arysy Alqakól sulamany aıtpaǵanda, ótken ǵasyrdyń zulmaty el jadynan áli óshken joq. Ashtyq pen jasandy taptyq kúres, ujymdastyrý men saıası repressııalardy basynan ótkizip, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta toz-tozy shyqqan halyqtyń qýǵyn-súrginde de kórmegeni joq. Táýbe! Ańsatyp jetken azattyq qolǵa tıgesin joǵymyzdy joqtap, eńsemizdi tiktedik. Túgendelgen tarıhty tizbelemegenniń ózinde kúni keshe Memleket basshysy arnaıy komıssııa quryp, ótken dáýirde ádiletsizdiktiń qurbany bolǵan bozdaqtardyń ómirine ádiletti baǵa berý kerektigin tapsyrdy.
Árıne, ótpeli kezeńniń keleńsizdikteri, daǵdarys pen indet egemendiktiń asqaq mereıine kóleńke túsire alǵan joq. Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń strategııalyq bastamalary derbes damý jolyndaǵy memlekettiń qurylýyna negiz bolsa, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sabaqtastyqty saıasatynyń ózegine aınaldyrdy.
Sondyqtan da Prezıdent byltyrǵy «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda túbegeıli reforma júrgizýde jumystyń barysy emes, nátıjesi mańyzdy ekenin eskertip, san alýan kórsetkishter men ındıkatorlardan turatyn memlekettik baǵdarlamalardan barshaǵa túsinikti, qysqa ári nusqa ulttyq jobalarǵa kóshý kerektigin aıtty.
Rasymen de, el ıgiligin oılaıtyn kemeldilikke umtylǵanda ǵana bilgenimiz ben bererimizdi, órkenıettiń ozyq tustaryn ulttyq múddemen úılestire alamyz. Abaı aıtqandaı, artyq bilýge talap qylǵanda ǵana bıikke umtylyp, alysqa qulash sermeıtinimiz sózsiz.
Búginde aqyl oımen ǵana álemdik kóshtiń aldyńǵy legine shyǵyp jatqan elder qanshama?! Mysaly, azamattyq belsendiliktiń arqasynda shveısarııalyqtar sananyń ózgeristerge ashyqtyǵy boıynsha 140 eldiń ishinde kóshbasshysy bolyp otyr. Ásirese, bul eldegi eń iri qaýymdastyqtardyń biri bolǵan HELVETAS-tyń arqasynda úkimettik emes uıymdarǵa kásibı qoldaý kórsetilip, halyqtyń ómirin jaqsartýǵa arnalǵan keń aýqymdy gýmanıtarlyq máseleler sheshilip otyrady.
Ulybrıtanııada qorshaǵan ortamen qarym-qatynas ornatýǵa, ár túrli jaǵdaılardy talqylaýǵa jáne tıisti sheshimder qabyldaýǵa, ózgelerdiń ozyq tájirıbesin qabyldap, ony úırenýge arnalǵan volonterlik qyzmet bilim berý júıesiniń ıntegrasııalanýyna, jastardyń belsendi bolýyna jol ashyp otyr.
Mádenı ashyqtyqqa kóp kóńil bólinetin Sıngapýrde bolsa halqynyń álemdik jáne ulttyq mádenıetke úles qosýyna erkindik berilgen. Tipti ondaǵy kez kelgen azamat óz qolymen jasalǵan zattardy dúkendegi nemese mýzeıdegi eksponattardy kórsetýge arnalǵan sórege qoıa alady. Qala berdi, ár sıngapýrlyq keıbir mýzeıler men mádenı mekemelerge tegin kire alady. Bular sananyń jańǵyrýy boıynsha álemde aldyńǵy oryndy bermeı turǵan memleketterdiń istep jatqan qyrýar jumysynyń bir parasy ǵana.
Bıylǵy egemendiktiń 30 jyldyq mereıtoıy asqaq qýanyshpen qosa, ótkenimizdi elekten ótkizip, búginimizdi baǵamdap, bolashaǵymyzdy baǵdarlaıtyn sát. Ol úshin halyqtyń kókeıindegi suraqty bir jaqtyly emes, qoǵam bolyp sheshýge talpynýymyz tıis. Prezıdent bekitken 10 ulttyq joba osy túıtkildi túbegeıli sheshýge baǵyttalyp otyr.
Bes jylǵa josparlanǵan «Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý»; «Bilimdi ult» sapaly bilim berý»; «Ulttyq rýhanı jańǵyrý»; «Sıfrlandyrý, ǵylym jáne ınnovasııalar esebinen tehnologııalyq serpilis»; «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri»; «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan ornyqty ekonomıkalyq ósý»; «Jasyl Qazaqstan»; «Qaýipsiz el» atty ulttyq jobalar ekonomıkalyq damýdy, kásipkerlikti nyǵaıtýdy, ult densaýlyǵyn saqtaýdy, agroónerkásiptik keshendi kúsheıtýdi, mádenı-gýmanıtarlyq jańǵyrýdy jáne basqa da kóptegen maqsatty kózdeıdi.
Ata Zańda aıtylǵandaı, elimizdiń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri. Shynyn aıtý kerek, pandemııa beleń alǵan eki jylda elimizdegi medısınalyq qyzmetterdiń sapasyna kóńil tolmaýshylyq qatty baıqaldy. Buryn nazardan tys qalyp kelgen túıindi túıtkilder anyqtaldy. Osy rette, «Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý» ulttyq jobasy osy kórsetkishti 5 jyl ishinde 80%-ǵa jetkizýdi kózdep otyr.
Bul – el amandyǵy men urpaq saýlyǵy úshin asa qajetti shara. Al deni saý ulttyń jany da saý bolýy kerek qoı. «Álemniń básekege qabiletti elý eliniń qataryna eń aldymen rýhanı órede jetýdi maqsat tutýymyz kerek», dep Aqseleý Seıdimbek aıtqandaı, sana silkinbeı naǵyz namysshyl urpaqty tárbıeleı almaımyz.
Al shyn namys shıryqpaı dańǵazalyqtan aryla almaıtynymyz, jahandanýdyń qurbany bolatynymyz aıdan aıqyn. Ol úshin ózimizdeginiń de, ózgedeginiń de «dánin alyp, qaýyzyn tastaýymyz» kerek.
Buǵan Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda jan-jaqty toqtaldy. Atalǵan baǵdarlamanyń alty baǵyty boıynsha 16 arnaýly joba sońǵy tórt jylda kezeń-kezeńimen iske asyp jatyr. Endi «Rýhanı jańǵyrý» ulttyq jańǵyrý kezeńine kóship otyr.
Joǵaryda mysalǵa keltirgen birneshe elmen salystyrǵanda bizdiń jolymyz, árıne, ózgeshe bolary sózsiz. Adamzat balasy aqparattyń asaý tolqynyna kómilip, ınternet pen sıfrly tehnologııalar qaı memleket pen qoǵamdyq júıeniń de negizine aınalyp otyrǵan búgingideı kezeńde saýda-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-áleýmettik salalarda qordalanǵan máseleler tek óndiristi ilgeriletý maqsatynda ǵana emes, adamnyń ómiri men turmysyn retteýde de barynsha tıimdi bolýy kerek.
Buǵan biz ǵana emes, tutas álem elderi nazar aýdaryp otyr. Elbasy maqalasynda «Bul – ózgelerdiń tájirıbesin alyp, eń ozyq jetistikterin boıǵa sińirý múmkindigi. Azııadaǵy eki uly derjava – Japonııa men Qytaıdyń búgingi kelbeti – osy múmkindikterdi tıimdi paıdalanýdyń naǵyz úlgisi» degen edi.
Japon úkimeti álem elderi umtylǵan jańa «5.0 qoǵamyna» (Society 5.0) jetý úshin Connected Industries baǵdarlamasyn júzege asyrdy. Onda adamdar kúndelikti kúıbeń tirligin robottarǵa senip tapsyryp, jeke ómirine ýaqyt arnaı alady. Sol arqyly biz aıtatyn birinshi baılyq – densaýlyq pen rýhanı damýǵa qatar qol jetkizedi. Mine, bizdegi rýhanı damý, jańǵyrý da dál osyǵan saıady.
Til – tutastyq tetigi, rýhanı kodtyń negizi. Oǵan jas urpaqty óz tilinde tárbıeleý arqyly ǵana jetemiz. Al sananyń jańǵyryǵy tól tarıhyn tanyp, jyraýyn jatqa aıtyp, álemdik qazynadan sýsyndaǵan halyqta bolady.
Ol úshin kitapqumar «Oqıtyn ultty» qalyptastyrýymyz kerek. Mine, bul – «Ulttyq rýhanı jańǵyrý» ulttyq jobasynyń halyqtyq qundylyqtarymyzdy ilgeriletip, memlekettik tildi damytýǵa arnalǵan alǵashqy baǵyty.
«El rýhy» dep atalatyn kelesi baǵyt mádenıet salasynda qoljetimdilik pen sapany arttyrý jáne balalardyń tilin qalyptastyryp otyrǵan qural – telearnalardaǵy mýltfılmder men Youtube arnalaryn qazaq tiline aýdaryp, taratýdy qamtıdy.
Jastarda bilimmen birge kúsh te, jiger de bar. Biraq olardyń elge qyzmet etýi úshin tolyq jaǵdaı jasalýy tıis. Táýelsizdik urpaqtaryn turǵyn úımen, jumyspen qamtý jáne qoǵamdyq paıdaly qyzmetke tartý ulttyq jobanyń eń sońǵy, biraq ta mańyzdy baǵytynda kórsetilip, naqty is-sharalar jospary jasalǵan.
Qoryta aıtqanda, ulttyq jobalardyń qaı qaısysy da bolashaq úshin qaıtarymy mol, nátıjesi zor bolary sózsiz. Ulttyq bolmysymyzdy, salt-dástúrimizdi saqtaı otyryp jahandanýdyń kóshinen qalmaý, tehnıkanyń tilin Táýelsizdikti baıandy etýge jumsaý – árbirimizge paryz ári mindet. Elimizdiń keleshegin kemel etý jolynda «Ulttyq rýhanı jańǵyrý» ulttyq jobasynyń atqaratyn qyzmeti de zor bolmaq.
Qyrymbek KО́ShERBAEV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy