Búginde Almatynyń onkologııalyq ortalyǵynda 27 myńnan astam naýqas esepte tur. Biraq bul kórsetkishtiń jyl saıyn ósip jatqanynan shoshynýdyń qajeti joq. Iаǵnı qaterli isikpen syrqattanǵandardy der kezinde anyqtaý isi jaqsaryp keledi jáne ýaqtyly taǵaıyndalǵan em-dom pasıentterdiń ómirin uzarta alady.
Al Almaty qalasyna elimizdiń basqa óńirlerinen kelip tirkelgen 560 onkologııalyq naýqas bar. Bul byltyrǵy kórsetkishten eki ese kóp. О́kinishke qaraı, der kezinde dárigerge júgine almaǵan nemese qaraýsyz qalǵan árbir besinshi pasıent derti asqynǵanda megapolıs mamandaryna kelgen. Byltyrdan beri kúrdeli epıdemııalyq ahýalǵa tap bolǵanymyzǵa qaramastan, jyl basynan beri árbir pasıentti emdeý barlyq ereje boıynsha júrgizilip jatyr.
«Almatyda jylyna obyrǵa shaldyqqan 4 myńnan astam pasıent anyqtalady. Qaterli isik aýrýynyń damý qaýpi salmaǵy artyq, sozylmaly keselderi bar, ımmýnıteti tómen adamdarda joǵary bolady. Sonymen qatar temeki shegý, ishimdikke salyný, fast-fýd, gazdalǵan sýsyndar, artyq salmaq, totyǵýdy teris paıdalaný, sondaı-aq gazdaný, radıasııa jáne tuqym qýalaıtyn faktorlar onkologııanyń damýyna úlken áser etedi», deıdi Almaty onkologııalyq ortalyǵynyń dırektory Nursultan Izbaǵambetov.
Onkolog-maman atalǵan ortalyqtyń jumysy týraly aıta kele, jyl basynan beri megapolıste onkologııanyń 3 317 jańa jaǵdaıy anyqtalǵanyn atady. Bul rette aýrý qurylymynda birinshi orynda sút bezi obyry, ekinshi orynda – toq ishek, úshinshi orynda – ókpe obyry, tórtinshi orynda – asqazan obyry, besinshi orynda analyq bez obyry tur.
«Eger onkologııalyq naýqas koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrsa, onda aldymen osy dertke emdeý júrgiziledi. Naýqas emdelip shyqqan soń onkologııalyq ortalyqta em alady», deıdi ortalyq dırektory.
Onkolog dárigerler naýqastardaǵy COVID-19 saldarynan ımmýnıtettiń tómendeýi emdeýdi qıyndatatynyn jasyrmaıdy. Sondyqtan olar pasıentterge densaýlyqtaryna baılanysty vaksına túrlerin usynyp otyr. Vaksınanyń birinshi jáne ekinshi dozalaryn engizý kezinde onkologııalyq aýrýdy emdeýdiń bastalý merzimine áser etpeýi úshin vaksınalaý merzimderi esepteledi.
Onkologııalyq ortalyq zamanaýı medısınalyq qurylǵylarmen jabdyqtalǵan, jylyna 2,5 myńnan astam operasııa jasaýǵa qabiletti. Sonymen qatar operasııalardyń 50%-dan astamy laparoskopııalyq ádistermen júzege asady, ıaǵnı pasıenttiń aǵzasyna ota barysynda zaqym óte az bolady.
«Bıyl emdelgen pasıentterdiń sany – 13 256 adam, bul ótken jylmen salystyrǵanda 3 myńǵa kóp. 2 myńnan astam kúrdeli ota jasaldy. Skrınıngtiń jáne onkologııalyq naýqastardy erte dıagnostıkalaýdyń, sondaı-aq emdeýmen 100 paıyz qamtýdyń nátıjesinde qaterli isikten bolatyn ólim-jitim kórsetkishi 10,6 paıyzǵa tómendedi», deıdi ortalyq dırektory.
Mamandar júrgizilip jatqan skrınıngterdiń óte mańyzdy ról atqaratynyn udaıy aıtyp keledi. Biraq bul qalyń buqaraǵa qandaı joldarmen jetkiziledi, nasıhaty men tıimdiligi qandaı desek te, osy tekserýlerdiń nátıjesinde 148 adamnyń atalǵan dertpen júrgeni jáne 9 304 obyr aldy jaǵdaıy anyqtaldy.
«Bul jerde qaterli isik aýrýynyń 90%-y aýrýdyń 1-2 satysynda skrınıng arqyly anyqtalǵanyn atap ótkim keledi. Árıne, mundaı jaǵdaılarda emdeý tıimdirek jáne tolyq emdeýge qol jetkizýge bolady. Sondyqtan skrınıngten ótý mańyzdy. Qaterli isiktiń sońǵy satylarynda emdeý qıynǵa túsip, boljam nasharlaıdy», deıdi ortalyq basshysy.
Sonymen qatar onkolog-dárigerler pasıentterdiń úıine kelip, kómek kórsetedi, bıyl 3 436 mobıldi brıgada shuǵyl shaqyrýlarǵa shyqqan. Biraq qalaıda dertti asqyndyryp almaý úshin onkologtar qala men el turǵyndaryn emhanalarda tegin skrınıngten ótýde belsendilik tanytýǵa, jyl saıyn flıýorografııa kabınetine jáne qaraıtyn bólmege barýǵa, ózderiniń jeke densaýlyq jaǵdaılaryn baqylaýǵa shaqyrady.
«Eger qany azdyq, kókjótel jáne qan aralasqan qaqyryq, nájis, zár, sút bezderiniń, lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, sharshaý ári salmaq joǵaltý, denedegi qaldardyń ózgerýi sııaqty basqa da belgiler baıqalsa, ýaqytty ozdyrmaı, birden onkologqa júgirý kerek. Burynǵa qaraǵanda, onkologııadan bolatyn ólim-jitim 10 paıyzǵa tómendegenimen, jyl saıyn álemde 18 mln-nan astam adamnan qaterli isik tabylady», deıdi N.Izmaǵambetov.