«О́mirde erlerge qaraǵanda, áıel adamdar densaýlyǵyna durys qaraıdy, dárigerlerge jıi tekserilip turady» degen túsinik qalyptasqan. О́ıtkeni qyz-kelinshekterde jaýapkershilik joǵary, bir jaǵynan aıaǵy aýyr kezde udaıy dárigerler baqylaýynda bolyp, tekserilip jatady. Áıtse de bala bosanatyn jastan asyp ketkender men jas qyzdardyń densaýlyǵy qalaı eken?
Bıyl 26 qyrkúıek pen 5 qazan aralyǵynda Qazaqstanda #4women_RG áıelder aptalyǵy ótken bolatyn. «Áıel densaýlyǵy KZ» aǵartýshylyq jobasy BISAM Central Asia kompanııasymen birge júrgizilip, #AYELDER DAUSY_RG saýaldama-zertteýine 18 jastan 60 jasqa deıingi iriktelgen 1 202 respondent tartylǵan. Sondaı-aq «Iаndeks-kózqaras» resýrsynyń kómegimen 2 083 áıelge anonımdi saýaldama júrgizildi. Zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, áıelderdiń tek 37%-y 6 aıda bir ret profılaktıkalyq tekserýden ótip, dárigerlerge qaralyp turady. Bes áıeldiń tórteýi jylyna bir ret dárigerge barady. Profılaktıkalyq tekserýden tolyq bas tartqan áıelderdiń úlesi 13%-dy quraıdy, al basqalary dárigerlerdiń aldyna sırek barady.
Jasyryn saýaldamanyń nátıjesi kóńil qulazytatyn jaǵdaılardy da anyqtap otyr: respondentterdiń úshten bir bóligi dárigerlerge 3 jylda bir ret qana kórinedi. Nátıjedegi aıyrmashylyq saýaldama ádisterindegi aıyrmashylyqqa baılanysty. Názik taqyryptarǵa kelgende respondentter anonımdi saýaldamalarǵa ashyq jaýap beredi. О́ıtkeni olardyń aty-jóni mańyzdy emes.
Al endi profılaktıkalyq tekserýden bas tartý sebebi densaýlyǵyna shaǵym joq, bolmasa qaralýǵa ýaqyt jetpeıdi. О́kinishke qaraı, densaýlyǵyn mazalaıtyn belgiler paıda bolsa da, minez-qulyqtyń jıi kezdesetin ssenarııi – kútý. Eger sımptomdar biraz ýaqyttan keıin joıylmasa, onda áıelderdiń 51%-y dárigerge barady, al 16%-y mamannyń kómegine jaǵdaı aıtarlyqtaı nasharlasa ǵana júgine alady. Qysqasy, osy zertteýlerge qatysqan mamandar tómendegideı dáıekterin alǵa tartyp otyr.
«Saýaldama nátıjesi elimizdegi áıelderdiń densaýlyǵyna qaraý mádenıeti qalyptaspaǵanyn rastaıdy. Eger áıel kem degende jylyna bir ret mamanǵa barmasa, onda talaı dertine asqynyp ketpeıinshe ýaqtyly dıagnoz qoıylmaıdy. Bul bolashaqta qaıǵyly saldarǵa ákelýi ábden múmkin: áıeldiń reprodýktıvti fýnksııasyna nemese onkologııalyq aýrýlardyń órshýine áser etedi. Sondyqtan medısınalyq profılaktıkalyq tekserýlerge ýaqyt bólý qajet. Olardy jylyna eki ret ótkizgen jón – bul mamanǵa barýdyń ońtaıly kezeńi. Emdelgennen góri aýrýdy aldyn alý ońaıyraq», deıdi Qazaqstan reprodýktıvti medısına qaýymdastyǵynyń prezıdenti, reprodýktolog-dáriger, professor Vıacheslav Lokshın.
Sondaı-aq sarapshy reprodýktıvti densaýlyqty saqtaý jáne qalpyna keltirý mańyzdy medısınalyq jáne memlekettik mindet ekenin atap ótti. Saýaldama nátıjesi boıynsha respondentterdiń tek 26%-y qazirgi zamanǵy kontrasepsııaǵa oń qaraıdy. Bul rette respondentterdiń úshten birinen kóbi (36,10%-y) bala týý máselesinde Jaratýshynyń erkine súıengendi qup kórse, qalǵan 12,9%-y gormondyq preparattardy qabyldaýdan qorqady.
Bul máselede Jynystyq jáne repro- dýktıvti densaýlyq jónindegi qazaqstandyq qaýymdastyqtyń dırektory, kontrasepsııa jónindegi Eýropalyq qoǵamnyń basqarma múshesi, akýsher-gınekolog G.Grebennıkova «Júktilikti josparlaý – týa bitken aýrýlary bar balanyń týylý qaýpin azaıtýǵa, sondaı-aq bolashaq ananyń júktilik pen bosaný kezindegi asqynýlar sanyn azaıtýǵa baǵyttalǵan aldyn alý sharalarynyń kesheni» degen tujyrym jasaıdy.
Sondaı-aq sarapshy eki júktilik arasy kemi 2-3 jyl bolýy kerek ekenin eske salady. Sonda erli-zaıyptylar arasynda jyly qarym-qatynas ornap qana qoımaı, balalar da jaıly otbasynda týylady. Bul merzimniń qysqarýy merziminen buryn bosanýǵa, jańa týǵan nárestelerdiń fızıologııalyq turǵyda kenje qalýyna, sondaı-aq ananyń nemese balanyń ólimine ákelýi múmkin.
Al endi saýaldamaǵa qatysqan áıelderdiń 25%-y menopaýza bastalǵan kezde gınekologpen keńesýden bas tartady, jaǵdaıyn óz betinshe baqylaýdy jón kóredi. Árbir besinshi respondent menopaýza kezinde eshqandaı medısınalyq kómek qajet emes dep oılaıdy.
«Statıstıkaǵa sáıkes, menopaýza áıelderdiń tek 20-30%-ynda asqynbaı ótedi. Erte kezeńderde qalǵan 70%-da ártúrli belgi paıda bolyp, ysynyp-sýynyp, tersheńdik paıda bolyp, uıqy men este saqtaý qabileti buzylyp, mazasyzdyq, osteoporoz, artrıt, tipti Alsgeımer keseli baıqalady. Búgingi tańda salystyrmaly qaýipsizdik pen yńǵaılylyqty biriktiretin jańa tıimdi transdermaldy gormonaldy preparattar bar, olardy tek dáriger taǵaıyndaı alady», deıdi akýsher-gınekolog G.Grebennıkova.
Osy «Áıel densaýlyǵy KZ» áleýmettik-aǵartýshylyq jobasyna muryndyq bolǵan Gedeon Richter KZ JShS bas dırektory Remıgııýs Naraýskas: «Áıel densaýlyǵy – bizdiń kompanııa jumysynyń basym baǵyttarynyń biri. 120 jyldan beri biz búkil álemdegi áıelderdiń deni saý bolyp, balanyń týylýyn josparlaýǵa kómektesip kelemiz. Sonymen qatar Qazaqstandaǵy 25 jyl ishinde dárigerlermen de, halyqpen de bilim berý is-sharalaryn ótkizip júrmiz. Osy maqsatta áıelderdiń óz densaýlyqtaryn kútip, túrli keselderdiń aldyn alý máselelerin talqylap otyrý qajettiligine nazar aýdarǵymyz keledi deıdi.
«Áıel densaýlyǵy KZ» jobasy jyl saıyn zertteý júrgizýdi josparlap otyr. Alynǵan nátıjeler áıelderdiń óz densaýlyǵyna qalaı qaraıtynyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Jobanyń aǵartýshylyq qyzmeti áıelderge áser etip, ózin ózi qorǵaýǵa ıtermeleýi kerek. Sondaı-aq #4women_RG áıel densaýlyǵy aptalyǵynyń sońynda almatylyq Tereńqur qabyrǵalarynyń birinde mýral jobasy jasalady. Sýrette jarqyn bolashaqqa umtylǵan qyz bala beınelengen, onyń qolynda jobanyń sımvoly – áıeldiń názik densaýlyǵyn beıneleıtin gúl shoǵy bar.
ALMATY