Dıqandar qaryzyn óteı almaı otyr

Munyń syrtynda, alqaptaǵy astyqtyń buıyrǵany ósip, jetilgenshe aýylsharýashy­lyq tehnıkalaryna qajet temir-tersek pen qosalqy bólshekter de eki-úsh ese qym­battap ketti. Sondyqtan bıdaıdyń qazirgi baǵasyna, jumsartyńqyrap aıtqanda, dıqandardyń kóńili tolmaıdy.

Bul másele Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men «Atameken» UKP-nyń agroónerkásip kesheni máseleleri jónindegi komıtetinde de qaralyp, bıyl­ǵy kúrdeli jaǵdaıdan keıin shat­qaıaq­tap qalǵan sharýashylyqtardy saqtap qalý úshin aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń baǵasyn kóterýge qo­sym­sha qarjy bólý múmkindikterin qaras­ty­rý qajettigi sóz bolǵan edi.

Basty másele – ótken kóktemde «Azyq-túlik korporasııasy» AQ men jer­gilikti sharýashylyqtardyń arasynda jasalǵan bıdaıdy forvardtyq satyp alý týraly kelisimsharttar tó­ńireginde bolyp otyr. Bıyl mem­lekettik kompanııa Qostanaı obly­syn­­daǵy aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilerdiń kóktemgi egis naýqanyna qarjylaı qoldaý kórsetip, dıqandar bereshegin aldaǵy oraqtyń esebinen bıdaımen qaıtarý týraly mámile jasasqan bolatyn. Shart bo­ıynsha, korporasııa kók­tem­de sharýanyń suraǵan aqshasyn berip, bizge kúzde osyndaı baǵamen, bálenbaı tonna bıdaı ótkizesiń degen mindet júkteıdi. Sharýa kelisim bergen soń, qos tarap sharttasyp, ortaq qujatqa qol qoıysady.

Qazir qaryzdy qaıtaratyn ýádeli mer­zim jetti. Biraq dıqandardyń qam­basy bos. Erte kóktemnen bel jazbaı jer tyrmap dán sińirgen dıqan bıyl taǵy da qurǵaqshylyqqa tap boldy. Mamyr men maýsym aılarynda – egin sabaǵynyń boılap, masaq tas­­taý kezeńinde jaýyn-shashyn ortasha kópjyldyq kórsetkishten úsh, kóp jerlerde tipti tórt ese az tústi. Eki aı boıy 35-40 gradýs ystyq jel qaqtap, kebersip ket­ken topyraqqa túsken tuqymnyń bira­zy ónbeı qal­dy. Nátıjesinde, egin­niń shyǵymy jyl­daǵydan áldeqaıda tómen bolyp shyqty.

– Oblystyń ońtústik jáne or­ta­­lyq óńirlerindegi on shaqty aýdandaǵy ortasha ónim gektaryna 2,7-den 5 sentnerge deıin boldy. Keı­bir sharýashylyqtarda egin túsimi 1-3 sentner ǵana. Ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz bolǵandyqtan birqatar sharýashylyqtar kúzde alqapqa shyqpaı, ekken eginin sol kúıi qaldyrdy. Muny tabıǵattyń tosyn minezinen bolǵan tótenshe jaǵdaı dep baǵalaý kerek, – dedi «Melıtopolskoe» seriktestiginiń basshysy Edýard Dvýrechenskıı.

Oblystyq kásipkerler palata­sy­nyń málimetinshe, Tobyl óńirindegi 51 sharýashylyq «Azyq-túlik korporasııasynan» alǵan bere­shek­terin bere almaı otyr. Bul – kók­temde atalǵan korporasııa­­­men for­vardtyq satyp alý sharttaryn ja­sasqan sharýashylyqtardyń teń jar­tysy. Olardyń memlekettik kom­panııaǵa 3,2 mlrd teńge kólemin­de­gi qaryzy bar. Osylaısha, korporasııa kóktemde dıqandarǵa bergen qaryzynyń úshten birin qaıtara almaı otyr.

– Qostanaı oblysynda jumys júr­gizgen respýblıkalyq komıssııa óńir­de tek 15 sharýashylyq qana qurǵaq­shy­lyqtan zardap shekti dep tapqan. Olar forvardtyq satyp alý sharttary boıynsha alǵan barlyǵy 460 mln teńge kólemindegi qaryzdyń merzimin uzartyp aldy. Alaıda prolongasııaǵa ilige almaǵan dıqandar mundaı sheshimdi negizsiz dep sanaıdy. «Atameken» UKP AО́K komıtetiniń tóraǵasy Ivan Saýer­diń aıtýynsha, tabıǵı apattyń saldarynan alqaby taqyrǵa aınalyp, tyǵyryqqa tirelip otyrǵan dıqandar qıyn-qyspaq kezeńde kómek qolyn sozatyn qýatty memleketimizdiń bar ekenin sezinýi kerek.

Munyń syrtynda, bıylǵy qur­ǵaq­shylyqqa baılanysty, kór­shiles jatqan Reseıde de bıdaıdyń quny kúrt ósip ketti. Sondyqtan dıqan­dar qazirgi naryqtaǵy bir tonna bıdaı­dyń eń tómengi baǵasy 127 myń teńge shamasynda bolý kerek deıdi. Al Azyq-túlik korporasııasy belgilep otyrǵan baǵa – 103 myń teńge. Osylaısha, aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshiler korporasııadan bıdaıdy satyp alý qunyn naryqtyq baǵaǵa sáıkestendirýdi suraıdy. Biraq qaryz berýshi óz talabynan, óz ýájinen aınyr emes.

– Bıdaıy joq sharýalar qaryzyn aqshalaı qaıtara alady. Qyrkúıektiń basynda bıdaıdyń naryqtyq baǵasy tonnasyna 100 myń teńge bolyp turǵanda, biz 103 myń men 107 myń teńgeniń aralyǵyndaǵy eń joǵarǵy baǵany usyndyq. Sondyqtan dál qazir salqynqandylyq tanytyp, sabyr­ǵa kelýge shaqyramyn, – dedi «Azyq-túlik korporasııasy» UK» AQ-nyń basqarma múshesi Tobylbek Omarov.

Dıqandardyń múddesin qorǵap júrgen Edýard Dvýrechenskııdiń aıtýynsha, eger jaǵdaı dál osy kúıinde qa­latyn bolsa, qaryzyn qaıtarýǵa qaý­qar­syz kóptegen sharýashylyqtar zań boıynsha ońaltý sharalaryna barýǵa májbúr bolady.

– Budan nesıe berýshi de, qaryz alýshy da zardap shegedi. Odan ke­ıin sharýa­shy­lyqtarǵa bes jyl boıy qolaısyz jaǵdaıda jumys is­teýge týra keledi. Biz jergilikti shar­ýa­­shylyqtardy, óndiristi saqtap qa­lýǵa múmkindik berýdi surap otyrmyz. Mundaı fors-majorǵa úı­re­ne­tin kezimiz jetti. Búginde dúnıe júzinde ne bolyp jatqanyn kórip-bilip otyrsyzdar, búkil álem aı saıyn aýa raıynyń ózgerip bara jatqanyn talqylap jatyr. «Apat aıtyp kelmeıdi», bıyl elimizde alapat qýańshylyq bolǵany ras, al Reseıdi sý basyp jatyr. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, biz taǵdyry aýyl halqymen tikeleı baılanysty sharýashylyqtardyń jo­ıylyp ketpeýi úshin qam jasaýymyz kerek. Búginde qaryzǵa belshesinen batyp otyrǵan sharýashylyqtardyń jergilikti jerdegi mán-mańyzyn durys túsinip, olardyń moınyndaǵy qaryz qa­mytyn qysa túsýdiń ornyna, jana­shyr­lyq tanytyp, jeńildik jasap, ótem merzimin múmkindiginshe keıin shegerý jaǵyn oılas­tyrýymyz kerek. Bular aýyldardaǵy áleý­mettik turaqtylyqtyń kepili ǵoı, jumys oryndary ǵoı, – dedi E.Dvýrechenskıı.

«Atameken» UKP Basqarma tó­ra­ǵa­synyń birinshi orynbasary Narıman Ábilshaıyqov «Azyq-túlik korpo­rasııasyna» qatysty máseleni Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine jetki­ze­tinin aıtty. Al oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory Danııar Kúzen­baev barlyq óńirlik palatalarǵa lızıng tólemderin, kre­dıtter men forvardtyq satyp alý bo­ıynsha alǵan qaryzdarynyń ótem merzimin uzartqysy keletin sharýa­shy­lyqtardan ótinim jınap, onyń «Agrarlyq nesıe korporasııasy» men «NUH Báıterek» AQ-ǵa jiberilip jat­qanyn málimdedi.

Bir sózben aıtqanda, dıqandardyń kúzgi jıyn-terimnen keıingi jaǵdaıy máz emes. Tyqyr taıap keledi, óıtkeni shyǵynǵa batqan sharýashylyqtar «Azyq-túlik korporasııasynan» forvardtyq satyp alý boıynsha alǵan qaryzdaryn 15 qarashaǵa deıin tolyq ótep bitýi tıis.

Qostanaı oblysy