El senimi eren isterge bastaıdy

«Adamnyń óskeni árbir ótken jylymen, shahardyń óskeni halyqtyń synymen baǵalanady», degen eken burynǵylar. Bul qalasyna qarap, qoǵamnyń yrysyn, balasyna qarap áleýmettiń tynysyn anyqtaıtyn osy zamannyń aqıqaty. О́ıtkeni, búginde shahar ómiri – eń aldymen tynymsyz tirshilik pen aýyzbirliktiń kózi, bereke men baıandylyqtyń ózi. Sondyqtan da jyl saıyn halyq bolyp májilis qurý – biz úshin Elbasy belgilegen tártiptiń qalpyna da, el dástúriniń saltyna da saı daǵdyǵa aınaldy», – dep bastady sózin Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov keshe Kongress-Holl saraıynda ótken elorda jurtshylyǵymen bolǵan esepti kezdesýde. Jalpy alǵanda, qalamyzdyń ótken jylǵy damýy jaman bolǵan joq, dep jalǵastyrdy ákim sózin odan ári. Memleket basshysynyń tikeleı qoldaýymen bir jyl ishinde birqatar oń ózgeristerge qol jetkizildi. О́nerkásip, jer, jol jáne kólik qatynasy, energetıka men ekologııa, áleýmettik saıa­sat jáne turǵyndardyń tur­mys deńgeıin joǵarylatý sııaq­ty asa mańyzdy salalarda aıtar­lyqtaı nátıjeler oryn aldy. 2013 jyly qala boıynsha óńir­lik ónim 2 trıllıon 700 mıl­lıard teńgeni qurap, makro­ekonomıkalyq ósim 6,5 paıyzǵa jetti. О́nerkásip ónimi 263 mıllıard teńgeni qurady. Memlekettik bıýdjetke qala esebinen 600 mıllıard teńge qarjy aýdaryldy. Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaýdyń nátıjesinde ótken jyly bulardyń sany 55 myńǵa jetip, 1 trıllıon 200 mıllıard teńgeniń ónimi óndirildi. Búginde bul sala 190 myńnan astam asta­nalyqtardy jumyspen qamtyp otyr. Budan bólek, elordada 2013 jyly 8 balabaqsha, 4 mektep, 2 emhana 1 mıllıon 100 myń sharshy metr turǵyn úı salynyp, paıdalanýǵa berildi. Astana – úshinshi myń­jyl­dyq­tyń eń jas qalasy. Elorda sheji­resine 15 jyl bolsa, onyń tur­ǵyndarynyń ortasha jasy 30-dan aspaıdy. Kún saıyn Astanada 45-50 náreste dúnıege keledi. Qalanyń jyl saıynǵy tabıǵı ósimi 20 myń búldirshindi quraıdy. Búginde elordanyń otbasylary mektep jasyna deıingi 110 myńnan astam búldirshinderdi tárbıelep otyrsa, 95 myń bala mektepte oqıdy. Astanada 85 myń stýdent, 140 myńnan astam jasy áli 29-ǵa tolmaǵan jastar eńbek etedi. Sóıtip, qazirdiń ózinde 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy jastar astanalyq turǵyndardyń 30 paıyzyn quraıdy. Elordada ekonomıkalyq já­ne áleýmettik áleýetti arttyrý maqsatynda keshendi sharalar júrgizilýde. 2013 jyly elor­danyń ónerkásiptik áleýeti «In­dýs­trııalyq park» aýmaǵynda boı kótergen jańa 8 iri óndiris osha­ǵymen tolyqty. Tek sońǵy 3 jyl ishinde qalanyń ónerkásip óndirisi eki ese artty. О́tken jyly apatty turǵyn úılerdi joıý maqsatynda arnaıy baǵdarlama qabyldanyp, 11 apatty turǵyn úı qulatylyp, onda turatyn 189 otbasy jańa páterlerge kóshirildi. «Qalanyń shetki aımaqtaryn damytý» baǵdarlamasy boıynsha ótken jyly Kúıgenjar, Qazaq aýyly jáne Prıgorodnyı turǵyn úı alaptary tolyq abattandyryldy. Sonymen birge, 2013 jyly elordanyń ekologııalyq ahýalyn qorǵaý maqsatynda arnaıy áleýmettik jobanyń tusaýy kesildi. Osy joba boıynsha elordadaǵy avtobýs parkterindegi barlyq kólikterdi gazben júrýge kóshirý qolǵa alyndy. О́tken jyly qalamyz úshin óte mańyzdy qurylys nysany – Batys jarty saqınany tolyq júzege asyrý maqsatynda Esil ózeniniń ústinen taǵy bir jańa kópir salyndy. Osy esepti kezdesýde ákimniń erekshe atap kórsetken máselesi Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Astana qalasyn birte-birte ózin-ózi tolyq qamtamasyz etetin qalaǵa aınaldyrý boldy. 2015 jyly elorda respýblıkalyq bıýdjetke 7,5 mıllıard, 2016 jyly 17,3 mıllıard teńge qarjy túsiretin bolady. Sóıtip, Astana qalasy respýblıkalyq bıýdjettiń donory bolyp otyrǵan 4 óńirdiń quramyna kiredi. Elorda qalyptasa bastaǵan jyldar ishinde 12 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen eken. Osy kezeń ishinde tek kóp qabatty qolaıly turǵyn úılerden 110 myń otbasy nemese 370 myń adam páter alǵan. Búginde bas qalamyzda jylyna 1 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilse, 2013 jyly qalada 1 mıllıon 100 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Qazirgi tańda qala boıynsha 2 memlekettik baǵdarlama is júzine asyrylýda. Onyń biri – «Qoljetimdi turǵyn úı-2020», ekinshisi 2008-2010 jyldardaǵy turǵyndardy turǵyn úımen qamtamasyz etý jónindegi mem­lekettik baǵdarlama bolyp tabylady. «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasy boıynsha 2013 jyly Turǵynúı­qu­ry­lysjınaqbanki júıesi boı­yn­sha jalpy kólemi 25,5 myń sharshy metrdi quraıtyn 477 pá­ter paıdalanýǵa berildi. Qa­zir osy baǵdarlama boıynsha jalpy kólemi 168 sharshy metrdi quraıtyn 11 kóp qabatty tur­ǵyn úı salynýda. Onyń ishinde 2258 pá­terden turatyn 8 turǵyn úı kesheni bıyl paıdalanýǵa beri­ledi. 2013 jyly 1880 oryndyq 8 balabaqsha qurylysy aıaqtaldy. Ústimizdegi jyly jańadan 15 mektep jasyna deıingi balalar mekemeleri paıdalanýǵa beriledi. Jalpy, 2020 jylǵa deıin elordada 100 jańa balabaqsha paıdalanýǵa berilip, balabaqshalarǵa zárý elordalyq búldirshinder tolyq qamtamasyz etiletin bolady. О́tken jyly qalada 4 jańa mektep ǵımaraty paıdalanýǵa berilse, ústimizdegi jyly taǵy da 9 jańa mektep ǵımaraty esigin aıqara ashatyn bolady. Alda turǵan mindetterge keletin bolsaq, ÚIID baǵdarlama sheńberinde 2017 jylǵa deıin qaladaǵy Indýstrııalyq parkte 30 jańa kásiporyn paıdalanýǵa beriledi. Qalada qoǵamdyq kólik qatynasynyń senimdi júıesi qalyptasatyn bolady. 2017 jyly elordada jańa temirjol vokzaly jáne 2 avtovokzal paıdalanýǵa beriledi. Astana halyqaralyq áýejaıy tolyq kúrdeli jóndeýden ótkiziledi. 2016 jyly №3 JEO birinshi kezeńi paıdalanýǵa berilip, 80 shaqyrym magıstraldy jylý júıesi salynady. 2017 jylǵa deıin elordada 5 mıllıon turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, 2020 jylǵa deıin qalada birde-bir apatty úı qalmaıtyn bolady. 2020 jylǵa deıin mektep jasyna deıingi balalar mekemesinde jáne mektepterde oryn jetispeýshiligi tolyq joıylady. Elorda turǵyndarymen ótken esepti kezdesý barysynda sońǵy jyldary dástúrge aınalǵan tártip boıynsha, Imanǵalı Tasma­ǵam­betov birneshe saǵat boıy tikesinen tik turyp, bir qabaq shyt­paı qala turǵyndarynyń san­syz suraq-shaǵymdaryna jaýa­p berdi. Bir-eki suraq-jaýapty keltireıik. – Ardaqty Imanǵalı Nur­ǵalıuly, men soǵys ardagerimin. Ja­sym 90-da. Munda kóship kel­genime tórt jyl boldy. Buryn atyńyzda úı bolǵan, soǵan baılanysty tek bes jyl ótkennen keıin ǵana kezekke qoıamyz, dep maǵan úı bermeı tur... – Men, eń aldymen, sizdiń jasyńyzdyń aldynda basymdy ıemin, ekinshiden, Uly Otan soǵysynyń ardageri retinde aldyńyzda basymdy ıdim. Qala boıynsha Uly Otan soǵysynyń ardageri retinde kezekte turǵan bir-aq adam bar eken. Ol – siz. Qonys toıyna ázirlene berińiz. Bir aı ishinde páter alatyndyǵyńyzǵa ýáde beremin. Bul sizderdiń aldaryńyzdaǵy urpaq paryzy. – Meniń aty-jónim Gúlzada Qasymova, bizdiń saıajaı ýchas­ke­mizdiń jerin «Depıng» JShS alǵan bolatyn. Áli kúnge máse­lemizdi sheshpeı keledi. Soǵan kómek kórsetseńiz eken? – Sońǵy bes jyl ishinde ǵana qala aýmaǵyndaǵy saıajaılardaǵy 903 úı-jaı satyp alynyp, oǵan 10 mıllıard teńge kóleminde qarjy tólendi. Osy rette erekshe aıta ketetin bir másele, keıbir saıajaı ıeleri úı-jaı múlikteri úshin naryq baǵasynan birneshe ese kóp qun suraıdy. Mundaı baǵany tóleýge zańdy negiz joq. Sondyqtan saıajaı ıelerin ortaq kelisimge kelýge shaqyramyn. Al «Depıng» JShS-na qatysty máseleni anyqtaıtyn bolamyz. – Men Murat Ákimbaev bolamyn. О́zim – tul jetimmin. Ba­lalar úıinde tárbıelendim. Endi páter kezegine turǵym keledi. Soǵan kómektesseńiz eken? – Murat, qazir kezdesý aıaq­tal­ǵannan keıin osy saraıdyń foıesinde ornalasqan ákimdiktiń arnaıy bólimderiniń ústelderine bar. Sol jerde saǵan tıisti organ­dardyń qyzmetkerleri qajetti kómek kórsetip, páter kezegine tir­keıtin bolady. «Durys sheshim qashanda egese júrgen elde emes, keńese bilgen jerde» degen ǵoı. Barshamyz da osy jerde týǵan qalamyzdyń, óz or­tamyzdyń búgini men kele­sheginiń máselesin sheshý úshin jınalyp otyrmyz. Aldaǵy ýaqytta biraýyzdy birlikpen jumyla eńbek ete bereıik, dedi sóziniń qory­tyndysynda Iman­ǵalı Tas­ma­ǵambetov. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan». stana.