Jýyrda Portýgalııanyń astanasy Lıssabonda dzıýdodan ardagerler arasynda ótken álem chempıonatynda qaraǵandylyq balýan Násipqul Tynybaev top jardy. Altyn júlde úshin bolǵan tartysty beldesýde ol aýstrııalyq Reınhold Kýrs esimdi myqty balýandy tize búktirip, alpys jastan asqanynda álem chempıony atandy.
Násipqul Tynybaev Shet aýdanyndaǵy Aqshataý topyraǵynda 1960 jyly dúnıege kelgen. Osy jerde baldáýren balalyqtyń qyzyǵyn ótkizdi, kúrestiń de álipbıin týǵan topyraqta júrip tanyǵan. Amankesh Aznabaev degen ınjener men mekteptegi dene tárbıesi pániniń muǵalimi Amangeldi Raıhanov aǵalarynan úırengen alǵashqy ádis-tásilderdi áli kúnge deıin umytqan joq.
Aýyl balasynyń jasynan qara jumys istep, qaıratty bolyp ósetini belgili ǵoı. Násipqul da qara kúshten kende bolmady. Alaıda kúrestiń alǵashqy sabaǵyn ala júrip, qur ǵana kúshpen alysqa uzaı qoımasyn jaqsy bildi.
Bozbalanyń boıyndaǵy kúreske degen qushtarlyq osy salanyń bar qupııasyn bilsem degen bıikterge jeteleıtin. Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýynyń dene tárbıesi jáne sport fakýltetine 1977 jyly kelip túskeninde, birden sambonyń úıirmesine barǵany da sol sebepten-di. Erǵalı Temirǵalıev sekildi bilikti bapkerden tálim alyp, sambonyń tylsym syryna qanyǵa túsken.
Arada eki jyl ótkende tókken terdiń jemisin tere bastady. Aldymen oblys birinshiliginde jeńiske jetip, odan keıin 62 kılo salmaq dárejesinde Qazaqstan chempıonatynda top jardy. Aýzy dýaly mamandardyń kózine túsip, el qurama komandasynyń sapyna qabyldandy. Uzamaı Túrikmenstannyń astanasy – Ashǵabad qalasynda ótken jastar arasyndaǵy KSRO chempıonatynda óner kórsetti. Yǵaı men syǵaı jıylǵan dodada júlde almasa da, alǵashqy bestiktiń ishinde boldy.
Kilem ústindegi joly tym jeńil boldy dep aıtýǵa áste bolmas. Ásirese tóreshilerden kórdi kóresini. Áli esinde, 1981 jyly KSRO chempıonatynda máskeýlik ataqty balýan, eńbek sińirgen sport sheberi Zakı Ýmıarovpen bozkilemde beldesken. Bul kezde Násipqul tepse temir úzetin jıyrma jasta-tuǵyn. Ataq-dańqyna qaramaı, sambonyń has sheberin astyna búktep salyp, shyńǵyrtyp turyp «aýyrtý» ádisine túsirgen. Sonda jany qysylǵan Ýmıarov bettiń aryn belbeýge túıip, munyń aıaǵynan qanyn aǵyza qyrshyp turyp tistep alǵan edi-aý. Tóreshiler kórmegen boldy: tipti ádiske berilgen ýaqytty mezgilinen buryn toqtatyp, jany murynynyń ushyna kelgen Zakı sabazdy aman alyp qalǵan. Qazir qarap tursa, sondaǵysy jeńiske bergisiz jeńilis eken-aý!
Qolyna dıplom alǵan soń, eki jyl ásker qatarynda qyzmet etti. Qyzmet etti degen jaı sóz, árıne eki jyldy kúresýmen ótkizdi. KSRO Memlekettik qaýipsizdik komıteti Shekara áskerleriniń spartakıadasynda qatarynan eki ret jeńiske jetip, óz salmaǵynda teńdes qarsylas tappady.
El qurama komandasynyń sapynda uzyn-sany on jyldaı ýaqyt deńgeıin bir mysqal da tómendetpeı, birqalypty óner kórsetti. Sambonyń sol kezdegi Almas Musabekov, Qanat pen Talǵat Baısholaqovtar, Aıtjan Shańǵaraev, Erbol Qyrǵyzbaev, Bostan Jańbyrbaev syndy sańlaqtarynyń janynda júrip, jaman kúresýdiń ózi uıat-tyn. Mine, qazaqtyń osyndaı qaısar jigitterinen quralǵan komanda 1984 jyly Ýkraınanyń Donesk qalasynda ótken KSRO-nyń komandalyq chempıonatynda kúmis júldeni jeńip alǵan. Al budan úsh jyldaı buryn Kıevtegi Búkilodaqtyq jastar oıyndarynda da osy bıikten kóringen edi.
Qurama komanda sapynda júrgen kezinde Násipquldyń salmaǵynda búkil Odaq boıynsha 70-ke tarta sport sheberi, 14 halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, 7-8 eńbek sińirgen sport sheberi óner kórsetti. Qazaqstannyń óz ishinde de qaımyqpaı qarsy shyǵatyn básekeles degen jyrtylyp-aıyrylatyn. Jastar arasyndaǵy álem chempıony Máden Kálıekov, sonan soń Sálken Jartybaev syndy myqty balýandar munyń negizgi qarsylastary boldy. Mine, osyndaı kil myqtynyń jýan ortasynda júrip, nebir baıraqty básekelerde tórtinshi-besinshi oryndardan tómen túsip kórgen joq. Qurama komandanyń sol kezdegi bapkeri Grıgorıı Iosıfovıch Badlerdi kúni búginge deıin qurmetpen eske alady.
Jyljyp 1984 jyl da jetken. Balýandyqtan birjolata qol úzip ketpegenmen, jattyqtyrýshylyq jumysqa den qoıa bastady. Munyń qarymy men darynyn jaqsy biletin nıettes jandardyń qoldaýymen Qaraǵandydaǵy Joǵary sport sheberligi mektebine jattyqtyrýshy bolyp qyzmetke ornalasty. Sol kezde ǵoı, jumysqa jańa kirisken Násipqulǵa sambodan álem chempıony Qanat Baısholaqovtyń inisi Janatty ákelip ózine tapsyrǵany.
Alǵashynda júreksingeni ras-tyn. Endi she, múıizi qaraǵaıdaı Dıhanbaı Bıtkózov, Marat Jahıtov syndy áıgili bapkerler turǵanda, munyki bos dalbasa bolyp kóringen basynda. Dese de, nartáýekel etip, iske bilek sybana kirisken. Bul baptap salǵan Baısholaqov áýeli KSRO birinshiligin, onan keıin Azııa chempıonatyn, sodan baryp Álem kýbogyn birinen soń birin jeńip aldy. Taǵy bir shákirti Erden Halılın Qazaqstan chempıonatynda top jaryp, ile-shala Álem kýbogynda qola júldege ıe boldy. Jáne bir shákirti Qydyrbaı Ábishev bolsa, qazaq kúresinen Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaıynda mereıi ústem bolyp, eń myqty balýan atandy.
Sambo, qazaq kúresinen shákirt baýlı júrip, aqyry 1998 jyly dzıýdo kúresine birjolata kóshti. Aıtpaqshy, osy dzıýdo kúresinen 1985 jyly Semeı qalasynda ótken Qazaqstan chempıonatynyń fınalynda kúresip, «Sport sheberi» normatıvin oryndaǵan bolatyn.
Dzıýdo kúresine áýel bastan ǵylymı turǵydan qarap, aıryqsha áýestikpen oqyp-úırenýdi bastady. Úlken iske kiriser aldynda ózine tán baıyptylyqpen bar men joqty bezbenge tartyp, aldyna qoıǵan maqsatyn on oılanyp, júz tolǵanyp baryp mejeledi. Japondar dzıýdoǵa balany bes-alty jasynan bastap alady eken, bul da sóıtti. Marat Baratov, Aleksandr Shırshov degen shákirtteri bir top balanyń ishinen ekshelip shyqty. Osy Aleksandr on alty jasqa deıin Qazaqstan chempıonattarynda tórt birdeı kúmis aldy, al Marat halyqaralyq jarysta júldeli boldy.
Násipqul Amantaıuly ózindik qoltańbasy qalyptasqan, kózdegen maqsaty aıqyn bapker. Izdenip-úırenýden áste jalyqqan emes. Erkin kúres, grek-rım kúresi jáne qazaq kúresinen de paıdaǵa jarar aıla-tásilderdi alýǵa bolady dep esepteıdi. «Tek, sodan dzıýdoǵa nuqsan kelmese boldy», deıdi ol. Tipti, bokstan eńbek sińirgen jattyqtyrýshy Leonıd Tileýbaevqa jıi baryp, tájirıbeli bapkerden aqyl-keńes alyp, keıbir máselelerdi talqyǵa salyp otyrýdy ádetke aınaldyrǵan. «Shákirtińe óz balańdaı qaraǵan kezde ǵana, isińnen bir nátıje shyǵady», degen onyń tujyrymymen kelispeske bolmaıdy.
Násipqul Amantaıuly – úıdegi bala tárbıesine de óte tereń mán bergen jan. Uly Jánibek ákeniń izin basty. Búginde ol dzıýdodan el qurama komandasynyń múshesi. Qazirgi ýaqytta Oral qalasynda ótetin Qazaqstan chempıonatyna daıyndalyp júr. Al alpystaǵy álem chempıonynyń kóńil túkpirindegi kóp armanynyń biri – Jánibegi óziniń qoly jetpegen bıikterdi baǵyndyrsa deıdi. Al ózi bolsa, kelesi jyly Japonııada tuńǵysh ret ótetin ardagerler arasyndaǵy Olımpıada dodasynda taǵy bir márte kúshi men baǵyn synap kórmekshi.