Aıadaı aýyldy Alashqa tanytqan

Kókoraı Jetisý ólkesinen kókjıek tartqan Qordaı asýynan Shaqpaq asýyna deıingi, Alataý órinen Betpaqdalanyń ortasyna deıingi alqaptaǵy Áýlıeata-Jambyl óńirinde ataqty «Talas» qarakól qoıyn ósiretin sharýashylyq, respýblıka kóleminde asyl tuqymdy mal zaýyty retinde, jalpaq jurtqa Úsharal ataýymen áıgili.

Irgesi altyn dińgekteı berik, aýyz birligi jumǵan judyryqtaı bul aýyldyń arǵy tarıhy HH ǵasyrdaǵy Qazaqstannyń júrip ótken taǵdyrly, bederli kezeńderine tán. Odan ári tereńdeı túsetin bolsań, ata-babalar izi ańyzdar men ertegiler eline aparady. Ańyzdan góri aqıqaty basymdaý mynandaı áfsanany keıingi tolqyn bile bermes. Asan qaıǵy babamyz Syr boıynan Arqaǵa ótip bara jatqan jolynda arnaıy burylyp Úsharalǵa aıaldapty deıdi. Sulý qyzdyń burymyndaı myń buralyp, shymyrlap, shıratylyp aǵyp jatqan Talasqa súısine qarap turyp: «Emgeniń aq basty taý eken, kóktemde barar jer tappaı, yshqyna ysyrap bolasyń-aý, jazda náriń sińgen jer ıt tumsyǵy batpas nýǵa aınalady eken. Tórt túligi tuıaq tozdyrmaı, artyq-aýys moıyn sozdyrmaı jatyp semirer, túgin tartsa, maıy shyǵar mundaı quıqaly jer bolmas» – dep jelmaıasyn shógeripti.

 «Úsharaldyń ár butasynyń túbi bir kesek et» degen sóz sodan qalsa kerek.

 Dana qazaqtyń yqylym zamannan beri aıtqan ataly sózi urpaqtan urpaqqa jalǵasyp keledi.

Túptep terip túgendegende, qonysy qasterli, ejelgi qazaq aýylynyń 1928 jyly Keńester Odaǵy boıynsha Syrtqy saýda mınıstrligine qarasty on besinshi nómirli, otyryqshy sharýashylyq ortalyǵy, al respýblıkada tuńǵysh qurylǵan sovhozdyń biri bolǵan. Máskeýge tikeleı qaraǵan, qarakól eltirisin álem elderine dollarmen satyp, qazynaǵa mol valıýta túsirip turǵan. Buıra gúldi kók, alqarakók sortty eltiriniń taýarlyq máni boıynsha elge qazynasyna altyn túsiretin búgingi munaı-gazben para-par bolǵan deıdi. Halyqaralyq jármeńkeler men aýksıonda talastyq qarakól eltirisiniń ataq-dańqy alysqa ketedi.

Aıadaı aýyldyń alty Alashqa tanylýyna jazıraly dala men kórikti keń jaılaýda, buıratty, sekseýil ormandarda jetpis myńnan astam qoı órgizgen, dáýleti tasyǵan eńbek adamdarynyń qııameti men qystalańy mol jyldarda janyn aıamaı ter tógip, janqııarlyqpen eńbek etkenin búgingi urpaqqa qaı qıyrdan aıtsaq ta jeri kıeliniń eli de kıeli bolǵanyń uqtyrarsyń. El ishin ashtyq, bir ǵajaby, qoıan jyldary ashtyq jaılaǵan asharshylyq ta, indet te bir tútinnen bas­talyp, synypsha syrǵyp aýyldy aralap ketedi. Yńyrshaqty aınaldyryp, sińirin shyǵarǵan joqtyqqa qorǵan bola bilgen atalarymyz qurmetine Aqsaı alqabynda qoıylǵan urpaqtar belgisinde «Aǵaıyn-jurttyń amandyǵyn bıik qoıǵan» degen aq sóz, adal peıil teginnen tegin jazylmaǵan. Úsharal ınternatynyń nanyn jep, tiri qalǵan myńnan astam ózge ulttyń adamdary, ásirese, Qap taý elderinen eriksiz kóship kelgen aǵaıyndar, saıası qýǵyn-súrginniń qurbandary men 50-jyldary da alystan azyp-arshyp jetken beıbaqtar qazaqtyń qushaǵynda jaıly ómir súrdi. Aýyl turǵyndarynyń sany 7 myńnan artyp, iri eńbek ujymynyń uıymshyldyqpen atqarǵan san-salaly jumysy, atap aıtqanda, jas urpaqqa sapaly bilim, sanaly tárbıeleý isinde mektepter ashý, bilikti, talapshyl pedagogterdi Almaty men Máskeý joǵary oqý oryndarynan arnaıy shaqyrý máselesi júıeli, myqtap qolǵa alynady. Keleshek kilti-tek bilimde degen jaryq oı sáýlesin jaqqan adamdar júregine.

Áride Talas bolysynyń ordaly orta­lyǵy bolǵan Úsharal endi ornyqqan zamanyna saı úmit otyn jaqqan.

 «Úsharaldan uzap qaıda usha alarmyz?!» degen sóz sodan qalsa kerek.

Aq bataly Úsharal jurty T.Rysqulov, Q.Sarmoldaev syndy el serkesi bolǵan bıik tulǵalardyń izin qýyp, óksheles ómir keshken, 1923 jyldan el basqarý isine aralasqan, Áýlıeata ýezdik atqa­rý komıtetiniń tóraǵasy, aǵartý salasyna zor den qoıǵan, Orynbor obly­syndaǵy úsh aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, Aqtóbe oblystyq atqarý komıteti tóraǵa­synyń birinshi orynbasary bolyp jaýap­ty qyzmetter atqarǵan Júnisbek Dúrim­betovti aýyldas aǵaıyndary qatty qadir­lep, úlgi tutqan. Biraq 1937 jylǵy qýǵyn-súrgin bul kisini de aınalyp ótpeıdi...

Aldyńǵy tolqyn aǵa-apalardyń ómiri­nen qulaǵdar júrse degen oı bizdi de eriksiz ejiktetip otyr.

Qazaq danalyǵy «Túbine qaraı butaǵy, tegine qaraı urpaǵy», deıdi.

Aǵysy esh toqtamaǵan Talas ózeni men ejelge el ataýy zamandar kóshinde esh aı­nymaǵan Úsharal aýylynyń óshpes tarıhymen úndes adamdar da bar.

Asyryp aıtqandyq bolmas, el senimi­nen asqan baǵa da, ataq ta bolmaıdy. Baq-berekeli azamattyq beles degende otyz jylǵa jýyq osy ataqty «Talas» keń­­­­sharyn úzdiksiz basqarǵan, keshegi Keńes­­ter Odaǵyna máshhúr, abyroı-dańqqa bólengen Ábdir Saǵyntaevtyń esimi erekshe atalady. Jambyl oblysy túgel syılaǵan, eńbegi men azamattyq ómirin qadir tutqan aǵanyń ǵumyry ózi týyp, ósken, at jalyn tartyp mingen, ata-babalarynyń salǵan jolymen júrip, barlyq kezeńde jurtshylyqpen birge bolǵan, eline uıytqy bolyp, tizgin us­tap ylǵı órge súıregen jyldarymen el esinde, qoǵamdyq jadyda aıryqsha saqtal­ǵan. Bul uzaq jyldar tolqynynda ol kisiniń azamattyq bolmysy men tulǵalyq bıiktiginiń órisi de keń bolǵany belgili. Sol sebepti, Jambyl oblysy boıynsha eren eńbegi úshin barlyǵy 257 adam sol dáýirdiń «Sosıalıstik Eńbek Eri» – eń joǵary ataǵyn alsa, sol kisiler tiziminde ártúrli basshy qyzmetindegilerdiń arasynda talastyq tarlan-dırektor Ábdir Saǵyntaevtyń mysy men sesi basym ekeni anyq seziledi. Jaratylysynda ishki energetıkalyq qýaty kúshti, oıy ornyqty, sózi berik basshy azamattyń tabıǵı talanty óndiristik qarym-qatynastardy sheber uıymdastyra bilýi men eńbek adam­darynyń uıyǵan aq aırandaı aýyz­birlik ortasyn qalyptastyryp, áleý­mettik qolaıly jaǵdaı týǵyzý, ómir saltyn saltanatty etýi, álbette, qara­paıym, aǵaǵa sheksiz qaıyrymdy, izetti, inige qamqor kóńilinen tabylǵan. El salty men el dástúrin berik saqtap, barsha aýyldastaryn baýyryndaı kórgen adamgershilik qasıetteri jas jigitti tez-aq tórge shyǵaryp, alǵa ozdyrǵan.

Eńbegine qaraı baǵalanyp jatsa, azamat ta baqytty.

Ábdir aǵamyz el eleginen ótken azamat bolatyn.

Talasqa bata daryǵan jer. Qydyr el ishinde. Arýaǵyn ardaqtaı biledi, jelep, jebep júrsin, dep bir-birine tileıdi. Berekesin birlikten tapqan baıyrǵy ata­qonysta Saǵyntaı jákemizdiń de áýletiniń ul-qyzdaryna áý bastan baq qonǵan desedi. Eńbekke etene epti, orta dáýletti, azdap us­ta­lyq kásibi bar, zergerlik dúnıesinen buıymdar jasaı alatyn elgezek, qaıratty kisiniń kindiginen taraǵan urpaqtarynyń jaramdy jigit, ıbaly qyz bolyp eseıgenin aıtady.

Aldyndaǵy aýyldas jastar arasynda oqý, bilim izdep, alysqa uzaı bastaǵan adam­dar jolynan túısinip, uqqany kóp Ábdir aǵa jetijyldyq ortalaý mektebin bi­tirgen soń on bes-on alty jasynda qa­­­zaq­­tyń eńbekshil minezimen beınetti tirlikke aralasady. Myǵym deneli, jigerli de tabandy aýyl balasy jumysqa kiredi. Týǵan ákesine kómekke kelip, birge qoı ba­ǵady. Al 1940 jyldyń qys aıynda áskerge ketedi. Odan ári Uly Otan soǵysy bastalyp, shyńdalǵan jas jaýynger maıdan da­lasynda keýdesin oqqa tosyp, qandy urys­tardyń alǵy shebinde shaıqasady. Adam­zatqa alapat aýyrtpalyq pen orny tolmas qaıǵy-qasiret ákelgen Ekinshi dú­nıe­júzilik soǵystyń úshinshi jylynda qan­dy qyrǵyny jazylmas jara bolyp qalǵanyn kózben kórip, júregimen sezingen jaýynger surapyl urystyń birinde aýyr jaraqat alyp, komıssııa sheshimimen elge qaıtady.

Áskerı tártipke úırengen ádetimen áleýmettiń tirshilik árin keltiretin isterge bel sheship kirisken ári qıyn, er adam kú­shi jetispeıtin shaqta, qybyrlaǵan adam bitken qara jumysqa bas qoıǵan qysyl­taıańda kózinde oty bar, boıynda namysy bar maıdanger úıde qarap jatýshy ma, edi? Joq, árıne. Tylda kúni-túni jantalasqan, bári de maıdan úshin jasap jatqan malshy qaýymnyń dál ortasynda, qoı fermasynyń zootehnıgi bolyp eńbek etedi. Odaqta mal basyn kóbeıtip, qarakól eltirisin óndirý, qoı terisi men júnin, qoı etin daıyndaý tapsyrmasyn artyǵymen eselep oryndap, jospardy rekordtyq kórsetkishtermen aıaqtaıdy. Jyl sa­ıyn bul mol tabys odan ári arta túsedi. Qarakól qoıyn ósirýdiń kútimi men baptaýyn ǵylymı izdenisterge negizdegen aýyl azamattary sol tusta kádimgideı bilim ordasyna aınalyp úlgergen Qaplanbek tehnıkýmynan sabaq alyp, órisi keńı túsedi jáne jan-jaqtan tájirıbeli mamandar Úsharalǵa qaraı ushqandaı edi. Atyraý men Jaıyqtan, Saratov pen Lenıngradtan...Úsharalda qazaq jáne orys mektepteriniń qatar paıda bolýy osydan. Jaı ǵana emes, myń-myń baladan oqyǵan altyn uıa boldy. Árbir fermanyń eldi mekeninde bastaýysh nemese orta mektepter ashyldy. О́ńirde ózgeshe Úsharal orta mektebiniń úlgili oqyǵan talantty shákirtterimen qatty tanyla bastaıtyny osy kez.

Jaqsy-jaısańdar men tájirıbesi mol, maıtalman mamandardan el bas­qarýdyń álippesi men túrli qyr-syryn úırenip, boıy­na sińirgen aýyldyń baskóterer ulany Ábdir aǵa keńshardyń alǵash qazyǵyn qaǵyp, shańyraǵyna ýyǵyn qadaǵan dırektorlar B.Kýrkov, M.Bredıhın, Q.Muqanov, H.Myrzaqojaev, S.Bertaev syndy bedeldi azamattarmen qoıan-qoltyq ara­lasyp, dám-tuzy jarasqan jyldardy árkez aıta júretin. Muz qatyp, qar qursaýlaǵan 1944 jyldyń qańtarynan ferma meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan sátten jas jigittiń joly ashylyp, tasy órge domalady. Aqsaı dalasynda mal sany kúrt ósti, adamdar eńbegi berekeli tabysqa qol jetkizdi. Qys-jazy kóship júretin shopandar turmysy túzele bastady. Joǵary kórsetkishter turaqtylyq deńgeıde boldy. Respýblıkalyq jarysta talastyq eńbekkerler aldaryna jan salmady.

El men jer baılyǵyn jasaǵan erlikke para-par beınetti eńbekteri úshin mańdaıy ashyq, qajyr-qaıraty tańǵalarlyqtaı talastyq úzdik on adamǵa 1948-1949 jyl­­dary «Sosıalıstik Eńbek Eri» ata­ǵy berildi. Bul ataq qııan túkpirde jat­qan aýyldarda jer jarǵandaı bolmasa da qulaq eleńdeterlik, bedel arttyryp, sonymen qatar nar júgindeı jaýapkershilik júkteıtin jańalyq edi. Sol jarq-jurq etken Altyn juldyz ozat ferma meńgerýshisi, 28 jastaǵy jalyn atqan azamat Ábdir Saǵyntaevtyń da keýdesine taǵyldy.

Bul eńbek mártebesi ata kásiptiń sań­laǵy Saǵyntaı ákemizdiń de óz uly men Otanyna bergen ónegesiniń jemisi bolatyn. Jeti urpaǵynyń arasynan aımańdaı bir perzentiniń ataǵy Áýlıeata jurtyna keńinen jaıylǵanyn kózben kórip, qulaq estigen darıǵa dáýreni edi...

Al jas qaıratty ataqtyń ózi izdep tapqandaı edi.

Bıik adamnyń óreli ómiri sodan jal­ǵasyn taýyp, eńbektiń torysy úıli-barandy, elge kerekti qadir-qasıetimen ábden pisip, jetilgen shaǵynda, Jerdiń jasandy spýtnıgi tuńǵysh ret ǵaryshqa ushyrylǵan 1957 jyly ataǵy dúrildep turǵan «Talas» keńsharynyń tizginin kánigi basshy, kezinde sonoý Atyraý óńirinen joldamamen kelgen Sharafı Ǵubashevtaı eńbek eriniń qolynan alǵannan keıin tip­ten boıyn tiktedi. Jambyl oblysy mal sharýshylyǵyna qolaıly óńir. Sondyqtan myńǵyrtyp mal baǵyp, ony babyn ta­ýyp ósirý kórsetkishi negizgi shart. Senim arqalaǵan jańa dırektor kelesi jyly ár júz saýlyqtan 130-dan qozy alyp, el­tiri tapsyrý mejesi eki eseden de artyp,45 myń danaǵa jetkiziledi. Segiz jyl ishinde jospardan tys 30 myń qozy alynady. Talastyq shopandardyń eńbekaqysy basqa sharýashylyqtardan áldeqaıda kóp, áldeqaıda tabysty bolady. Máskeýdegi salalyq iri mekemege tikeleı qaraıtyn keńshar ortalyǵy – Úsharal aýylynda áleýmettik-turmystyq nysandar men ǵımarattar keńshardyń jyldyq tabysynan salyndy. Kezinde Ýkraın, Baltyq jaǵalaýy elderiniń úlgi jobasymen aqshańqan páterler men qonaq úı, saýda-turmystyq qyzmet kórsetý ortalyqtary qaz-qatar turǵyzylyp, sport, mádenıet salasy jaqsaryp, dáýletine saı ádemi sáýleti boldy. Ataqty sharýashylyqty álem tanyǵandaı-aý. Qarakól eltirisiniń arqasynda Azııa, Eýropa jáne Afrıka qurlyqtarynan 14 eldiń ǵalymdary men eltiri markeologtary Úsharalǵa ke­lip, halyqaralyq semınar ótkizedi. Birikken Ulttar Uıymy sol semınardyń qorytyndysymen «Talas» keńsharynyń mysalynda, shól jáne shóleıt jerlerdi gúldendirý tájirıbesin nasıhattap, BUU-ǵa múshe elderge aǵylshyn tilinde «Fermer Saǵyntaev myrza» degen atpen kitap etip shyǵaryp, taratady. Mereıi ózgeden ústem dırektordyń aýqymdy bas­tamalary men tabysty qadamdary, memlekettik kózqarastary men qatań jaýap­kershiligi bedeline bedel qosty. Jan-jaqtan jýrnalıster men qalamgerlerdiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Qazaqstan kartasyna bederlengen Úsharalǵa at basyn arnaıy buryp, eńbek tynysymen, ómir jaıymen, ejelgi tarıhymen tanys bolý maqsatyndaǵy issaparlarymen tilshiler qaýymy aǵylyp kelip jatatyn.

Salmaqty, salıqaly áleýmettik tul­­­ǵa, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń qaıratkeri Ábdir Saǵyntaev – Eńbek Eri, KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, KOKP Ortalyq Tekserý komıssııasynyń múshesi, KOKP HHIII seziniń, Qazaqstan kompartııasynyń birneshe seziniń delegaty bolǵan dara ataq-abyroıy osy aýyl adamdarynyń da tóbesin kókke kóterdi.

Alys-jaqynnan Úsharalǵa barǵan adamdar alysta qalǵan jyldar men jol­dar­dyń izin kórip, láılek qustyń qo­natyn uıasyn qyzyqtaıdy. Qazaqtyń kóne tarıhynan syr aqtaratyn Aqkesene men Kókkesene eskertkishteri IH-H ǵasyrdyń kýágeri, al qazaq jerinde eń alǵashqy salynǵan munaraly meshit – Úsharal meshiti 1900 jyldyń basynda Sapaqtaı bı-sheshenniń, al «Bes aqyn» mazaraty Jalańbas batyrdyń nıetimen HIH ǵasyrdyń aıaǵyna qaraı turǵyzylǵany, sondaı-aq dýlyǵaly batyr Sańyryq Toqtybaıulynyń qurmetine qoıylǵan kesenesiniń de aqparaty aıtylyp, ja­zylǵan shejireli áńgime áserimen talaı tartymdy dúnıeler jaryqqa shyqty.

Qazir aýyldaǵy Á.Saǵyntaev atyn­daǵy orta mektep mýzeıinde el men jerdiń bar tarıhynan habar beretin kóptegen qundy jádigerler qoıylǵan, solardyń arasynan eki bólimin atap aıtýǵa bolady. Biri – ataqonys Úsharaldyń 100 jyldyq ómirinen jazbalar men tasqa basylǵan materıaldardan turady. «Qa­zaq­telefılm» kınostýdııasynyń derekti týyndylary da bar. 1929 jylǵy «Eńbekshi qazaq» («Egemen Qazaqstan») gazetindegi «Tó­mengi Talastaǵy eldiń jaı-kúıi» dep atalatyn maqala. 1957 jyly respýb­lıkalyq jastar gazetinde tilshi Sherhan Murtazaevtyń «Talas kóktemi» degen desteli úsh ocherki jarııalanǵan. Halyq jazýshysynyń «Jumsaq altyn» atty ádemi kórkem áńgimesiniń jelisi qarakól qoı ósirýshi jerlesteriniń shynaıy ómirinen alynǵan. Alpysynshy jyldary «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń betterinde jas jýrnalıster, keıinnen áıgili qoǵam qaıratkerleri bolǵan Bal­ǵa­bek Qydyrbekulynyń, Ábdesh Qalmyr­zaevtyń «Talas» keńsharyn bilikti, ta­lap­shyl, syn saǵattardan súrinbeı ót­ken Saǵyntaev basqarǵan kezinde jan súısintetin tirlikterin jarqyratyp kór­set­ken súbeli maqalalary kitap bop shyqqan. Al Úsharal aýylynyń maı topyraǵynda aýnap ósken talanttardyń óleń-jyrlary men prozalyq týyndylary arqyly da altyn uıa jerdiń aty alty Alashqa taraǵany ras. Eltutqasy Ábdir aǵa zamanynda tańdaıynda óleńniń uıasy bar delingen, HIH ǵasyrda qaıym aıtystyń bastaýynda turǵan Ulbıke Jangeldiqyzynyń izbasar urpaqtarynyń osy kúngi shyǵarmashylyǵyna zor qoldaý jasaǵanyn, Jańyldyq pen Tóreqojadaı aýyz ádebıetiniń aqyndyq dástúrin ás­pettep otyrǵanyn iltıpatpen aýyzǵa alady. «Úsharal – meniń Venesııam!» dep týǵan jerin juldyzdy jyrlarymen tanytqan Kúlásh Ahmetovadaı dúldúl aqyn qaryndasyn maqtan etip, О́kim Jaılaýov, Abdrahman Asylbekovteı aqyn baýyrlaryn qoshemettep, Serik Ábdiraıymov pen Seıitqazy Dosymovtaı aıtýly qalamger inilerin, Altynbek Oraz­bekov tárizdi ataqty ánshi-jyrshyny eldiń rýhyn asqaqtatqan óner ıeleri tur­ǵysynda arqa tutqany da, tileýles bolǵany da ras. О́ıtkeni sóz óneri qonǵan olardyń ólmes shyǵarmalarynan neshe urpaq sýsyndap, esimderin baıtaq elimiz biledi, óz kezeginde olardyń túlep ushqan bataly elin biledi. Aqıyq aqyn Farıza Ońǵarsynova «Men Talastan kóp dos taptym» dep saǵynyshty jyrlaryn osy eldiń qanatty qyzdaryna talaı márte arnasa, óner suńqary Nurǵısa Tilendıev «Bul baq qonǵan el eken» dep Mádenıet úıinde kórermenderdi ortaǵa shaqyryp, qushaǵyna qysyp, Ábdir aǵamen syılasyp ótken. El ishindegi tapqyr, sheshendik ónerdiń juǵysty shetin sezgen óner sheberi shynaıy tamsanǵan eken.

«Talasqa barsań, sóz tapqyrlar eline barǵandaısyń», dep beker aıtylmaǵan.

Sol bir ýaqytta ataqty dırektormen joldastyq túzý jolda birge júrgen syı­ly adamdardyń az emestigi aıan nár­se. Jol­dastyq ta kóp jaǵdaıda óz jaqsy­lyǵyn jetkizedi. Aıtalyq, Ortalyq Azııa áskerı okrýginiń qolbasshysy bol­ǵan general V.Lıashenkonyń Talas malshylary 1969 jyly tabıǵat apatynan sumdyq qıyndyqqa urynyp, qalyń qar, qaqaǵan sýyqtan qarǵa adym jer attaı almaı, pushaıman kúıge túskende kó­mekke áskerı tehnıkalaryn jerde de, áýeden de jibergenin Ábdir aǵamen joldastyq qarym-qatynasynan dep sanaǵan. Borandy, aqtútek qystan kóp mal qyrylyp, kóktemde taıaq ustap qal­ǵan shopandar shyǵynnyń ornyn toltyrý úshin jantalasqan shaqty, árıne, umyta almaıdy. Ornyqty minezdi, týrashyl, ádiletti Ábdir aǵanyń ómirinde de basqa da el basqarǵan áriptesterine tán ótkelekti, qym-qýyt tirlikter, jos­­par­lardy oryndaý jolyndaǵy keı­bir naýqandyq jumystar júregine sal­maq túsirip, qatal ýaqyt qasańdyǵy qı­naǵan kezeńder bolǵan emes dep aıta al­maısyń, árıne. Senimge ıe bolǵan sol 1957 jyldan zeınetke shyqqan 1986 jyl aralyǵynda qoǵam ıgiligi men halyqqa sińirgen eńbe­giniń óteýin aýyldas adamdar men sanaly urpaqtarynyń jaqsy ómirinen tapqan abzal aǵanyń bir Úsharaldaı kıe qonǵan, ata-babalary qorǵan bolǵan eńseli aýyldy jaınatyp, baıytqan, jaqsy dańqyn shyǵarǵan eren eńbegine, qyran samǵaýyndaı bıik qareketterine qaryzdar. Naǵyz eń­bekkerler túrli memlekettik ma­rapat­tarǵa ıe bolyp, olar da Eńbek Eri atandy. Jalpy bir Úsharalda 12 azamat osyndaı joǵary ataqtyń ıesi bar. Asyl tekti áke­niń sarqylmas qazynadaı óne­geli jolyn, asyl jary Qundyzaı anamyz ekeýiniń tunba bulaqtaı tárbıesin óz ur­paqtarynyń maqtan etýge tolyq quqyly.

Búkil sanaly ǵumyryn Talas óze­ni jaǵalaýyndaǵy, Moıynqum baýraıyn­daǵy Úsharal aýylynyń búgini men keler kúnderine arnaǵan Ábdir Saǵyntaev tulǵasy egemen Qazaqstan memleketiniń tarıhynda da tanymal sıpatqa ıe. О́ıtkeni úsharaldyq azamattar, onyń ishinde óziniń kindiginen taraǵan ul-qyzdary da elge kerekti, ult múddesine laıyqty bıikterge kóterilip, qoǵam men memlekettiń senimine ıe bolýda. Aıadaı aýyldan Senat tóraǵasy, Premer-mınıstr, Májilis tóraǵasynyń orynbasary, mınıstr, Parlament depýtattary, ákimder, joǵary oqý oryndary rektorlary, ǵalymdar men professorlar, talantty aqyn-jazýshylar, isker adamdar qanat qaqty. El aýzyna ilikti.

Álbette, ǵasyrlyq tarıhy bar aýyl­dyń ǵana emes, týǵan elimizdiń keleshegine qaltqysyz qyzmet etip, abyroıy asqan abzal jan Ábdir Saǵyntaev aǵamyz tiri bolsa, búginderi 100 jasqa tolar edi... Kózden ketse de kóńilden ketpeıtin osyn­­daı ardaqty adamdy umytpaý-ult qundylyqtary men adal eńbek dástúrine saı bolý dep bilemiz.

Úlken ádebıetke aq úmitpen Úsharal­dan ún qatqan, óleń sózdiń júırigi, Qazaqstan Memlekettik syılyqtyń laýreaty Kúlásh Ahmetovanyń:

«Talas» degen – grekshe «teńiz» degen,

Bir kezde el munda qurǵaq jer izdegen.

«Úsharal» – jaramdy tabylǵan at,

Jer aty-eskertkish sóz, eń izgi óleń», – dep keletin jyr shýmaqtarymen oı túıindep, tarıhyn zamandardyń jeli jazǵan, zamandardyń tórine ozǵan qara­shańyraqqa qarap boı túzeımiz.

El táýelsizdiginiń otyz jyldyq bede­rinde baıyrǵy Úsharal jańa standartty aýyl kelbetinde qaıta jańǵyryp, qaıta túleý ústinde.

Memleketimizdiń «Aýyl – altyn be­sik» jáne «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy men Jambyl oblysy turǵyndarynyń tabysyn arttyrý jónindegi qanatty jobasynyń júzege asýy aýyl ómirine serpilis pen naqty jaqsylyqtar ákelýde.

Tereń tamyr tartqan, eńbekpen kór­keıip, enshi tapqan ataqonys-aýyldardyń kókjıegi men keńistigi árdaıym Ábdir aǵadaı áleýetti tulǵalardyń artynda qaldyrǵan ónegeli isterimen odan ári órkendeıtin bolady.

 Meırambek TО́LEPBERGEN