Ǵalym – ǵylymmen aınalysatyn, jańalyq oılap tabatyn, aqyl-oıy aıqyn, erik-jigeri, tilek-maqsaty aqıqat pen ádildik jolynda bolatyn izdenimpaz, jaratylysynan bilimge qumar jan. Mundaı qasıet ıesi únemi oqý men izdený, talpyný men taný, tájirıbe jınaý arqyly ómirdiń san qyrly mektebinen óte otyryp, ǵylym bıigin baǵyndyra alady. Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Orazaly Sátimbekuly Balabekov óz salasynyń naǵyz ǵalymy edi. Ustazymyzdyń ushqyr oıy men asqan aqylynyń, ótkir sezim, qýat-qaıratynyń, qaıtpas qaısar batyldyǵynyń arqasynda hımııa tehnologııasy men ekologııa ǵylymynda Balabekov mektebi qalyptasty.
El irgesine jaý kirip, tynysh ta beıbit ómirimiz urlanǵan 1941 jyldyń kúzinde, qasıetti oraza aıynda dúnıege kelgen balanyń bolashaqta úlken ǵalym bolaryn eshkim de boljamady. Abylaıhannyń kórnekti serigi, aty ańyzǵa aınalǵan Mámbet Qundasulynyń urpaǵy – Baızaq batyr aýdanynda, qarapaıym otbasynda dúnıege kelgen sol bala elimizge ǵana emes, alys-jaqyn shetelderge aty shyqqan belgili ǵalym, akademık Orazaly Balabekov bolatyn. Ustaz, ǵalymnyń kózi tiri bolsa, bıyl 80 jasqa tolar edi.
Ǵalymnyń týǵan jeri – qasıet qonǵan tarıhı meken. Bizdiń zamanymyzǵa deıingi II-I ǵasyrlardaǵy Qorǵandar toby, erte temir dáýirindegi Jetitóbe, Amantóbe obalar qorymy men VI-HII ǵasyrlardaǵy Aqtóbe qamalynyń qırandysy, Qostóbe, Shóketóbe qalashyqtary, Zaýyrbektóbe, Bekinisti, Aqtóbe, Aımantóbe, Qyzylqaınartóbe, Shóltóbe, Qońyrtóbe, Qurmanbaıtóbe qonystary, Shóltóbe bekinisi, Aqtóbe mazary, Jaılaýtóbe, Qońyrbaıtóbe qalalary ornalasqan Baızaq aýdany ótken kúnderden syr shertedi. Osyndaı jerde týypósken ustazymyz Orazaly Sátimbekulynyń tula boıy tunyp turǵan adamı qasıet edi. Onyń meıirim tunǵan qońyr kózi, jyly júzi, shaǵyn boıynan asyp tógiler asqan qamqor peıili ony ózgelerden bıiktetip, aıryqshalandyratyn. Ol barlyǵyn tereń túsinetin jáne istiń jaı-jaǵdaıyna sáıkes tez sheshim qabyldaı biletin asa zerek adam edi.
Ǵalym óziniń ómirbaıandyq eńbeginde ǵumyryna qatysty jaǵdaılardyń bárin egjeı-tegjeıli baıandaǵan. Bolashaq ǵalymnyń ákesi Sátimbek soǵystyń ekinshi jylynda qaıtys boldy. Tátibek qarııa men Qalampyr áje bala Orazalyǵa ulttyq qundylyqtar men salt-dástúr negizinde tárbıe berdi. Soǵysqa bir aıaǵyn qaldyryp qaıtqan etikshi Tátibek qarııa nemeresine sózimen de, isimen de úlgi bola bilgen elge abyroıly aqsaqal boldy. Soǵysta qaza tapqan ulynyń qaıǵysy qajytsa da, «nemerelerimniń rýhy jyǵylmasyn» dep eńsesin tik ustaǵan qaısar ana Qalampyrdyń qamqorlyǵy men ór minezin kórip ósken ul da rýhty bolyp erjetti. Sátimbek ulynan qalǵan jalǵyz tuıaqqa kóziniń aǵy men qarasyndaı qaraǵan qos qarııa nemeresine tarshylyqtyń ne ekenin sezdirtpeýge tyrysty. Bar-joǵy 19 jasynda jesir qalyp, taǵdyr taýqymetin bir kisideı tartqan týǵan anasy Altynkúl de bul synaqqa moıymady.
Joǵaryda atalǵan kitapta ózin tárbıelegen basty adam retinde Orazaly aǵa naǵashy ájesin ataıdy. On bir qursaq kóterip, sodan aman qalǵan jalǵyz qyzdyń ákesiz qalǵan ulyn arqalap júrip ósirgen Qadısha ananyń eńbegi eren. Tirligi tap-tuınaqtaı, oshaq basy muntazdaı taza Qadısha ana shańyraǵynda Kúlásh Baıseıitova, Qanybek Baıseıitov, Manarbek Erjanov, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev, Roza Baǵlanova syndy taǵy da basqa óner juldyzdary men memleket, qoǵam qaıratkerleri qonaq bolyp, dám tatyp, qona jatyp ketken kórinedi. Solardyń shaı-sýyn daıyndap berip júrgen Orazaly aǵa bala kezinde estigen áńgimelerin kúni keshe bolǵandaı aıtyp otyratyn. Bul onyń jadynyń myqtylyǵynan bolsa kerek.
Orazaly Sátimbekuly tereń oı ıesi edi. Balalyq shaǵynan bastap basynan ótken oqıǵalardy, ómir jolynda kezdesip, suhbattasqan jandardyń áńgimelerin, olardyń aty-jóni men mekenjaı, bolǵan ýaqytyna deıin bárin aıdan anyq etip aıtyp otyratyn asqan áńgimeshil adam boldy. Osy qasıeti ony ǵylymǵa alyp kelgendeı. Kezinde qazaq halqynyń tarıhı mekeni bolǵan ǵalymnyń týǵan jeri HH ǵasyrdyń basynda kóp ultty, aty da, zaty da ózgergen aýylǵa aınaldy. Qazaq synybynda oqyǵanymen, orys tiline jetik bolyp, mektepti medalmen úzdik támamdaǵan Orazaly aǵa úshin 1958 jyl asa aýyr jyl boldy. Anasyna jala jabylyp, sot isi eki jylǵa sozyldy, ógeı ákesi de jumyssyz qaldy. Bul jaǵdaı onyń Almatyda joǵary bilim alý degen armanynan bas tartýyna alyp keldi.
Medalıst balasynyń árkimniń esiginde kirpish quıyp júrgenine júregi aýyrǵan Qadısha apa Jambyl qalasynda Shymkentte ashylǵan ınstıtýtqa qujattar qabyldap jatqanyn estip, nemeresin atpen alyp barǵan eken. Bir orynǵa jeti úmitkerden kelgen úlken konkýrstan ótip, Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtyna oqýǵa qabyldanǵan Orazaly aǵa úzdik stýdent boldy. Úshinshi kýrs bitirgen jyly O.Balabekovti oqý ornynyń rektory Q.Bilálov Máskeý hımııalyq mashına jasaý ınstıtýtyna oqýǵa jiberedi. Osy sát onyń bolashaǵyn anyqtady.
Mamandyq stýdentteri oqıtyn oqýlyqtar men ǵylymı eńbekterdiń avtorlary – ǵylym doktorlary men maıtalman sheberlerden bilim alǵan Orazaly aǵa ár kez emtıhan sessııasyn avtomatty túrde tapsyryp, Máskeýde serýendep júredi eken. Oqý isine shyǵarmashylyq turǵydan qarap, alǵyr stýdent atanǵan ol memlekettik emtıhan aldynda qatty syrqattanyp qalady. Máskeýdegi ustazdary oıy ushqyr, úzdik shákirtiniń jaǵdaıyn túsinip, jeltoqsan aıynda memlekettik emtıhandy arnaıy Orazaly Sátimbekuly úshin qaıta shaqyrtady. Dıplomdyq jobasyn «beske» qorǵap, bastapqyda oqýǵa qabyldanǵan 42 stýdentten sońyna deıin jetken 14 túlektiń biri bolyp, ınstıtýtty úzdik aıaqtap, «Hımııa óndirisiniń mashına men apparattary» mamandyǵy boıynsha «ınjener-mehanık» dıplomyn konstrýktor dárejesinde alyp shyǵady. Máskeýde oqyǵan ýaqyt Orazaly Sátimbekuly úshin rýhanı jáne ıntellektýaldy turǵyda ósý kezeńi boldy.
Instıtýtty bitirgen 1964 jyly sol kezdegi Shymkent qalasyndaǵy Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtynyń «Gıdravlıka» kafedrasyna assıstent qyzmetine qabyldanady. S.Súleımenov, Z.Moldahmetov, Sh.Moldabekov, M.Naýryzbaev, T.Qalmenov syndy myqty rektorlar basqarǵan jyldary QazHTI respýblıkadaǵy eń iri bilim-ǵylym ordasyna aınaldy. Mundaǵy Orazaly aǵanyń da eńbegin atap ótýimiz kerek. Instıtýt qurylysyn qarjylandyrýǵa, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jasaqtaýǵa qatysty saparǵa rektorlarmen birge Máskeýge barǵan kezinde tıisti mekemelerge kirip, qajetti qural-jabdyqtarǵa qol jetkizýde tabandylyq tanytqanyn áriptesteri ańyz etip aıtyp otyratyn. Sol kezeńde ýnıversıtet burynǵy Keńes Odaǵyndaǵy ozyq tájirıbeli mamandarmen tolyqqan, zerthanalary men dárishanalary myqty jabdyqtalǵan oqý orny atandy. Onyń dáleli – QazHTI álemdegi 10 hımııa-tehnologııalyq joǵary oqý oryndarynyń qatarynda bolýy edi.
1966 jyly sol kezdegi Lensovet atyndaǵy Lenıngrad tehnologııa ınstıtýtynyń aspırantýrasyna oqýǵa qabyldanǵan Orazaly Sátimbekuly úshin oqý da, ǵylymı jumys ta tabysty bastalady. Tik kontakty torly sapty apparattardy jasaıtyn perspektıvti ǵylymı baǵyttyń bir bólshegi bolyp tabylatyn aspırantýradaǵy ǵylymı jumysyn zertteı bastaǵannan jas ǵalym bul qondyrǵylardyń jasalýy da, qurastyrylýy da kúrdeli ekenine kóz jetkize bastaıdy. Ustazdarynyń qarsylyǵyna qaramastan qashanda alǵa qoıǵa maqsatyna jetýde eshnárseden taıynbaıtyn Orazaly aǵa taqyrybyn ózgertedi. Máskeýde alǵan bilimin qoldana otyryp, múldem jańa taqyrypty ıgeredi. Ustazdarynyń ózi jas ǵalymnyń tabandylyǵy men birbetkeıligine tańdanyspen qaraı bastaıdy.
1970 jyly qazan aıynda «Hımııa óndirisiniń mashına jáne jabdyqtary» mamandyǵy boıynsha «Ilingen jumyr nasadkaly apparattardyń gıdrodınamıkasy jáne ustaý prosesterin zertteý» taqyrybynda kandıdattyq dıssertasııasyn sátti qorǵap shyǵady. Qaısarlyq pen tynymsyz eńbektiń arqasynda ǵalym óz maqsatyna tolyq jetedi. Ol jolda Orazaly aǵa talaı táýekelge baryp, basyn báıgege tigedi. Eńbegi men barlyq táýekeli nátıjeli bolyp, ǵylymı orta O.Balabekovtiń ǵalymdyǵyn moıyndaıdy. Ǵylymmen neǵurlym kóp tanysqan saıyn, ony soǵurlym jaqsy kóre túsken Orazaly aǵa budan keıin qanatyn keńge jaıa bastaıdy.
Kandıdattyq dıssertasııasyn tabysty qorǵap, elge oralǵan soń QazHTI-ǵa aǵa oqytýshy qyzmetine taǵaıyndalady. Otyz eki jyldyq ómiri, pedagogıkalyq, ǵylymı qyzmeti tyǵyz baılanysqan «Hımııalyq óndiris apparattary jáne mashınalary» kafedrasynan ómiriniń sońyna deıin qol úzbedi. Únemi baılanysta bolyp, shákirtterinen aqyl-keńesin aıamady.
О́zi qyzmet etetin kafedra 1974 jyly ekige bólinip, sonyń birin basqarý O.Balabekovke júkteledi. Ataýy eskishe bolǵanymen jańa ujymdy basqarý, oqý josparyn, oqý-ádistemelik qujattardy jáne baǵdarlamalardy qaıta daıarlaý, jańa zerthanalar men dárishanalardy jabdyqtaý kafedra meńgerýshisiniń negizgi maqsaty edi. О́te qysqa merzimde KSRO-da buryn-sońdy bolmaǵan oqý sabaqtary men zertteýlerdi júrgizýge arnalǵan eń jaqsy jabdyqtalǵan tájirıbe alańyn qurýy – Orazaly Sátimbekulynyń myqty ǵalym ǵana emes, oqý-ádistemelik, uıymdastyrýshylyq qabileti joǵary basshy ekenin kórsetedi. Ol óziniń tájirıbesin artyǵymen qoldandy dese de bolady. Sonyń nátıjesinde ǵalym basqarǵan tusta kafedra KSRO-daǵy úlgili ujymǵa aınaldy. Ustazymyz oqytý prosesinde qalaı bolsa solaı oqytpaı, ǵylym, bilim berý júıesi saqtalý kerek degendi ustanatyn. O.Balabekov Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtynyń bazasynda KSRO hımııa óndirisiniń mınıstrligi qaraýyndaǵy fosfor jáne mıneraldy tyńaıtqyshtardyń ónerkásiptik qaldyqtaryn tazalaý jáne paıdalanýdyń salalyq ǵylymı-zertteý zerthanasyn uıymdastyryp, ǵylymı jetekshilik etti. Tipti shalǵaıdan kelgen áriptesteri kafedra zerthanalaryn aralaǵanda tańdanystaryn jasyra almaı «zaýyt turǵyzypsyńdar» dep tańdaı qaǵa tamsanǵan.
Rektor S.Súleımenovtiń tapsyrmasymen Orazaly aǵa óziniń zertteý jumysyn qaıta qolǵa alady. 1976 jyly Sankt-Peterbýrgten «Gazdardy suıyqtarmen óńdeıtin qarqyndy kollonaly apparattar» atty alǵashqy ǵylymı monografııasy jaryq kóredi. Kelesi jyly «Hımtehnıka» atalyp ketken «Qazirgi tańdaǵy ǵylymı óndiristiń mashınalary jáne apparattary» taqyrybyndaǵy Birinshi búkilodaqtyq ǵylymı-tehnıkalyq konferensııa uıymdastyryp, joǵary deńgeıde ótkizedi. 1980, 1988 jyldary bul konferensııa jáne uıymdastyrylady. 1977-1991 jyldary «Hımııa jáne tamaq ónerkásipteriniń mashınalary jáne apparattary» mamandyǵy boıynsha KSRO joǵary jáne arnaıy orta kásiptik bilim berý mınıstrliginiń Ǵylymı-ádistemelik komıssııa múshesi bolyp saılanady. 1979 jyly keýekti rezınaly saptamaǵa tehnıkalyq sharttar daıyndalyp, ony ónerkásiptik ıgerý bastalady. Orazaly aǵa ǵylymı izdenisin toqtatpaıdy. Ǵalym qurylǵylar men prosesterdiń hımııalyq tehnologııasymen jáne ónerkásiptik ekologııamen baılanysty máselelerdi sheshýdiń basqa jolyn tańdaıdy. Bul sheshimge kelýine ózi uıymdastyryp ótkizgen ǵylymı-tehnıkalyq konferensııa yqpal etedi. Sol kezeńde bir jarym jyl ishinde O.Balabekovtiń jetekshiligimen tórt qalada ornalasqan bes joǵary oqý ornynda segiz izdenýshi qatar qorǵaıdy. Bul tamasha jetistik bolatyn. Qorǵalǵan árbir kandıdattyq dıssertasııa jeke komponentti jáne kópkomponentti quralymdy gazdardy tazalaýdyń ǵylymı nátıjelerinen, fýndamentaldy gıdrodınamıkalyq óńdeýden, kópfazaly aǵymdar qurylysynyń matematıkalyq modelinen turatyn aıaqtalǵan zertteý jumystary bolatyn.
1985 jyly Máskeýdegi hımııa mashına jasaý ınstıtýtynda ǵylym doktory dárejesin izdenýge arnalǵan dıssertasııasyn tabysty qorǵady. Bul ýaqytta O.Balabekovtiń 13 aspıranty kandıdattyq dıssertasııa qorǵap, 5 monografııasy, 180-deı maqalasy shyqqan bolatyn. Otyzǵa jýyq KSRO avtorlyq kýáligi alynǵan. Al jumysynyń nátıjeleri 9 monografııada jáne anyqtamada paıdalanylǵan. Úsh aıda kólemi 600 betke jýyq eki tomnan turatyn doktorlyq dıssertasııasyn jazdy. Orazaly Sátimbekuly úshin 1986 jyl jeńisti, jemisti jyl boldy. Osy jyly esimi «Qazaq KSR-iniń Altyn kitabyna» jazylyp, Qurmet dıplomy berildi. KSRO joǵary jáne arnaıy orta bilim berý mınıstrliginiń «Úzdik eńbegi úshin» belgisimen marapattaldy. «Hımııa óndirisiniń mashınalary men apparattary» kafedrasynyń professory ǵylymı ataǵy berildi. Bes birdeı aspıranty Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵynyń laýreaty ataǵyna ıe boldy.
Shákirti O.Vorobev 1988 jyly ǵalym-ustazdyń jetekshiligimen alǵashqy doktorlyq dıssertasııasyn qorǵady. Osy jyly Qazaqstanda alǵash ret «Hımııa tehnologııasynyń prosesteri men apparaty» mamandyǵy boıynsha doktorantýra ashyldy. 1991 jyldyń 11 aqpanynda KSRO JAK-tyń buıryǵymen QazHTI-da «Hımııa tehnologııasynyń prosesteri men apparattary» jáne «Beıorganıkalyq zattar tehnologııasy» mamandyqtary boıynsha kandıdattyq dıssertasııalar qorǵaý úshin mamandandyrylǵan keńes quryldy. Keńestiń ashylýyna O.Balabekov óte mańyzdy ról atqardy.
O.Balabekov 1988-1992 jyldary QazHTI-dyń ǵylymı jumystar jónindegi prorektor qyzmetin atqardy. 1992-1994 jyldary Hımııalyq tehnologııa jáne ónerkásiptik ekologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda dırektor, 1994-1997 jyldary «QazHımjoba ǴZI» AQ prezıdenti, 1997-1998 jyldary «Ǵylymı ınjınırıngtik tehnologııa ınstıtýty» AAQ bas dırektory, 1998-2001 jyldary «Mıras» ýnıversıtetiniń rektory, 2002-2011 jyldary Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ vıse-prezıdenti, prezıdent keńesshisi, I prorektory boldy. 2011 jyldan ómiriniń sońyna deıin OQMPI-da ǵylymı jumystar jónindegi prorektor, rektor keńesshisi qyzmetterin atqardy.
O.Balabekovtiń ǵylymı qyzmeti Qazaqstandaǵy jańa ǵylymı baǵytqa – hımııalyq-tehnologııa prosesteriniń teorııalyq negizderi men apparattaryn ázirleýge jáne ónerkásip ekologııasyna arnaldy. Ol – 700-ge jýyq ǵylymı eńbekterdiń avtory. Olardyń ishinde 27 monografııa, 117 patent, 4 memlekettik standart pen tehnıkalyq shart, sondaı-aq dúnıejúzilik ónertapqyshtar men ǵylymı jańalyqtar avtorlary federasııasy men halyqaralyq akademııalar moıyndaǵan Qazaqstandaǵy alǵashqy №144, №269 ǵylymı ashylymdary jáne 20-N ǵylymı gıpotezasy bar. Ǵalymnyń ǵylymı ashylymdary quıyndardyń sınfazalyq árekettesý zańyna jáne aǵyndardyń quıyndyq qozǵalysynyń zańdylyqtaryna arnaldy. Olar qazirgi kóbeıip bara jatqan tabıǵat apattarynyń (boran, tasqyn, daýyl jáne t.b.) mehanızmin túsindirýde, ıntensıvti prosester men apparattardy jasaýda jáne ekologııalyq qurylysta qoldanylady. Ǵylymı boljamda jaratylys ǵylymdary turǵysynan Qazyǵurttyń Eýrazııa halyqtary úshin tarıhı orny kórsetilgen.
O.Balabekovtiń ǵylymı maqalary AQSh, Kanada, Argentına, Belgııa, Italııa, Ispanııa, Chehııa, Reseı, Ýkraına, О́zbekstan jáne Qyrǵyzstannyń reıtıngisi joǵary jýrnaldarynda jarııalandy. Sońǵy jyldary O.Balabekov geosferadaǵy aǵyndardyń quıyndyq árekettesýiniń zańdylyqtaryn jáne qala, jolkólik ekologııasyn zertteıtin ǵylymdaǵy jańa baǵyttar boıynsha jemisti eńbek etti.
Ol 1991 jyly KSRO-nyń qurmetti hımıgi, 1995 jyly Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, 1997 jyly Halyqaralyq ınjenerlik akademııanyń, Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń, 2003 jyly Ulttyq ǵylym akademııasynyń, 2004 jyly Halyqaralyq júıeli zertteýler akademııasynyń akademıgi atandy.
O.Balabekovtiń jetekshiligimen 21 doktorlyq jáne 58 kandıdattyq dıssertasııa «Beıorganıkalyq zattardyń tehnologııasy», «Hımııalyq tehnologııanyń prosesteri men apparattary», «Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne tabıǵı resýstardy utymdy paıdalaný», «Geoekologııa» jáne «Qaýipsizdik jáne órtke qarsy tehnıka» atty 5 mamandyq boıynsha daıyndalyp, qorǵaldy. KSRO Hımııa ónerkásibi mınıstrliginiń fosfor men mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisiniń qaldyqtaryn tazartý jáne óndiriste qaıta paıdalanýǵa arnalǵan salalyq ǵylymı-zertteý, jylý massa almasýdy qarqyndastyrý, asa taza zattardy alý problemalyq zerthanalaryn qurdy. Osy zerthanalar bazasynda 1992 jyly «Hımııalyq tehnologııa men ónerkásiptik ekologııa» ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn uıymdastyrdy.
Akademık O.Balabekovtiń bastamasy boıynsha 1992 jyly UǴA Ońtústik Qazaqstan bólimshesin uıymdastyryp, onda ol tóraǵanyń orynbasary, al 1994-2004 jyldary akademık-hatshy qyzmetin atqardy. «Aımaqtyq ekonomıka máseleleri» akademııa ınstıtýty men Ońtústik aımaqtyq ǵylymı zertteý qorynyń qurylýyna alǵashqylardyń biri bolyp atsalysty. «QazHımjoba ǴZI» AQ prezıdenti qyzmetinde júrip, ony Qazaqstandaǵy hımııa jáne ken-hımııa salalary boıynsha bas ınstıtýty bolatyndaı iri ǵylymı-óndiristik máselelerdi sheshýge qol jetkizdi. Sol úshin 1996 jyly Kopengagen qalasynda ujymǵa Altyn kýbok tabys etildi. O.Balabekovtiń basshylyǵymen ázirlengen ınnovasııalyq tehnologııalar, prosester, konstrýksııalar jáne ádister Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı, Túrikmenstan, Ýkraına jáne О́zbekstannyń túrli kásiporyndaryndaǵy 120 qondyrǵy men jelini qurý jáne rekonstrýksııalaý kezinde ónerkásiptik qoldaý tapty. Álemde teńdesi joq gazdy tazartý apparattarynyń úsh klasy serııaly óndiriske berildi.
O.Balabekov eńbek jolyndaǵy jetken jetistikteri úshin «Qurmet belgisi» ordenimen, KSRO JAOBM «Eńbektegi úzdik jetistikteri úshin» belgisimen, «KSRO ónertapqyshy», «QR bilim úzdigi» tósbelgilerimen marapattalǵan. 1990 jyly Orazaly aǵa ǵylym men tehnıka salasynda KSRO-nyń Memlekettik bilim komıteti syılyǵynyń laýreaty boldy. KSRO ǴA Prezıdıýmynyń, QR UǴA Prezıdıýmynyń, KSRO hımııa ónerkásibi mınıstrliginiń, KSRO Bilim komıtetiniń jáne de QazKSR JAOBM-niń gramotalarymen marapattaldy.
Akademık O.Balabekovtiń mańyzdy eńbekteri, ǵylymı ashylymdary, jańalyqtary halyqaralyq deńgeıde baǵalanyp, ol: «GOLDEN EAGLE» ordenimen (Germanııa, 2005); Nobel syılyǵynyń laýreaty V.Rentgen atyndaǵy kúmis medalmen jáne Eýropalyq jaratylystaný akademııasynyń dıplomymen URKUNDEU (Gannover, 2004); Nobel syılyǵynyń laýreaty P.L.Kapısa atyndaǵy medalmen (Moskva, 2001), «О́nerkásip tehnologııalarynyń prosesteri men tehnıkasy» assosıasııasynyń Altyn medalimen (2011) marapattaldy. Assosıasııa oqý-ǵylymı mekemelerin ınnovasııalyq jetistikteri úshin marapattaıtyn O.Balabekov atyndaǵy Kýbok taǵaıyndady. 2010 jyly kýboktyń alǵashqy ıegeri M.V.Lomonosov atyndaǵy názik hımııa tehnologııa akademııasy boldy.
O.Balabekov aramyzdan ketkenine birshama ýaqyt ótse de ustazymyzdyń meıirimge toly kózi men qamqor úni ár kez jadymyzda. Ustazymyzdyń ustazy D.Mendeleevtiń «Ǵylymdy kúshti meńgergen jáne ony súıetin muǵalim ǵana óz shákirtteriniń bárine jemisti yqpal jasaıdy» degen sózin Orekege arnap aıtýǵa da bolady. Rasynda da, adamnyń shyn mánisindegi naǵyz artyqshylyǵy ǵylymda. Qanysh Sátbaevtyń sózimen aıtsaq, «О́z bilimin ómirdiń, óndiristiń tájirıbelerimen nyǵaıtyp, baıytyp otyratyn, tapqan ilimin, úlkendi-kishili ashqan jańalyǵyn halyqtyń qajetine berip otyratyn ǵalym ǵana óz dárejesinde zaman talabynyń óresinde bolady».
Naǵyz ǵalym, uly ustaz Orazaly Sátimbekuly Balabekov esimi urpaqtan-urpaqqa berilip, onyń rızashylyq bildirgen shákirtteriniń júreginde qalady.
Baýyrjan QORǴANBAEV, tehnıka ǵylymdarynyń doktory,
M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti