Bokstan bas bapker Qaırat Sátjanov elimiz Táýelsizdik alǵaly beri ulttyq quramaǵa bas jattyqtyrýshy bolyp taǵaıyndalǵan jetinshi maman. Ol quramaǵa kele salysymen Álem chempıonatyna attandy. Serbııa sharshy alańynda boldy. Onda Qaırat Sátjanov baptaıtyn jigitter 2 altyn, 2 kúmis jáne 1 qola medal jeńip alyp, medal sany jóninen jalpykomandalyq esepte ekinshi oryn aldy. Ázirge bas bapkerdiń aıaqalysy jaman emes.
«Egemen Qazaqstan» buǵan deıin Qazaqstan quramasyn jattyqtyrǵan alty bas bapkerdiń álem chempıonatynda jetken jetistikterin nazarlaryńyzǵa usynyp otyr.
Ábdisalan Nurmahanov (1993-1997)
Elimiz Táýelsizdik alǵannan keıin boksshylarymyzdy alǵash ret álem chempıonatyna marqum Ábdisalan Nurmahanov apardy. 1993 jyly Fınlıandııanyń Tampere qalasynda ótken dúnıejúzilik dodada Bolat Jumadilov, Nurjan Smanov, Arkadıı Topaev, Vasılıı Jırov, marqum Bektas Ábýbákirov syndy boksshylar el namysyn qorǵady. О́kinishke qaraı, Nurlan Qalybaev (57 kg), Nurjan Smanov (67 kg) jáne Nıkolaı Kýlpın (+91 kg) shırek fınalda utylyp, medalǵa bir qadam jerden toqtady. Tek 75 kılo salmaqta óner kórsetken Vasılıı Jırov ýkraınalyq boksshydan aılasyn asyryp, jartylaı fınalǵa shyqty. Alaıda Jırov ta alysqa uzamady. Fınalǵa beriletin joldamany túrik boksshysymen sarapqa salǵan ol qarsylasynan 2:9 esebimen utylyp, álem chempıonatyn qola júldemen aıaqtady.
1995 jyly Berlınde (Germanııa) ótken álem chempıonatynda Ábdisalan Nurmahanov bastaǵan jigitter eki júldemen oraldy. Atap aıtsaq, 51 kıloda judyryqtasqan Bolat Jumadilov kúmis medaldyń ıegeri atansa, Vasılıı Jırov ekinshi ret jartylaı fınalda súrinip, qola júldeni qanaǵat tutty. Fınalda bokstasqan Bolat Jumadilov sharshy alań ıesi Zoltan Lýnkaǵa ese jiberdi.
Tursynǵalı Edilov (1997-2002)
Atlanta Olımpıadasynan keıin ulttyq quramany Tursynǵalı Edilov baptady. Ol boksshylarymyzdy úsh birdeı álem chempıonatyna alyp bardy. 1997 jyly Majarstan astanasy Býdapesht qalasynda ótken álem birinshiliginde Ermahan Ibraıymov (71 kg) – kúmis, Bolat Jumadilov (51 kg) qola júldeger atandy.
Al 1999 jyly AQSh-tyń Hıýston qalasynda uıymdastyrylǵan álemdik jarys qazaq boksynyń tarıhynda altyn árippen jazylǵany barsha jankúıerlerdiń jadynda. Muhıttyń arǵy betinde ótken dúnıejúzilik dodada 51 kılo salmaqta el namysyn qorǵaǵan Bolat Jumadilov top jardy. Bolat – bokstan qazaqtan shyqqan tuńǵysh álem chempıony! Atalǵan dodada asa aýyr salmaqta synǵa túsken Muhtarhan Dildábekov kúmis, Ermahan Ibraıymov
(71 kg) qola júldemen elge oraldy.
Sıdneı Olımpıadasynan keıin Qazaqstan quramasynda býyn almasty. Ermahan Ibraıymov, Bolat Jumadilov sııaqty tájirıbeli boksshylardyń ornyn jastar basty. Sodan da bolar, 2001 jyly Irlandııanyń Belfast qalasyndaǵy álem chempıonatynda boksshylarymyzǵa bir ǵana kúmis medal buıyrdy. Ony 57 kıloda synǵa túsken Galıb Jafarov jeńip aldy. Bul Tursynǵalı Edilovtiń bas bapker retindegi sońǵy álem chempıonaty bolatyn. Edilov 2002 jyly jazǵy Azııa oıyndarynan keıin ulttyq qurama tizginin bosatty.
Ermahan Ybyraıymov (2002-2004)
Sıdneı Olımpıadasynyń chempıony Ermahan Ybyraıymov qurama komandany eki jyl ǵana jattyqtyrdy. 2003 jyly onyń basshylyǵymen bizdiń boksshylar álem birinshiliginiń eki altyn medalin jeńip aldy.
Taıland astanasy Bangkokte ótken jahandyq jarysta Galıb Jafarov (57 kg) fınalda nemis boksshysy Vıtalıı Taıbertten, Gennadıı Golovkın (75 kg) ýkraınalyq Oleg Mashkınnen basym túsip, álem chempıony atandy.
Damır Býdanbekov (2004-2009)
Afına Olımpıadasynan keıin quramaǵa bas bapker bolyp taǵaıyndalǵan Damır Býdanbekovtiń alǵashqy álem chempıonaty (2005 j.) sátti bastaldy. Tuńǵysh ret Qazaqstan quramasynyń boksshylary álem birinshiliginen bes medal ákeldi. Onyń ekeýi – altyn. Qytaıdyń Mıanıan qalasynda ótken dodada Serik Sápıev (64 kg) pen Erdos Jańabergenov (81 kg) altyn alsa, Birjan Jaqypov (48 kg), Mırat Sársembaev (51 kg) jáne Baqtııar Artaev (69 kg) qola júldege qol jetkizdi.
2007 jyly AQSh-tyń Chıkago qalasynda ótken HIV álem chempıonatynda Serik Sápıev (64 kg) kezekti ret altyn medalǵa qol jetkizip, eki dúrkin álem chempıony atandy. Atalǵan synda Baqtııar Artaev (75 kg) pen Erkebulan Shynálıev (81 kg) qola júldeni mise tutty.
Damır Bultbaıulynyń qyzmetinen ketýine 2009 jyly Mılanda ótken álem chempıonaty áser etti. Sol dúbirli dodada Qazaqstan quramasy Serik Sápıevtiń (69 kg) jeńip alǵan jalǵyz qola medalimen qaıtqan edi.
Myrzaǵalı Aıtjanov (2009-2018)
Qazaqstan boks tarıhynda ulttyq quramany eń uzaq basqarǵan – Myrzaǵalı Aıtjanov. Myrzaǵalı Qulanulynyń basshylyǵymen bizdiń boksshylar tórt birdeı álem chemponatynda baq synady. 2011 jyly Bakýde (Ázerbaıjan) ótken álem birinshiliginde Serik Sápıev (69 kg) pen Ádilbek Nııazymbetov
(81 kg) fınalda utylyp, kúmis medal aldy. Ǵanı Jaılaýov (60 kg) pen Ivan Dychko (+91 kg) qola júldeger atandy.
2013 jyly Myrzaǵalı Aıtjanovtyń shákirtteri Almatyda ótken álem chempıona-
tynda aıdy aspanǵa shyǵardy. Tarıhta tuńǵysh ret on salmaq boıynsha elimizdiń segiz birdeı boksshysy jartylaı fınalǵa joldama alyp, onyń teń jartysy óz salmaqtarynda top jardy. Atap aıtar bolsaq, Birjan Jaqypov (49 kg), Mereı Aqshalov (64 kg), Danııar Eleýsinov (69 kg) jáne Jánibek Álimhanuly (75 kg) altyn alsa, Ádilbek Nııazymbetov (81), Ivan Dychko (+91 kg) kúmis medalǵa qol jetkizdi. Al úzdik úshtikti Qaırat Eralıev (56 kg) pen Berik Ábdirahmanov (60 kg) túıindedi. Osylaısha, beıresmı komandalyq esepte Qazaqstan boksshylary tuńǵysh ret birinshi oryn aldy.
2015 jyly Qatar astanasy Doha qalasynda ótken jahandyq saıysta Danııar Eleýsinov (69 kg) pen Ivan Dychko (+91 kg) fınalǵa jetkenimen, qazaqstandyq eki boksshyǵa altyn buıyrmady. Al 2017 jyly Germanııanyń Gambýrg qalasynda ótken álem birinshiliginde alty birdeı boksshymyz jartylaı fınalǵa joldama alǵanymen, Qaırat Eralıev (56 kg) ǵana álem chempıony atandy. Ábilhan Amanqul (75 kg) men Qamshybek Qońqabaev (+91 kg) kúmispen kúptelse, Erjan Jomart (49 kg), Abylaıhan Júsipov (69 kg) jáne Vasılıı Levıt (91 kg) qola júldeni qanaǵat tutty. Nemis jerinde beıresmı komandalyq esepte Qazaqstan boksshylary úzdik úshtikti túıindedi.
Ǵalymbek Kenjebaev (2018-2021)
Ǵalymbek Kenjebaev jastar quramasynda óte jaqsy jumys istedi. Jas boksshylarymyz Azııa, álem chempıonattarynda medaldy molynan alǵan edi. Alaıda eresekter dýynda jaǵdaı basqasha órbidi.
2019 jyly eresekter arasynda ótken álem chempıonatynda boksshylarymyz
1 altyn, 1 kúmis, 4 qola medal aldy. Bekzat Nurdáýletov (81 kg) altyn medal jeńip alsa, Qamshybek Qońqabaev (+91 kg) fınalda súrindi. Sáken Bıbosynov (52 kg), Abylaıhan Júsipov (69 kg), Tursynbaı Qulahmet (75 kg) jáne Vasılıı Levıt (91 kg) qola júldeger atandy.
Bul jaman nátıje emes edi. Sebebi segiz salmaq boıynsha alty boksshymyz júldegerler qatarynda. Biraq 2021 jylǵy Azııa chempıonatynda bizdiń jigitterdiń birde-bireýi jeńis tuǵyryna kóterile almady. Bul az bolǵandaı, jazǵy Olımpııa oıyndarynda Kenjebaev baptaǵan jigitterdiń arasynan da altyn medal alatyn boksshy tabylmady. Tokıodaǵy sátsizdikten keıin bas bapker óz erkimen quramadan ketti.
Mine, Qazaqstan qurama komandasyn jattyqtyrǵan bas bapkerlerdiń álem chempıonatyndaǵy jetistikteri osyndaı. Bul tizimdi budan ári Qaırat Sátjanov jalǵastyrady. Jetinshi bapker álem chempıonatyndaǵy joryǵyn jeńispen bastady.