Qazaq halqynyń dara tulǵasynyń qurmetine uıymdastyrylǵan saltanatty jıynda Dımekeńniń «Aqıqattan attaýǵa bolmaıdy», «Ot Stalına do Gorbacheva» degen memýarlyq jınaqtary resmı túrde tanystyryldy.
Aıtpaqshy, oqyrman nazaryna usynylyp otyrǵan kitapta KSRO tarıhynda Stalınnen Gorbachevke deıingi kezeńge sol zamannyń kýágeri emes, sol ýaqytta bılik basynda bolǵan saıası qaıratkerdiń kózqarasymen salqynqandy baǵa berilgen.
Atalǵan kitaptardyń jaryq kórýine demeýshilik tanytqan azamattar Dımash atamyzdyń 1990 jyldardyń bas kezinde «О́tti dáýren osylaı» degen atpen jarııalanǵan memýarlyq eńbegi oqyrmandar yqylasyna bólengenin, ony atamyzdyń ózi kózi tirisinde qaıta qarap, tolyqtyryp, «Aqıqattan attaýǵa bolmaıdy» dep ózgertkenin eske aldy.
Osy jıynǵa qatysqan Dımekeńniń urpaqtary kitapty jarııalaýǵa sheshim qabyldaýdyń ózi qıynǵa túskenin aıtady. Sebebi atamyzdyń o dúnıelik bolǵanyna 28 jyldan asyp barady. Osy ýaqyt ishinde bir býyn, táýelsizdik qalyptastyrǵan býyn erjetti. «Dımekeńniń kózin kórgen tolqynnyń yqylasy bizge belgili bolsa da keıingi urpaq qandaı oıda» degen saýal biz úshin mańyzdy edi. Sodan jastar arasynda D.Qonaev týraly jazylǵan essege konkýrs uıymdastyrdyq. Nátıjesinde, 15-18 jas arasyndaǵy jas býynnyń júrek jardy sezimderi kóńilimizdi tolqytty, oıǵa alǵan sheshimdi oryndaýǵa jeteledi», deıdi Dıar Qonaev.
Kezinde atamyzdyń ózi úlken senim artqan, keıinnen 1986 jylǵy Jeltoqsan plenýmy kezinde qasynan tabylǵan, zamanymyzdyń zańǵar qaıratkeri Oljas Súleımenov Dımekeń ómiriniń bizge belgisiz kezeńi týraly syr shertti. Dımekeń bılik basynda bolǵan 1960-1986 jyl qazaqtyń ádebıetinde, tarıhyndaǵy eń qolaıly jyldar bolǵanyn eske aldy: Tipti bul jyldardaǵy qazaq rýhanııatynyń mızam shýaǵy dep baǵa berýge bolady eken. Sebebi 1960 jyldardyń arǵy jaǵy – qýǵyn-súrgin, 1990 jyldardyń bergi jaǵy – qoǵamdyq formasııanyń aýysqan kezi.
«1990 jyldardyń bergi jaǵyndaǵy jetistigimiz – ýnıversıtetterdiń sanynyń kóbeıgeni. Bul ýnıversıtetter tym quryǵynda qol qoıýǵa quqy bar aýdan ákimderiniń orynbasarlaryn daıarlaý úshin ashylǵan ýnıversıtet ekenine endi kózim jetip tur. Biz qazir zamanymyzdyń zańǵar perzentin eske alyp otyrmyz. Ádemi estelikter aıtylyp jatyr. Eger, mádenıetti, bilimdi júıelendirgende bul jerde Qonaevtyń kózin kórgen dostarynan bólek jastar da tolyp otyrar edi. Men kitaphana qyzmetkerlerinen ózge eshkimdi kórip turǵan joqpyn», dep sózin bir túıip ótti Oljas aqyn.
Qalǵan áńgimeni aqynnyń sózimen sabaqtasaq, 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasynan keıin myltyqtyń, jazalaý mashınasynyń nysanasy – Dımekeńe burylyp qalǵan eken. Sol kezde Qazaqstanda Oljas Súleımenov bastaǵan az ǵana top Máskeýdegi dostaryna shyǵyp, Dımash Qonaevty saqtap qalý úshin basyn báıgege tigipti. Bir bul topta máskeýlik zııaly qaýym ókilderi de bolǵan. «Alǵashqy kelisim – aty-jónimizdi eshkim bilmesin degen paıymǵa toqtaldy. 1986 men 1988 jyldardaǵy jaǵdaıdy aldy quz, arty jartas qyl kópirge teńeýge bolatyn edi. Eger, Qonaevqa baǵyttalǵan mashınanyń beti qaıtpasa, bul topty da ne kútip turǵany belgili. Biraq soǵan qaramastan jasyryn áreket jalǵasa berdi. Bir kúni máskeýlik dostarym kelisimdi buzyp, atymdy atap tur. «Munyń ne?» desem, «endi bári artta qaldy. Dımekeńe eshkim tımeıdi. Alańdamańdar» dep tur. Sodan keıin Dımekeńniń basyna úıirilgen qara bult seıildi. Sodan keıin ózin Qonaevtyń dosymyn dep tanystyrǵan adamdar da kóbeıdi» dep sózin bir túıip ótti.
Kesh barysynda sóz alǵan qaıratkerdiń kóz kórgenderi Qazaqstan tarıhynda Qonaev basqarǵan kezeńder jiti zerttelý qajettigin tilge tıek etti: Tek qana 1960-1985 arasynda Qazaqstanda 40 qala salyndy, óndiris oshaqtary boı kóterdi. IJО́ 9 paıyzǵa jetti. Qazir bul kórsetkishti álem elderi arasynda QHR ǵana baǵyndyra alypty.
О́z kezeginde sóz alǵan Serik Ábdirahmanov Qonaev dáýiri – táýelsizdikke jol ashqanyn eske salyp ótti. 1960-80 jyldary saıdyń tasyndaı iriktelip shyqqan qazaq jastary, barlyq salada ózin ózi tanytty. Qazaq rýhanııatynyń altyn qoryna aınalǵan kesek shyǵarmalar dúnıege keldi. Olar kúni búginge deıin qundylyǵyn joǵaltqan joq.
«Dımash aǵamyzdyń atyndaǵy qordyń aıasyn keńitetin kez keldi. Ony Akademııa deńgeıine kótersek, baǵytyn ártaraptandyrsaq, 1960 jyldardyń tarıhyn zerdeleýge múmkindik ashylar edi. Bul másele, endi sizderge, aǵaıyndy Qonaevtarǵa amanat. Biz sizderge qoldaý bildirýge árqashan daıynbyz», dep sózin túıindedi S.Ábdirahmanov.
Aıtpaqshy, osy jıynda D.Qonaev jaıly derekti-kórkem fılm túsirilip jatqany belgili boldy. Onyń tanystyrylymy 2022 jyldyń basynda D.Qonaevtyń 110 jyldyǵy qurmetine kórsetiledi.