Jahandyq indet kezinde qashyqtan dárigerlik keńes berýdiń artyqshylyqtary men kemshilikteri qandaı boldy? Álemdik medısınany abdyratqan koronavırýs densaýlyqty saqtaýǵa qatysty kózqarastar men ustanymdardy ózgertip jatqanymen sanaspaýǵa bolmaıdy. Bul máselede sarapshylar da qarap jatqan emes, taldaýlar men zertteýler leginde kemshin joq.
Máselen, Eýrokomıssııa basshylyǵynyń jeliler men tehnologııalar jóninde júrgizgen zertteýlerine sáıkes Eýroodaq halqynyń 46%-ǵa jýyǵy qajetti aqparattardy izdeýde, sondaı-aq densaýlyǵyna qatysty suraqtarǵa jaýap alýǵa dárigerge barǵanǵa deıin de jáne odan keıin de ǵalamtorǵa súıenedi. Rambler paıdalanýshylardyń 37%-y ǵalamtorda dáriger taǵaıyndaǵan em-domdardy únemi tekseretinin, sonymen qatar paıdalanýshylardyń 33%-y eger dárigerdiń usynymdary kúmán týdyrsa ony tekseretinin jazady.
«Búginde pasıentter saýatty jáne izdenimpaz, sebebi kez kelgen medısınalyq aqparatqa qoljetimdiliktiń jyldamdyǵy birneshe esege ósti. Pasıent-dárigerdiń qashyqtan konsýltasııa berý (telemedısına) ýaqyty keldi», deıdi Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteýler ınstıtýty konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq ortalyǵynyń meńgerýshisi, joǵary sanatty dáriger Qýat Abzalıev.
Qashyqtan ózara áreket etý 3 sanatqa bólinedi: dárigerge barǵanǵa deıin, dárigerge barǵannan keıin jáne dárigerge barýdyń ornyna. Dárigerge barǵanǵa deıin – bul óz densaýlyǵy týraly aqparat izdeý, tanys dárigerlerden konsýltasııa alý, ǵalamtorda «úzdik dáriger» izdeý, oǵan jazylý. Dárigerge barǵannan keıin: dárigerdiń qoıǵan dıagnozy men taǵaıyndamalary týraly aqparatty tekserý, óz densaýlyǵy týraly «jeke» aqparatty alý, emdeýshi dárigerden qashyqtan keńes alý, pasıentti qashyqtan baqylaý jáne emdeýdi baqylaý, «ekinshi saraptama qorytyndysyn» alý. Dárigerge barýdyń ornyna – bul dárigerge qashyqtan barý, ıaǵnı telemedısına arqyly dárigerge vırtýaldyq barý. Qalǵany – pasıenttiń densaýlyq saqtaý júıesimen qashyqtan ózara árekettesýi.
Qashyqtan konsýltasııa berýdiń qandaı artyqshylyǵy bar degenge kelsek, jeńildigi jetkilikti. Ár naýqas asyqpaı, densaýlyǵyndaǵy kinárattaryna baılanysty barlyq qajetti medısınalyq qujattamalardy jınap, ózin qanaǵattandyratyn jan-jaqty jaýap alý úshin ony elektrondy poshta nemese uıaly baılanys arqyly qalaǵan mamanyna jibere alady.
Kópmindettilik. Pasıenttiń óziniń qujattary men suraqtaryn bir mezgilde birneshe dárigerge jiberip jáne óz densaýlyǵy týraly jalpy pikirdi bilip, bir sheshimge toqtaýǵa múmkindigi kóp. Komorbıdtik kúıde bolýyna baılanysty qujattardy túrli mamandarǵa jiberip, tańdaý jasaýǵa múmkindigi bar.
Utqyrlyq pen qoljetimdilik. Úıde nemese kez kelgen basqa jerde bola tura, pasıent mamannyń aldyn ala nemese qorytyndy konsýltasııasyn alý úshin qujattardy jibere alady.
Qashyqtan dárigerge júginý utymdy. Tek qana konsýltasııanyń qunyn tóleı otyryp, pasıent ýaqytyn kezekte turýǵa, jolǵa jumsamaıdy, jolǵa shyǵyndanbaıdy. Basqa óńirden keletin bolsa páter nemese qonaqúı jaldaýdy qajet etpeıdi. Onyń ústine pandemııaǵa baılanysty qaýipsiz de. Tirkeý ornynda, zertteýge kezekte turǵanda, dárigerdiń kabınetinde basqa naýqastarmen baılanys bolmaıdy. Koronavırýsty nemese basqa ınfeksııany juqtyrý qaýpi tómendeıdi. Kez kelgen dáriger úshin qabyldaý ýaqyty qysqarady. Dáriger úshin pasıent jibergen medısınalyq aqparatqa taldaý jasaýǵa múmkindik týady. Sebebi kez kelgen taldaýda medısınalyq qujattar sheshýshi oryn alady. Biryńǵaı medısınalyq aqparattyq júıe men sıfrlandyrý emhanalardaǵy dárigerge kezekke turýdyń máseleleri men basqa da kóptegen máseleni jyldam sheshýge múmkindik beredi.
«Degenmen qashyqtyqtan konsýltasııa berýdiń belgili bir kemshilikteri de joq emes. Bul – pasıenttiń dárigermen betpe-bet sóılese almaýy. Psıhologııalyq profılaktıka, emosıonaldyq turǵyda jubatý, júzbe-júz demeý jaǵy jetisi bermeıdi. Onyń ústine, ózi qabyldap, teksergen kezde pasıenttiń boıyndaǵy kúmán men qorqynyshty alyp tastaıdy (onyń qan qysymy ólshenedi, ókpesi tyńdalady jáne t.b.). Oǵan aǵzasynda osyndaı sımptomdar nemese ózgeristerdiń qaıdan paıda bolǵany túsindiriledi. Sonymen qatar medısına mamandary, ásirese jas mamandar úshin pasıenttermen betpe-bet qarym-qatynas jasamaý kásibı jaǵynan ósýine múmkindik bermeıdi nemese onyń kásibı ósýi tómendeıdi», deıdi Qýat Baıandyuly.
ALMATY