Aýyz sý máselesi 2025 jylǵa deıin sheshiledi

Pfizer-di aqy tólep saldyrýǵa bolady

Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soıdyń málimetinshe, Qazaqstanda sońǵy eki aptada KVI-men syrqattaný deńgeıi 23 paıyzǵa tómendegen. Álemdik reıtıngke sáıkes, Qazaqstan syrqattaný kórsetkishi boıynsha 105-orynda, al ólim-jitim kórsetkishi boıynsha 101-orynda tur. Búgingi tańda «qyzyl aımaqta» eki óńir qalyp otyr – Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystary. 5 óńir «sary aımaqta» – Qaraǵandy, Qostanaı, Aqmola, Atyraý oblystary jáne Nur-Sultan qalasy. Jalpy, respýblıka men qalǵan 10 óńir «jasyl aımaqta» ornalasqan.

Qazaqstanda sońǵy eki aıda syrqat­taný­shylyq 3,8 ese, al ólim-jitim 2,4 ese tómendegen. Respýblıka boıynsha bıyl 1 tamyzdan bastap ınfeksııalyq tósekterdiń júktemesi 56 paıyzdan 30 paıyzǵa deıin, reanımasııalyq tósekter júktemesi 45 paıyzdan 27 paıyzǵa deıin azaıǵan. Em alýshylar sany da tómendep otyr. Sońǵy úsh aıda naýqastar sany 2,6 ese azaıǵan.

Halyqty COVID-19-ǵa qarsy vaksınalaý sharalary jalǵasyp jatyr. Búginge deıin 8,5 mln-nan astam adam vaksına­nyń 1-shi komponentin alǵan. Bul jalpy halyq sanynyń 45,3 paıyzyna teń. 2-shi komponentti 7,8 mln-ǵa jýyq adam alypty. Bul jalpy halyq sanynyń 41,5 pa­ıyzyn quraıdy. Álemdik reıtıngke sáıkes, Qazaqstan halyqty eki dozamen vaksınalaý boıynsha 104-orynda tur. TMD elderiniń ishinde Qazaqstan, Reseı jáne Ázerbaıjan halyqty vaksınalaý kórsetkishin 40 pa­ıyzdan asyra oryndaǵan.

– Qazaqstanǵa 379 myń doza mól­sherinde Pfizer vaksınasynyń birinshi partııasy jetkizildi. Ekinshi partııany jetkizý 20 qarashaǵa deıin josparlanǵan. Vaksınalaý respýblıkanyń 7 óńirinde bastaldy. Olar Jambyl, Qaraǵandy, Qyzylorda, Túrkistan oblystary jáne Almaty, Nur-Sultan, Shymkent qala­lary. Búgingi tańda 1 313 bala men 247 júkti jáne bala emizetin áıel vaksına aldy, – dedi A.Soı.

El aýmaǵynda koronavırýs ınfeksııa­synyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń tapsyrmasyna sáıkes, Pfizer vaksınasyn kommersııalyq naryqta halyqtyń qalaýy boıynsha aqyly negizde vaksınalaý úshin satý múmkindigin qarastyrý týraly Úkimet qaýlysynyń jobasy ázirlendi.

– Aýrýdy taldaý jumystary jaǵ­daıy aýyr naýqastar men jalpy syrqat­tanýshylardyń negizgi úlesi vaksına almaǵan halyqqa tıesili ekenin kórsetti. Osyǵan uqsas jaǵdaı ókpeni jasandy jeldetýde jatqan naýqastardyń sanyna baılanysty da qalyptasyp otyr. Vaksınalaýdyń tıimdiligi aıqyn baıqalyp otyr. Sondyqtan osy ýaqytqa deıin ekpe almaǵan azamattardy durys sheshim qabyldaýǵa shaqyramyn, – dedi mınıstr.

Kóterilgen máseleni túıindegen Úkimet basshysy sanıtarlyq talaptardy qamtamasyz etý jáne monıtorıngtik toptardyń olardy saqtaýyn baqylaý boıynsha sharalar qabyldaýdy odan ári jalǵastyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq halyqty vaksınalaýmen jáne revaksınalaýmen qajetti kólemde qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

– Biz qazir Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynysy boıynsha vaksınalaýǵa jatatyn adamdar sanatyn keńeıtip jatyrmyz. Jasóspirimderdi, júkti jáne bala emizetin analardy vaksı­nalaý bastaldy. Adamdardyń ózderi­niń tańdaýy boıynsha qajet vaksınany aqyly túrde alý múmkindigi bolýy úshin vaksınany kommersııalyq naryq seg­mentine jetkizý týraly usynysty qoldaımyn, – dedi Asqar Mamın.

Eske sala keteıik, Qazaqstanda revaksınasııany osy jyldyń 22 qarashasynda bastaý josparlanǵan. Buǵan deıin salyn­ǵan vaksınanyń túrine qaraı, ekinshi komponentti alǵan sátinen bastap 6-9 aı ótken azamattar egiletin bolady.

Tórt óńirdiń kórsetkishi tómen

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulovtyń baıan­daýynsha, 2025 jylǵa deıin Qazaq­stan halqy 100 paıyz sapaly aýyz sýmen qam­tamasyz etilýi tıis. Bul mindet «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy sheńberinde júzege asyrylmaq.

– 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha eldegi sýmen jabdyqtaý qyzmetterine qoljetimdilik deńgeıi 94,1 paıyzdy qurady. Onyń ishinde  aýyldarda 90,1 paıyz, qalalarda – 97,5 paıyz. Osy jyldyń sońyna deıin tıisti kórsetkish aýyldarda 91,8 paıyzǵa, qalalarda 98 paıyzǵa jetýi tıis, – dedi ol. 

Búgingi tańda óńirlerde taza aýyz sýǵa qoljetimdilik deńgeıi ártúrli. Úsh óńirdegi (Atyraý, Almaty jáne Qyzyl­orda oblystary) aýyz sýmen qamtý deńgeıi joǵary. Al 4 óńirde tómen. Olar – Qostanaı, Shyǵys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Jambyl oblystary. Kórsetkishteri tómen óńirlerge basym negizde qarajat bólinedi. Sondaı-aq «Aýyl – el besigi» jobasyna engen aýyldarǵa jáne О́ńirlerdi damytýdyń keshendi josparlarynda qamtylǵan jobalarǵa basymdyq beriledi.

El boıynsha barlyǵy 6 316 aýyl bar. Onyń ishinde 3 991 aýyl orta­lyq­tandyrylǵan sýmen jabdyqtalǵan, 403 aýylda keshendi blok-modýlder ornatylǵan. Sýmen jabdyqtalmaǵan 1 922 aýyldyń máselesin sheshý úshin tıisti sharalar qabyldanýda. Iаǵnı 793 aýylda ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıesin salý josparlanǵan. Halyq sany 200 adamnan az shaǵyn aýyldarda keshendi blok-modýlder ornatylady. Bıyl taǵy 148 aýyldy or­ta­lyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý jáne halqy az 220 aýylǵa keshendi blok-modýl ornatý josparlanǵan. Búginde ortalyq sýmen jabdyqtaý josparlanǵan 85 aýylda gıdrogeologııalyq jumystar júrgizý qajet. Keshendi blok-modýl ornatý josparlanǵan halqy az 170 aýyl­da izdestirý-barlaý jumystary júr­gi­zilýi tıis. Qalǵan 453 aýyl boıynsha 2023 jylǵa deıin jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleýdi aıaqtaý qajet.

– Jyl saıyn eldegi halyq sany artýda. Tıisinshe sý tutyný kólemi de ulǵaıady. Halyqtyń kóshi-qonyna baılanysty búginde 50 aýylda sý qubyry jelilerin keńeıtý qajet. Mysaly, Aqmola oblysynyń Qaraótkel aýylynda naqty fakti boıynsha 18 myńǵa jýyq adam turady. Al 2018 jyly salynǵan sý qubyry 8 myń adamǵa arnalǵan. 50 aýylda sý qubyry jelilerin keńeıtý úshin bıýdjetten 40 mlrd teńge bólý qajet. Ákimdikter bul aýyldar úshin jobalyq-smetalyq qujattamany tez arada ázirleýi qajet. Mınıstrlik aýyldardyń sýmen jabdyqtalýyna monıtorıng júrgizý úshin ınteraktıvti karta ázirledi. Kartada árbir aýyl boıynsha qajetti aqparat bar. Atap aıtqanda, sýmen jabdyqtaý, qarjylandyrý, qarajatqa qajettilik, halyq sany, jelilerdiń uzyndyǵy, tozý jáne taǵy basqa qajetti málimetter qoljetimdi. Karta ınternette ashyq túrde ornalasqan. Kez kelgen azamat kartadaǵy aýyldarmen tanysa alady. Interaktıvti karta qosymsha fýnksııalarmen jańartylyp jatyr. Onda halyqpen keri baılanys ornatý úshin sý berý turaqtylyǵy jáne kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy týraly aqparat qosý sharalary qabyldanýda.  Ákimdikter ınteraktıvti kartaǵa derekterdiń sapaly jáne ýaqtyly toltyrylýyn qamtamasyz etýi qajet, – dedi B.Atamqulov.

Sý resýrstaryn utymdy paıdalaný úshin halyqtyń ózi sýdy uqypty tutynýǵa múddeli bolýy kerek ekeni túsinikti. Bul rette qolaıly ómir súrý úshin jetkilikti ońtaıly tutyný normasyn aıqyndaı otyryp, saralanǵan tarıfterdi engizý mańyzdy. B.Atamqulov atap ótkendeı, barlyq óńirde sý tutynýǵa keshendi taldaý júrgizý jáne onyń negizinde otbasyna ońtaıly tutyný normasyn aıqyndaý kerek. Bul aýyz sýmen jabdyqtaý óndi­ri­sine jáne sarqyndy sýlardy tazar­týǵa jumsalatyn shyǵyndardy ońtaılan­dyrýǵa múmkindik beredi.

Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshevtiń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta respýblıka boıynsha barlyǵy uzyndyǵy 15,5 myń kılometr bolatyn 76 toptyq sý qubyry bar. Onyń ishinde uzyndyǵy 13,4 myń kılometrdi quraıtyn 39 toptyq sý qubyry respýblıkalyq menshikte. Olar 631 aýyldyq eldi mekendi aýyz sýmen qamtamasyz etedi.

– 2020 jyly Almaty, Batys Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynda 3 toptyq sý qubyry paıdalanýǵa berildi. Sonyń nátıjesinde, 343 kılometr jeli salyndy, jalpy halyq sany 124,5 myń adamdy quraıtyn 13 aýyldyq eldi meken men 1 qalada sýmen jabdyqtaý qamtamasyz etildi ári aıtarlyqtaı jaqsardy. Bıyl toptyq sý qubyrlaryn salý jáne qaıta jańartý boıynsha 16 nysan iske asyrylýda. Onyń ishinde jyl sońyna deıin 8 nysan aıaqtalady. Búginde 2 nysan paıdalanýǵa berildi. Bul Presnov toptyq sý qubyrynyń 2-shi kezegi jáne Eskýlınsk ýchaskesin kóshirý jumystary. Júrgizilip jatqan jumystyń nátıjesinde, 5 aýyldyq eldi meken sapaly aýyz sýǵa qol jetkizdi. Sondaı-aq Aqmola, Aqtóbe, Qaraǵandy jáne Qyzylorda oblystarynda jalpy sany 203 myń adam bolatyn 51 aýyldyq eldi meken men 3 qalada sýmen jabdyqtaý jaqsartylady. Qalǵan 8 nysandy 2022-2023 jyldary paıdalanýǵa berý josparlanýda, – dedi S. Brekeshev.

Mınıstrdiń aıtýynsha, «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy sheńberinde 5 jyl ishinde jalpy quny 36 mlrd teńge bolatyn 11 toptyq sý qubyryn salý jáne qaıta jańartý josparlanýda. Sonyń nátıjesinde, 23,3 myń adamy bar 63 aýyldyq eldi meken sýmen qamtamasyz etiledi jáne 37 aýyldyq eldi mekende sýmen jabdyqtaý jaqsartylady. Jalpy, 5 jyl ishinde shamamen 1,5 myń kılometr toptyq sý qubyry salynyp, eldi mekenderdi sýmen qamtamasyz etý kórsetkishin 100 paıyzǵa jetkizý josparlanýda.

Úkimet basshysy aýyz sýmen qamta­masyz etilý kórsetkishi tómen óńirlerge kelesi jyly kórsetkishterdi ortasha respýblıkalyq deńgeıge jetkizýdi tapsyrdy. Bul rette eldi mekenderdiń ishin­degi sýmen jabdyqtaý jobalaryn iske asyrý­dyń barlyq satylary toptyq sý qubyr­larynyń ınfraqurylymyn júr­gizý josparlarymen úılestirilýi tıis. Sondaı-aq ákimdikterge aýyldardy sý­men jabdyqtaý boıynsha jobalyq-smeta­lyq qujattamany ýaqtyly ázirleý ju­my­syn jandandyrý qajet ekeni aıtyl­dy. Premer-Mınıstr avtomattandyrý deń­geıin arttyrýdyń jáne sýmen jab­dyqtaý salasyna ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Úkimet basshysy ortalyq memleket­tik jáne jergilikti atqarýshy organ­darǵa aýyldyq eldi mekenderdi aýyz sý­men qamtamasyz etý jáne osy jyl­dyń qorytyndysy boıynsha josparly kórsetkishterge qol jetkizý boıynsha barlyq qajetti sharalardy qabyl­daýdy tapsyrdy. Ulttyq ekonomıka mı­nıstrligine Indýstrııa, Ekologııa mı­nıstrlikterimen jáne óńirlik ákimdik­termen birlesip, ınvestısııalyq shyǵyn­dar, onyń ishinde sýdy paıdalaný­dyń sıfrly tehnologııalaryn engizý qa­jet­tiligin eskere otyryp, sýdyń tarıf­tik saıasatyn jetildirý másele­lerin py­syq­taý júkteldi. Indýstrııa mınıstr­ligi­ne óńir­lerdiń ákimderimen birlesip, eldi me­kenderdi sýmen jabdyqtaýdyń ınte­rak­tıvti kartasyn ózektendirý tapsyryldy.

Joǵary bilim berý sapasy jaqsara tústi

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov atap ótkendeı, Qazaqstanda joǵary bilim berý sapasyn arttyrý bo­ıynsha júıeli jumys júrgizilýde. Ol birneshe baǵytty qamtıdy. Atap aıtqanda, ońtaıly basqarý júıesi, akdemııalyq saıa­sat, bilim baǵdarlamalarynyń sapasy, qoljetimdi qarjylandyrý, kásibı oqytýshylar quramy men akademııalyq adaldyq prınsıpterin saqtaý jáne sapany qamtamasyz etýdiń tıimdi júıesi.

Elimizdegi 122 ýnıversıtettiń jar­tysy – jekemenshik uıymdar. Bakalav­rıat, magıstratýra men doktorantýra deń­geılerinde 600 myńnan astam stýdent bilim alýda. Qazaqstannyń 14 jo­ǵary oqý orny Dúnıejúzilik eń úzdik ýnı­­versıtetter reıtıngine engen. Soń­ǵy jyldary granttar sany 2 esege jýyq ósken. 2025 jylǵa qaraı kezeń-kezeń­men grant sany 75 myńǵa deıin jetedi. Stýdentterdiń shákirtaqysy da eki esege jýyq ulǵaıǵan. 2025 jylǵa qaraı olardyń shákirtaqysy taǵy 2 ese, al magıstranttar men doktoranttardyń stıpendııasy 1,5 ese artady dep kútilýde.

– Qazaqstan ýnıversıtetteriniń barlyǵy jan basyna qarjylandyrý júıesine kóshti. Memlekettik jáne jeke­menshik ýnıversıtetter olardy qansha talapker tańdasa, dál sol mólsherde ǵana memleketten grant, ıaǵnı, qarajat alady. Sáıkesinshe, memlekettik joǵary oqý oryndary jóndeý jumystaryn júrgizýge, jalaqy tóleýge, materıaldyq bazasyn jańartýǵa bıýdjetten tikeleı qarjy almaıdy. Tek stýdentterdiń tańdaýyna sáıkes granttarmen qarjylandyrylady. Sapany qamtamasyz etý úshin basqarý júıesiniń tıimdi bolýy mańyzdy. Eń iri 28 memlekettik joǵary oqý orny kom­mersııalyq emes aksıonerlik qoǵam retinde qaıta qurylyp, korporatıvti basqarý júıesine kóshti. Sáıkesinshe, byltyrdan bastap basty sheshimderdi dırektorlar keńesi qabyldaıdy, al rektor sol qabyldanǵan sheshimderdi iske asyrýdy qamtamasyz etedi, – dedi mınıstr.

Rektorlardy taǵaıyndaýdyń jańa júıesi engizilip, atalǵan konkýrstyq júıe arqyly eki jylda rektorlar korpý­synyń 50 paıyzynan astamy jańar­tylǵan. Konkýrstyq tártiptiń nátıje­sinde ýnıversıtetter basshylyǵyna halyq­aralyq tájirıbesi men mol ǵylymı áleýeti bar álemniń úzdik joǵary oqý oryn­darynyń túlekteri jáne «Bolashaq» baǵdar­la­ma­sy­nyń stıpendıattary taǵaıyn­dal­ǵan. Buǵan qosa, provost ınstıtýty qury­lyp, oqý oryndarynyń kadr rezervi de jasaq­talǵan. Basqarý júıesindegi transformasııa ýnıversıtetterde ınnovasııalyq menedjmenttiń damýyna, onyń sapasyn kóterip, tıimdiligin arttyrýǵa áser etpek.

Úkimet basshysy mamandardy daıarlaý sapasyna baılanysty jańa kásibı standarttardy ózektendirý jáne ázirleý jónindegi jumysty jandandyrýdy tapsyrdy. Túlekterdi sertıfıkattaýdyń táýelsiz júıesin damytý, ulttyq kásipter synyptaýyshyn jańartý, qashyqtan oqytý, onyń ishinde joǵary bilim berýde qashyqtan oqytý formattaryn zańnamalyq turǵydan reglamentteý qajettigin atap ótti. A.Mamın 20 myqty óńirlik joǵary oqý ornyn qurý boıynsha qarjylandyrý máselelerin pysyqtaý­dy jáne Petropavl men Shymkentte «Nazarbaev Ýnıversıteti» úlgisinde eki joǵary oqý ornyn ashýdy tapsyrdy.